Beyaz kod: acil serviste şiddet olayında bildirim ve hizmetten çekilme

Sağlık çalışanına şiddet olayında beyaz kod, 113 hattına ve adli mercilere bildirim, hukuki yardım ve şiddete uğrayan çalışanın hizmetten çekilme talebi. Sağlık Bakanlığının 2012/23 sayılı Çalışan Güvenliğinin Sağlanması Genelgesi, 16.03.2016 tarihli Hukukî Yardım ve Beyaz Kod Uygulaması Genelgesi ve 3359 sayılı Kanunun ek 12. maddesi.

Ne diyor

Şiddetin vuku bulduğu sağlık kurum ve kuruluşunda, faile veya yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka sağlık personeli ve yardımcı sağlık personeli bulunması halinde hizmet ilgili diğer personel tarafından verilir.
Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu (3359 sayılı), ek madde 12 · md. ek 12, son fıkra (7243 sayılı Kanunla eklendi)

Dayanak: hangi metinler geçerli

Beyaz kodun ayrıntısı bir yönetmelikte değil, Sağlık Bakanlığı genelgelerindedir: Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 14.05.2012 tarihli, B.10.0.SHG.0.21.00.00/951.99/6665 sayılı ve 2012/23 numaralı "Çalışan güvenliğinin sağlanması" konulu Genelgesi ile Hukuk Müşavirliğinin 16.03.2016 tarihli "Hukukî Yardım ve Beyaz Kod Uygulaması" konulu Genelgesi. Her ikisinin imzalı metni Bakanlığın dosyasb.saglik.gov.tr sunucusunda yayımlıdır.

Kanun düzeyindeki hükümler 3359 sayılı Kanunun ek 12. maddesindedir: şiddetin olduğu kurumda faile ya da yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka personel varsa hizmet o personel tarafından verilir; özel sağlık kurum ve kuruluşlarındaki personel, görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından TCK'nın uygulanmasında kamu görevlisi sayılır.

2012/23 sayılı Genelge, 06.04.2011 tarihli ve 27897 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hasta ve Çalışan Güvenliğinin Sağlanmasına Dair Yönetmeliğe atıf yapar. Bu Yönetmelik, 06.08.2013 tarihli ve 28730 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Hizmeti Kalitesinin Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesine Dair Yönetmeliğin 8. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; o yönetmelik de 27.06.2015 tarihli Sağlıkta Kalitenin Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesine Dair Yönetmelikle kaldırılmıştır. Genelgedeki yönetmelik atıfları bu nedenle bugün dayanak olarak kullanılmamalıdır.

Nöbette ne demek: bildirim

Kamu ve özel tüm sağlık kurum ve kuruluşlarındaki şiddet olayları yöneticiler tarafından derhal 113 numaralı telefonla Bakanlık Beyaz Kod Birimine bildirilir; eş zamanlı olarak kurumun hukuk birimine ve adli mercilere intikal ettirilir. Genelge, kamu görevlilerine karşı işlenen şiddet olaylarının takibinin şikâyete bağlı olmadığını belirterek yöneticilerin olayı personelin şikâyeti olup olmadığına bakmadan adli mercilere intikal ettireceğini öngörür (2012/23, md. 7-a).

Şiddete uğrayan sağlık çalışanı da 113'e doğrudan bildirim yapabilir; yöneticiler ayrıca beyazkod.saglik.gov.tr adresindeki Beyaz Kod Bildirim Formu'nu doldurur. Bakanlık Beyaz Kod Birimi hukuki süreçte rehberlik eder ve olay adli makamlara bildirilmemişse bildirir (2012/23, md. 7-b, 7-c, 7-d).

2016 Genelgesine göre kamu veya özel bütün sağlık kuruluşlarında gerçekleşen vakaların tamamı Beyaz Kod sistemine bildirilir; bildirim beyazkod.saglik.gov.tr üzerinden, 113 çağrı merkezi aranarak ya da Çalışan Hakları ve Güvenliği Birimine (veya bu amaçla kurulan birime, görevlendirilen personele) başvurularak yapılır (2016 Genelgesi, md. 1). 113 Beyaz Kod çağrı merkezi Hukuk Müşavirliği bünyesinde 7 gün 24 saat hizmet verir (md. 4).

Üniversiteler ve özel sağlık kuruluşlarındaki olaylar da yöneticiler tarafından gecikmeksizin 113 veya beyazkod.saglik.gov.tr üzerinden bildirilir; bu kuruluşlarda da sisteme veri girecek bir birim veya personel belirlenir ve olay adli ve idari mercilere intikal ettirilir (2016 Genelgesi, md. 6).

Kurum içinde beyaz kod

Beyaz kod uygulaması sorumlu başhekim yardımcısı tarafından takip edilir; görevli müdahale ekiplerinin olay yerine en kısa zamanda ulaşması ve olayların analiz edilip kuruma özgü tedbirlerin artırılması öngörülür (2012/23, md. 1).

Bakanlığa bağlı, çalışan hakları ve güvenliği birimi bulunan kurumlarda çalışan hakları ve güvenliği biriminden bir personel ile güvenlik görevlilerinden oluşan Beyaz Kod müdahale ekibi kurulur; ekibe hızla haber verilmesini sağlayan "1111" çağrı sistemi, acil yardım butonu veya benzeri çağrı sistemleri kurulur (2016 Genelgesi, md. 5-b). Kurumunuzdaki dahili numara ve çağrı akışı kurumun kendi prosedüründen öğrenilmelidir.

Çalışan Hakları ve Güvenliği Birimi, personelin şikâyetçi olup olmadığına bakmaksızın bütün şiddet olaylarını sisteme kaydeder; olay tutanağı, hukuki yardım talep formu, yöneticinin imzaladığı ihbar dilekçesi ve kişisel veri paylaşım bilgilendirme formunu toplar ve belgelerin asıllarını 24 saat içinde il Beyaz Kod koordinatörlüğüne iletir (2016 Genelgesi, md. 5-a).

Kasten öldürme, kasten yaralama ve cinsel saldırı suçlarında suçüstü hâlinde gözaltı kararı verilebilmesi için şüphelinin yakalanması ve olayın gecikmeksizin kolluğa bildirilmesi gerektiği vurgulanır (2016 Genelgesi, md. 5-c).

Acil servis, yoğun bakım ve ameliyathane gibi şiddet riskinin yüksek olduğu bölümlerin bekleme alanlarında gerekirse sayıları artırılarak yeterli güvenlik elemanı bulundurulması öngörülür (2012/23, md. 3-b).

Hizmetten çekilme

Şiddete uğrayan sağlık çalışanı, acil verilmesi gereken hizmetler hariç olmak üzere hizmetten çekilme talebinde bulunabilir. Talep, kurumun belirlediği yöneticiye sözlü veya yazılı bildirilir; yönetici gecikmeksizin karar verir ve talebi uygun bulursa hastanın tedavisinin devamı için yeni sağlık çalışanını belirler, kurumda mümkün değilse başka kuruma sevkini sağlar (2012/23, md. 6).

Kanun düzeyinde de, şiddetin olduğu kurumda faile ya da yakınına mağdurun verdiği hizmeti verebilecek başka personel varsa hizmetin o personel tarafından verileceği hükme bağlanmıştır (3359 s. Kanun ek md. 12).

Hukuki yardım

Talep hâlinde Bakanlık avukatlarınca, 28.04.2012 tarihli ve 28277 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Personeline Karşı İşlenen Suçlar Nedeniyle Yapılacak Hukuki Yardımın Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde hukuki yardım yapılır (2012/23, md. 7-e). Bu Yönetmelik mevzuat.gov.tr'de yürürlükteki mevzuat arasında yer almaktadır.

2016 Genelgesi kapsamı ayrıntılandırır: hizmet alımı yoluyla çalıştırılanlar, stajyer ve intörnler, hizmet ilişkisinden kaynaklanmayan çalışanlar arası olaylar, mobbing vakaları ve kişisel meselelerden kaynaklanan fiiller Beyaz Kod kapsamında değerlendirilmez; hukuki yardım için personelden masraf veya ücret istenmez (md. 3, md. 8-b).

Yükseköğretim kurumlarına ait birimlerde görevli sağlık çalışanları için ayrı bir yönetmelik vardır: Yükseköğretim Kurumlarına Ait Birimlerde Görevli Sağlık Çalışanlarına Karşı İşlenen Suçlar Nedeniyle Yapılacak Hukuki Yardımın Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 31.08.2022 / 31939).

Not

Bu sayfa Sağlık Bakanlığının 2012/23 ve 2016 tarihli genelgeleri ile 3359 sayılı Kanunun ek 12. maddesinin özetidir; hukuki görüş değildir. Genelgeler Resmî Gazete'de yayımlanmaz; Bakanlığın sitesinde yayımlı metinler esas alınmıştır. Kurumunuzun yazılı beyaz kod prosedürü ayrıca geçerlidir; uyuşmazlıkta resmî metin esastır.

Ceza artırımı, yakalama, tutuklama ve şikâyet konuları ayrı sayfada ele alınmıştır.