Beyin ölümü ve organ bağışı bildirimi

Beyin ölümüne kim karar verir, olası vericiyi kim kaydeder ve bildirir, aileyle bağış görüşmesini kim yapar. 2238 sayılı Kanun (2025 değişikliği işlenmiş) ve Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği (2025 değişikliği işlenmiş).

Ne diyor

Bütün hastaneler yoğun bakım servislerinde beyin ölümü gerçekleşen vakaları ve organ bağışı yapılan verici adaylarını BKM ve UKM’ye bildirmek zorundadır.
Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği · md. 30/3

Beyin ölümüne kim karar verir

Yönetmelik beyin ölümünü tüm beyin ve beyin sapı fonksiyonlarının tam ve geri dönüşümsüz kaybı olarak tanımlar (Yönetmelik md. 4/1-e).

Karar, biri nöroloji veya beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, biri anesteziyoloji ve reanimasyon veya yoğun bakım uzmanı olan iki hekim tarafından, Ek-1 kriterleri ve Ulusal Organ Nakli ve Bağışı Koordinasyon Sistemi Uygulama Rehberi kriterlerine uygun olarak oy birliğiyle verilir (Yönetmelik md. 8/1). Kanun da aynı iki hekimli kurulu öngörür (2238 sayılı Kanun md. 11).

İki hekimin aynı hastane kadrosunda olması zorunlu değildir; gerekirse başka hastanelerden bütün branşlarda konsültasyon alınabilir (Yönetmelik md. 8/2, 8/6).

Alıcının tedavi eden hekimi ile organı alacak, saklayacak, aşılayacak ve nakledecek hekimler ölümü saptayan kurulda yer alamaz (Kanun md. 12).

Ölümü saptayan hekimler ölüm tarihini, saatini ve ölümün nasıl saptandığını gösteren imzalı bir tutanak düzenler; tutanak ve ekleri on yıl saklanır (Kanun md. 13).

Kanun ve Yönetmelik bu kurulda acil tıp uzmanını saymaz; incelenen metinlerde acil servise özgü bir beyin ölümü hükmü yer almıyor.

Olası vericinin izlenmesi ve bildirimi

Ventilatörlü yoğun bakım yatağı bulunan ve beyin ölümü teşhisi koyabilecek şartlara sahip her hastane organ kaynağı merkezi sayılır ve burada organ ve doku nakli koordinatörlüğü birimi kurulur (Yönetmelik md. 28/1).

Koordinatör yoğun bakımları günde en az iki kez ziyaret eder, beyin ölümü şüphesi olan hastaları izleme alıp yazılım sistemine kaydeder, beyin ölümü kurulu üyelerini davet eder ve beyin ölümü tespit edilen her hastayı kaydederek BKM ve UKM'ye bildirir (Yönetmelik md. 28/3-a, b, c).

Beyin ölümü teşhisi konan vakayı hastanedeki koordinatör sisteme kaydeder ve Bölge Koordinasyon Merkezine bildirir. Hastanede koordinatör yoksa bildirimi başhekimlik yapar; bu durumda kayıt ve bildirim işlemlerinden Bölge Koordinasyon Merkezi sorumludur (Yönetmelik md. 8/3, 8/4).

Bakanlık, beyin ölümü riski olan yoğun bakım hastalarının koma skorlamasını izleyen bir sistem işletir; veri girişinden hastane yoğun bakım sorumlusu ve koordinatör sorumludur (Yönetmelik md. 28/5). Koordinatör geçici olarak yoksa başhekimlik bu işleri yürütecek bir sağlık personeli görevlendirir (Yönetmelik md. 28/6).

Aile ile görüşme ve rıza

Bağış görüşmesini koordinatör yapar: verici adayının ailesi, yasal temsilcisi veya onu temsil edebilecek bir yakınıyla görüşür, bağış olursa organ ve doku bağış belgesinin onaylanmasını sağlar (Yönetmelik md. 28/3-d). Gerekirse başhekimlik bu görüşme için tabip, diğer sağlık personeli, sosyal hizmet uzmanı veya psikolog görevlendirebilir (Yönetmelik md. 28/4).

Kişi sağlığında e-Devlet Kapısı veya Bakanlık bilişim sistemleri üzerinden beyan etmiş, resmî veya yazılı vasiyetle belirtmiş ya da iki tanık huzurunda açıklamışsa ölüden organ veya doku alınır; bağışçının iradesi yakınlarının iradesine aykırıysa bağışçının iradesi esas alınır (Kanun md. 14/1; 21.07.2025 tarihli 7557 sayılı Kanun değişikliği).

Böyle bir beyan yoksa sırasıyla ölüm anında yanında bulunan eşi, reşit çocukları, ana veya babası ya da kardeşlerinden birinin, bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir yakınının muvafakatiyle organ veya doku alınır (Kanun md. 14/2; Yönetmelik md. 8/9).

Kişi, ölümünden sonra bağış iradesini ortaya koymak üzere eşi, reşit çocukları, ana-babası veya kardeşlerinden birini, bunlar yoksa herhangi bir yakınını belirleyebilir; belirlenen kişinin iradesi diğer yakınlara göre esas alınır (Yönetmelik md. 8/8).

Bağış beyanları, bağışçının belirlediği kişilere bildirilir; bunların dışındakilere beyin ölümü tespitinden önce açıklanmaz (Kanun md. 14).

Ölü, sağlığında ölümünden sonra organ veya doku alınmasına karşı olduğunu belirtmişse organ ve doku alınamaz (Kanun md. 14).

Bağışçı değilse ve aile ya da yasal vasi onayı yoksa organ koruma protokollerine son verilir; bağış varsa organ nakledilinceye kadar verici bakımı için gereken protokoller sürdürülür (Yönetmelik md. 8/5; 26.09.2025 değişikliği).

Kaza, afet ve adli olgu

Kaza veya doğal afet sonucu ağır harabiyetle ölen kişinin yanında yukarıda sayılan yakınlar yoksa, tıbbi ölümün alınacak organlara bağlı olmadığı md. 11'deki hekimler kurulunun raporuyla belgelenmek şartıyla, yaşamı nakle bağlı ve ivedilik ve tıbbi zorunluluk bulunan durumlarda vasiyet ve rıza aranmaksızın nakil yapılabilir (Kanun md. 14).

Bu hâllerde adli otopsi organ ve doku işlemleri tamamlandıktan sonra yapılır; hekimler kurulunun raporu adli muayene ve otopsi tutanağına geçirilir ve evrakına eklenir (Kanun md. 14). Adli olgu ve rapor için ilgili sayfaya bakın.

Not

Bu sayfa 2238 sayılı Kanun ve Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerinin olgusal özetidir; hukuki görüş değildir. Uyuşmazlıkta resmî metin esastır.

1/2/2012 tarihli ve 28191 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeliği, Organ Nakli Hizmetleri Yönetmeliği md. 36 ile yürürlükten kaldırılmıştır; bu sayfa yürürlükteki yönetmeliğe dayanır.

Beyin ölümü tanı kriterlerini içeren Yönetmelik Ek-1'i ve Ulusal Organ Nakli ve Bağışı Koordinasyon Sistemi Uygulama Rehberi bu sayfa kapsamında incelenmemiştir; klinik kriterler için bu belgelere bakın.