Acil servis seviyeleri: I, II ve III. seviyede kadro, alan ve donanım

Acil servis seviyesinin nasıl belirlenip tescil edildiği, hangi hastanenin hangi seviyede yer aldığı, seviyeye göre asgari tabip ve sağlık personeli sayısı, sorumlu tabip, zorunlu ya da tercihli alanlar ve donanım ekleri. Tebliğin 4., 5., 6., 7., 10. ve 15. maddeleri ile Ek-1; Ek-1'i bütünüyle değiştiren 13.05.2023/32189 ve md. 4, 6 ile Ek-1'in 1. satırını değiştiren 11.10.2024/32689 sayılı değişiklikler işlenmiş hâliyle.

Ne diyor

Acil servisler, bünyesinde faaliyet gösterdiği sağlık tesisinin statüsü, fiziki şartları, gereken tıbbi cihaz, donanım ve asgari ilaç standardı, personel sayısı, yatak sayısı gibi ölçütler dikkate alınarak I., II. ve III. seviye olarak seviyelendirilir.
Yataklı Sağlık Tesislerinde Acil Servis Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ · md. 6/1

Seviye nasıl belirlenir ve tescil edilir

Acil servis seviyesi, Ek-1'deki kriterlere göre il sağlık müdürlüğünce belirlenen ve Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünce onaylanan, tescili yapılmış seviyedir (md. 4/1-ç). Genel Müdürlük bildirilen seviyeyi aynen ya da değiştirerek onaylar (md. 5/1).

Seviye ve tip, yerleşke, blok, ana bina, ek bina, semt polikliniği gibi her hizmet birimi için ayrı ayrı belirlenir ve tescil edilir (md. 5/2, 6/3). Acil servis tipleri karma, erişkin, çocuk, kadın-doğum ve dal acil servisidir; bunlar dışında bir adla tescil yapılamaz (md. 4/1-e, 5/3, 5/4).

Tescil komisyonu, Ek-5'teki Acil Servis Seviye Tespit ve Denetim Formuna göre yerinde inceleme yapar. Komisyon raporu Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-4'teki standartlara göre değerlendirilir ve valilik onayıyla seviye tescil edilir (md. 6/1, 6/4). Komisyon, biri başkan en az 5 üyeden oluşur; üyeler arasında acil servis sorumlu tabipleri ve sorumlu hemşireleri, il ambulans servisi tabipleri ile teknik personel bulunabilir (md. 6/5, 6/6).

Seviye yükseltme ya da yeniden değerlendirme talebini baştabip, müdürlüğe resmî yazıyla yapar; başvuru 1 ay içinde sonuçlandırılır (md. 6/9).

Tescilli acil servisin yeniden tescili zorunlu değildir; ancak yıllık denetimde seviye kriterlerine uymadığı görülen acil servis yeniden değerlendirilir (md. 6/10).

Müdürlük; kalp merkezi, III. seviye yoğun bakım, inme merkezi, organ nakli merkezi gibi özellikli hizmetleri de değerlendirerek fiziki mekân kriterlerine bakmaksızın acil servis seviyesini değiştirebilir (md. 6/12, 11.10.2024 değişikliğiyle eklendi).

Hangi hastane hangi seviyede (Ek-1, satır 1)

Acil ünitesi: E rol grubu hastaneleri; dal hastanelerinden lepra, meslek hastalıkları, göz hastalıkları, ruh sağlığı ve hastalıkları, fizik tedavi ve rehabilitasyon olanlar; özel hastaneler. Acil ünitesi, kesin tedavinin yapılacağı merkeze nakle kadar temel ve ileri yaşam desteği verilebilen, en az bir odadan oluşan birimdir (md. 4/1-f).

I. seviye: C, D, E rol grubundaki hastaneler; dal hastanelerinden kemik hastalıkları, göz hastalıkları, ruh sağlığı ve hastalıkları olanlar; özel hastaneler.

II. seviye: B, C, D rol grubu hastaneler; dal hastanelerinden kadın doğum ve çocuk hastalıkları olanlar; özel hastaneler.

III. seviye: A-I, A-II, B rol grubu hastaneler, üniversite hastaneleri, özel hastaneler.

Bu satır, Ek-1'in 13.05.2023 tarihinde bütünüyle değiştirilmesinden sonra 11.10.2024 değişikliğiyle yeniden düzenlenmiştir; yukarıdaki dağılım 2024 metnidir.

Tabip ve sağlık personeli

Ek-1'deki asgari sayılar (tabip/asistan; hemşire/ATT/sağlık memuru): acil ünitesi 1 ve 1; I. seviye 1 ve 2; II. seviye 2 ve 4; III. seviye 4 ve 8 (Ek-1, satır 2-3).

I. seviyede hizmet en az 1 tabip ve her vardiyada en az 2 sağlık personeliyle yürütülür; gerektiğinde ilgili dal uzmanı davet edilir (md. 10/14).

II. seviyede hizmet, uzman tabiplerin denetim ve sorumluluğunda tabiplerce verilir; gerektiğinde tüm branşlardaki uzmanlar dahil en az 2 tabibe acil nöbeti verilir. Genel hastanelerde dahili ve cerrahi klinikler için birer uzmana branş nöbeti verilir. Her vardiyada tabipler dışında en az 4 sağlık personeli çalışır (md. 10/14).

III. seviyede, faaliyet izin belgesinde yazılı olması kaydıyla iç hastalıkları, genel cerrahi, kadın hastalıkları ve doğum ile çocuk sağlığı ve hastalıklarında acil branş nöbeti zorunludur; uzman sayısı yeterliyse başka branşlarda da tutulabilir. Karma, erişkin ve çocuk acil servislerde tabipler dışında her vardiyada en az 8 sağlık personeli çalışır (md. 10/14).

I. seviyede hastanenin acil dışındaki birimlerinin nöbeti acil nöbetçi tabiplerince yürütülebilir; II. ve III. seviyede acil nöbetçi tabipleri hastane genelindeki diğer nöbetlere görevlendirilemez (md. 10/15).

"Sağlık personeli" tanımı 11.10.2024 değişikliğiyle; tabip, hemşire, acil tıp teknikeri, acil tıp teknisyeni, ebe, eczacı, eczane teknikeri, tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikeri, hemşire yardımcısı, ebe yardımcısı, sağlık bakım teknisyeni ve tıbbi sekreter olarak düzenlenmiştir (md. 4/1-n).

Branş ve havuz nöbeti, icap nöbetinde davet ve kayıt kuralları ayrı sayfada: Acil servis nöbeti ve icap.

Acil servis sorumlu tabibi

Sorumlu tabip, acil servis işleyişinin bütün hâlinde yürütülmesi için koordinasyon ve denetimi yapan tabiptir (md. 4/1-d).

Acil tıp eğitim kliniği olan hastanelerde klinik idari sorumlusu, acil servis sorumlu tabibidir (md. 15/6).

Eğitim kliniği olmayan hastanelerde baştabip görevlendirir: varsa acil tıp uzmanı; yoksa acilde yoğun hizmet veren klinik branş uzmanlarından biri; o da yoksa acilde görevli bir tabip. Çocuk acil servisinde varsa çocuk acil yan dal uzmanı, yoksa çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı; dal hastanelerinde ilgili branş uzmanlarından biri görevlendirilir. Mesai dışında nöbetçi tabiplerden birine sorumlu tabibe vekâlet yetkisi verilebilir ve bu, nöbet listesinde belirtilir (md. 15/7).

Baştabip yardımcılarından biri acil servislerden sorumlu baştabip yardımcısı olarak görevlendirilir (md. 15/5). Müdürlükler, baştabipler, bu baştabip yardımcıları ve acil servis sorumlu tabipleri Tebliğe uygun işleyişten birinci derecede ve müteselsilen sorumludur (md. 15/1).

Alanlar: seviyeye göre zorunlu ve tercihli (Ek-1)

Tedavi alanı (brüt): I. seviye 200 m² ve üzeri, II. seviye 400 m² ve üzeri, III. seviye 600 m² ve üzeri. Tedavi alanı; bekleme alanı, destek alanı, görüntüleme ünitesi ve laboratuvarlar hariç tanı ve tedavi yapılan tüm alanların toplamıdır. Hasta bekleme alanı en az 25 m², 50 m² ve 100 m² (Ek-1, satır 4-5 ve tanımlar).

Resüsitasyon odası/alanı: acil ünitesi dahil tüm seviyelerde zorunlu; acil ünitesinde muayene odasıyla birlikte olabilir (satır 14). Muayene ve müşahede (gözlem) odası/alanı I-III. seviyede zorunlu (satır 10-11).

Müdahale odası/alanı: I. seviyede tercihli, II ve III. seviyede zorunlu. Travma odası/alanı: I. seviyede bulunmaz, II. seviyede tercihli, III. seviyede zorunlu (dal hastanelerinde tercihli) (satır 12-13).

Triyaj alanı ve ambulans hasta girişi: I ve II. seviyede tercihli, III. seviyede zorunlu. Ayaktan hasta girişi ve sundurma I-III. seviyede zorunlu (satır 6-9).

Acil ameliyathane yalnız III. seviyede tercihli; kritik bakım ünitesi ve acil laboratuvar II ve III. seviyede tercihli; acil görüntüleme II. seviyede tercihli, III. seviyede zorunlu (satır 15-17, 19). Kritik bakım üniteleri III. seviye ile Bakanlıkça uygun görülen II. seviye acil servislerde kurulabilir ve sorumluluğu acil servistedir (md. 7/2-f).

Hasta izolasyon odası, alçı odası, bebek bakım ve emzirme odası, tıbbi malzeme deposu, temiz/kirli depo, temizlik odası ile bilgilendirme ekranı veya anons sistemi III. seviyede zorunludur. Pansuman/enjeksiyon odası, idari sorumlu odası II ve III. seviyede; sekreterya odası ve emanet odası I-III. seviyede; personel odası tüm seviyelerde zorunludur. KBRN dekontaminasyon ünitesi, psikodestek odası ve tutuklu muayene odası I-III. seviyede tercihlidir; acil psikiyatri odası I. seviyede bulunmaz (ruh sağlığı hastanelerinde tercihli), II ve III. seviyede tercihlidir (satır 18-36).

Helikopter ambulans iniş alanı için I ve II. seviye sütununda yıldız işareti vardır; dipnota göre 1 adet helipad alanı, fiziki şartları uygun hastaneler için geçerlidir (satır 37).

Muayene, müşahede, müdahale ve resüsitasyon alanları müstakil oda ya da paravanla bölünmüş alan şeklinde kurulabilir (md. 7/2-a, b, c, d). Kırmızı, sarı ve yeşil alanlara hasta yönlendirme kuralları ayrı sayfada: Acil serviste triyaj ve renk kodları.

Donanım, ilaç ve denetim ekleri

Ek-2 asgari tıbbi cihaz ve donanımı, Ek-3 acil serviste bulundurulması gereken asgari ilaç listesini belirler; seviye tescili Ek-1-Ek-4 standartlarına göre yapılır (md. 6/1).

Ek-5 Acil Servis Seviye Tespit ve Denetim Formudur (md. 6/1). 11.10.2024 tarihli değişiklik tebliğinin 9. maddesiyle Tebliğe Acil Ünitesi Denetim Formu (Ek-6) eklenmiştir.

Müdürlükler acil servis işleyişini denetler; denetim sonucunda hizmet seviyesi, tipi ve tescil seviyesinde değişiklik başlatılabilir, Genel Müdürlük her zaman re'sen denetim yapabilir (md. 15/2, 15/3).

Tebliğin yayımından önce var olan acil servislerin seviyelendirme ve tescil işlemleri için 2 yıllık süre öngörülmüştür; işlemler tamamlanıncaya kadar mevcut tescil seviyesiyle hizmet sürer (geçici md. 1).

Not

Bu sayfa Tebliğin seviyelendirme, kadro, sorumlu tabip ve fiziki alan hükümlerinin özetidir. Ek-2 ve Ek-3'teki cihaz ve ilaç kalemleri tek tek aktarılmamıştır. Uyuşmazlıkta resmî metin ve ekleri esastır.