Hastane afet ve acil durum planı (HAP) ve kitlesel olay

Her yataklı hastane, ilk 72 saat dışarıdan yardım almadan yetebilecek bir afet planı hazırlar, yılda bir günceller ve yılda iki kez tatbik eder. HAP Uygulama Yönetmeliği (2020), Afetlerde ve Acil Durumlarda Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği (2021) ve Acil Servis Tebliği md. 8/7.

Ne diyor

…ilk 72 saat boyunca hastane dışından hiçbir yardım almaksızın kendi kendine yeterli olmalarını sağlamaktır.
Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği · md. 1/1

Kapsam ve sorumlu kim

Yönetmelik; Sağlık Bakanlığı, üniversite, belediye, özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilere ait yataklı tedavi hizmeti sunan tüm hastaneleri kapsar (md. 2/1). 20.03.2015 tarihli eski HAP Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır (md. 20/1).

Bakanlık, üniversite ve belediye hastanelerinde başhekim, özel hastanelerde mesul müdür HAP başkanıdır; HAP'ın hazırlanmasından ve uygulanmasından HAP başkanı sorumludur (md. 9/1).

İllerde afet ve acil durumlarda sağlık hizmetlerini yürütme ve koordine etme görevi il sağlık müdürlüğündedir (md. 6/1). HAP uygulanırken gerekirse koordinasyon İl SAKOM üzerinden yapılır (md. 7/1). Ülke düzeyinde planlama ve koordinasyon Bakanlıkta SAKOM, illerde İl SAKOM tarafından yürütülür (Afetlerde ve Acil Durumlarda Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği md. 5/4).

Üniversite ve özel hastaneler HAP'ı hazırlayıp incelemeye gönderir; afet ve acil durumlarda rutin hastane hizmetlerinin aksamadan sürmesi için gerekli çalışmaları yapar (Afetlerde ve Acil Durumlarda Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği md. 20/1-b, ç).

Acil servis sorumlusu komisyonda

HAP hazırlama komisyonunda acil servisten/acil polikliniğinden/acil ünitesinden sorumlu hekim ve sorumlu hemşire yer alır; Bakanlığa bağlı AI–EI grubu, özel, üniversite ve belediye hastanelerinin listelerinin hepsinde bu iki üye vardır. EII ve EIII grubu ilçe devlet hastanelerinde listede acil servis hekimi bulunur (md. 8/1).

Komisyon her yıl en geç 15 Ocak'a kadar hastanenin planını ve yıllık HAP eylem planını hazırlayıp inceleme makamına gönderir; toplantılar tutanak altına alınır (md. 10/4–5).

Komisyonda bulunması zorunlu olan kişiler HAP uygulayıcı eğitimine katılır; eğitim en az üç gün sürer (md. 17/2-ç, 17/3).

Büyük ölçekli hastanede (500+ yatak) HAP ofisi, orta ölçekli hastanede (100–499) HAP birimi, küçük ölçekli hastanede (≤99) HAP temsilciliği HAP başkanına bağlı çalışır (md. 4/1, 10/1). Bu alanlarda iletişim ve haberleşme araçları ile HAP'ın bir örneği bulunur; tatbikat ve afette komisyonun ve temel pozisyonlardaki personelin toplanma alanı ve olay yönetim merkezi olarak kullanılır (md. 10/2).

Güncelleme ve tatbikat

HAP yılda en az bir kez güncellenir; incelenen plan her yıl 15 Şubat'a kadar il sağlık müdürlüğünün acil sağlık hizmetlerinden sorumlu başkanlığına onaya gönderilir (md. 15/1). İdari görevlerdeki personel değişikliği HAP'a anında işlenir (md. 15/1).

Yıl içinde bir olay yaşanırsa komisyon, edinilen tecrübeye göre HAP'ı 15 Ocak beklenmeden gözden geçirip günceller (md. 15/2).

Plan yılda en az bir kez masa başı, bir kez fonksiyonel (saha) tatbikatla test edilir; her yıl farklı senaryo uygulanır. İl planı kapsamındaki tatbikatta görevlendirilen hastanenin ayrıca tatbikat yapması gerekmez (md. 16/1).

Farklı kampüslerdeki her ek bina için ayrı HAP hazırlanır (md. 12/1).

Afet timi ve triyaj kartı

Hastane afet timi, afet timi temel eğitimi almış, biri doktor olmak üzere beş sağlık personelinden oluşur (md. 4/1-j).

Asgari tim sayısı yatak kapasitesine göredir: 99 yatağa kadar 1, 100–300 yatak 2, 301–499 yatak 3, 500–999 yatak 4, 1000–1999 yatak 6, 2000–2999 yatak 8, 3000 ve üzeri 10 tim (md. 19/1).

Afet timleri olağan durumda asli görev yerlerinde çalışır. HAP uygulanırken gerekirse öncelikle tahliyede ve hastanede yapısal hasar varsa medikal kurtarmada görev alır (md. 19/1). UMKE timi kurup UMKE temel eğitimi aldıran hastanelerin UMKE timleri hastane afet timi olarak görev yapar (geçici md. 1/2).

Tüm hastaneler, 112 istasyonları ve UMKE timleri Bakanlığın belirlediği triyaj kartını kullanır (md. 18/1). Afet yönetmeliği triyajı, çok sayıda hasta ve yaralı olduğunda olay yerinde veya hastaların ulaştırıldığı her sağlık kuruluşunda yapılan hızlı seçme ve kodlama işlemi olarak tanımlar (Afetlerde ve Acil Durumlarda Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği md. 4/1-z, aa). İl sağlık müdürlüğü, afet müdahalelerinde Genel Müdürlüğün hazırladığı Triyaj Kartının kullanılmasını sağlar (md. 17/1-ğ).

Bu sayfada incelenen yönetmeliklerde sahra triyajının renk kategorileri ve kartın içeriği tanımlanmamıştır; kart Bakanlıkça ayrıca belirlenir. Acil serviste olağan triyajın renk kodları için Triyaj ve renk kodları sayfasına bakın.

Nöbette ne demek

Acil servise başvuran hasta sayısı artar ve acil servis imkânlarıyla yönetilemez hâle gelirse hastanenin diğer personel ve birimlerinden yararlanılır. Acil servis sorumlu tabibinin önerdiği önlemler baştabip onayıyla uygulanabilir, yazılı protokoller oluşturulabilir ve gerekirse hastane afet ve acil durum planı aktive edilebilir (Acil Servis Tebliği md. 8/7).

HAP'ın bir örneği ve haberleşme araçları HAP ofisi/birimi/temsilciliğinde bulunur; plan devreye girdiğinde burası olay yönetim merkezidir (md. 10/2). Nöbet ekibinin, kendi hastanesinin HAP şemasındaki görevini ve toplanma noktasını bilmesi bu yapıya dayanır.

112 Komuta Kontrol Merkezi olağandışı durumlarda ilgili acil servise bilgi verir (Acil Servis Tebliği md. 14/5).

Tatbikatlarda görsel ve yazılı basının haber yapmasına izin vermeye; kamu ve özel hastanelerde il sağlık müdürlüğü, üniversite hastanelerinde rektörlük veya yetkilendirdiği başhekimlik, belediye hastanelerinde belediye başkanlığı veya yetkilendirdiği başhekimlik yetkilidir (md. 16/5).

Not

Bu sayfa HAP Uygulama Yönetmeliği, Afetlerde ve Acil Durumlarda Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği ve Acil Servis Tebliği hükümlerinin olgusal özetidir; hukuki görüş değildir. Hastanenizin onaylı HAP'ı ayrıca geçerlidir; uyuşmazlıkta resmî metin esastır. KBRN dekontaminasyonu için KBRN olayı ve dekontaminasyon sayfasına bakın.