Hekimin mesleki sorumluluğu: zorunlu mali sorumluluk sigortası, tazminat ve rücu

Acil hekimi için tıbbi kötü uygulama sigortası kime zorunlu, primi kim öder, teminat ne kadar; kamuda tazminat davası kime açılır ve idare hekime ne zaman rücu eder? 1219 sayılı Kanunun ek 12. maddesi, 657 sayılı Kanunun 13. maddesi, 3359 sayılı Kanunun ek 18. maddesi ve sigortanın Genel Şartları ile Tarife ve Talimatı, güncel hâliyle.

Ne diyor

tıbbi kötü uygulama nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlar ile kurumlarınca kendilerine yapılacak rüculara karşı sigorta yaptırmak zorundadır.
Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (1219 sayılı), ek madde 12 · md. 1219 s. Kanun ek md. 12, birinci fıkra (Ek: 21/1/2010-5947/8 md.) — kamu sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve uzmanlar

Sigorta kim için zorunlu, kim yaptırır, primi kim öder

Kamu sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, tıbbi kötü uygulama nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlar ile kurumlarınca kendilerine yapılacak rüculara karşı sigorta yaptırmak zorundadır; primin yarısı kendilerince, diğer yarısı döner sermayesi bulunan kurumlarda döner sermayeden, bulunmayanlarda kurum bütçesinden ödenir (1219 ek md. 12/1).

Özel sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan veya mesleğini serbest icra eden tabip, diş tabibi ve uzmanlar da mesleki malî sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır (1219 ek md. 12/2). Sigortayı serbest çalışanlar kendileri, özel kurumda çalışanlar için ilgili özel kurum yaptırır (1219 ek md. 12/3).

Özel kurumda çalışanların primlerinin yarısı kendilerince, yarısı istihdam edenlerce ödenir; istihdam edenin ödediği prim hiçbir isim altında çalışanın maaş ve sair malî haklarından kesilemez ve buna ilişkin sözleşme yapılamaz (1219 ek md. 12/4).

Bu maddedeki zorunlu sigortaları yaptırmayanlara, mülki idare amirince sigortası yaptırılmayan her kişi için kanun metninde "beşbin Türk Lirası" olarak yazılı idari para cezası verilir (1219 ek md. 12/6).

Uygulamada kamu çalışanı hekim primin tamamını sigortacıya öder, ardından yarısını poliçe veya makbuz örneğini ibraz ederek kurumundan geri alır; kurum geri ödemeyi en geç otuz gün içinde yapar. Bu düzen sözleşmeli aile hekimlerini de kapsar (Kurum Katkısı Tebliği 2010/1, md. 3/1). Serbest çalışanların primin tamamını kendileri öder (aynı Tebliğ md. 3/3).

Tarife ve Talimata göre sigorta ettiren sıfatı kamu hekiminde hekimin kendisine, özel kurum hekiminde her hekim için ayrı ayrı kuruma, serbest çalışan hekimde hekime aittir; bu faaliyetler birlikte yürütülüyorsa sigorta ettiren sıfatı hekime aittir (Tarife ve Talimat B.1).

Acil hekimi için risk grubu, teminat ve prim

Risk grupları tablosunda "Acil Tıp (İlk ve acil yardım)" ile "Çocuk Acil" 4. risk grubundadır. Uzmanlık öğrencileri eğitim süresince ulaşacakları uzmanlık dalının risk grubunda değerlendirilir; Tarife ve Talimattaki örneğe göre acil tıp uzmanlık öğrencisi eğitime başladığı andan itibaren 4. risk grubundadır (Tarife ve Talimat EK-1 ve açıklama notu).

112 acil sağlık hizmetleri başhekimliği ve istasyonları, il/ilçe sağlık müdürlükleri gibi birimlerde görevli olup acil sağlık hizmeti sunmak üzere hastanelerde görevlendirilen hekimlerin (uzmanlık dalı acil tıp olanlar hariç) poliçeleri kendi risk gruplarına göre düzenlenir (Tarife ve Talimat EK-1, ** notu).

7/8/2025 tarihli değişiklikle (RG 32979; yürürlük 1/11/2025) olay başına azami teminat tutarları I. grup 1.000.000 TL, II. grup 2.000.000 TL, III. grup 3.000.000 TL, IV. grup 4.000.000 TL'dir; her durumda sözleşme kapsamında ödenecek tazminat 9.000.000 TL'yi aşamaz. Teminat tutarı maddi, manevi tazminat ve yargılama giderleri için geçerlidir (Tarife ve Talimat A.1 ve A.3).

Aynı değişiklikle 4. basamak (ilk kez yapılan sigorta) prim tutarları I. grup 750 TL, II. grup 1.500 TL, III. grup 2.500 TL, IV. grup 3.750 TL'dir; önceki dönemde ihbar veya tazminat yoksa bir üst (indirimli) basamak, tazminat ödenmişse ödeme sayısı kadar alt (zamlı) basamak uygulanır; azami zam %50, azami indirim %20'dir (Tarife ve Talimat A.5).

Kamu hekimi aynı zamanda özel kurumda ve/veya serbest çalışıyorsa poliçe tüm mesleki faaliyeti kapsayacak şekilde düzenlenir ve prime en fazla %35 eklenir (Tarife ve Talimat B.9).

Pandemi sebebiyle yapılan görevlendirmeler kapsamındaki tüm iş ve işlemler III. risk grubunda değerlendirilir (Tarife ve Talimat A.2; 23/5/2020 tarihli değişiklik, RG 31135).

Sigorta neyi kapsar, neyi kapsamaz

Sigorta, sözleşme tarihinden önceki on yıllık dönemde veya sözleşme süresinde mesleki faaliyet nedeniyle verilen zararlara bağlı olarak sözleşme süresinde yapılan tazminat taleplerini, bağlantılı yargılama giderlerini, faizi ve makul giderleri poliçe limitleri dâhilinde karşılar. On yıllık dönemin başlangıcı 30 Temmuz 2009'u geçemez; bir aydan fazla sigortasız kalınan dönemdeki olaylar için sigorta koruması yoktur (Genel Şartlar A.1).

Mesleki faaliyete son verilirse, son sözleşme dönemindeki faaliyetten dolayı bitiş tarihinden iki yıl sonrasına kadar ortaya çıkabilecek talepler de teminat dâhilindedir (Genel Şartlar A.1).

Kamu hekiminin poliçesi, ilgili mevzuat çerçevesinde görevlendirildiği kendi görev yeri ve branşı dışındaki faaliyetleri de ek sözleşme ve prim olmadan kapsar; aile hekimlerinin acil sağlık hizmeti sunmak üzere görevlendirilmeleri de mevcut poliçe kapsamındadır (Genel Şartlar A.1).

Teminat dışı: mesleki faaliyet dışındaki işlerden doğan talepler; insani görevin yerine getirilmesi hariç, poliçe kapsamındaki kuruluşların sorumluluk alanı dışındaki faaliyetlerden doğan talepler; idari ve adli para cezaları dâhil her tür ceza (Genel Şartlar A.3).

Sigortalı, sorumluluğunu gerektirecek olayları on gün içinde sigortacıya bildirmek; tazminat talebi veya cezai kovuşturma hâlinde sigortacıyı derhal haberdar edip ihbarname, davetiye gibi belgeleri gecikmeksizin vermekle yükümlüdür (Genel Şartlar B.2).

Dava açılması hâlinde (idari davalar dâhil) sigortacı sigortalının ihbarıyla davaya her aşamada dâhil olur; cezai kovuşturmada sanığın izniyle savunmaya iştirak eder ve yalnız seçtiği avukatın giderlerini öder (Genel Şartlar B.3.4).

Zarar gören, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan isteyebilir (Genel Şartlar B.5). Sigortacı; kasten sebep olunan olaylar ve alkol, uyuşturucu ya da narkotik madde etkisi altında meydana gelen olaylar başta olmak üzere sigorta ettirene rücu eder (Genel Şartlar B.6).

Kamuda dava kime açılır, rücu nasıl işler

Kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar; kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır (657 s. Kanun md. 13/1).

Kamu kurum ve kuruluşları ve Devlet üniversitelerinde görev yapan hekimlerin muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle idarece ödenen tazminattan dolayı ilgilisine rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarına, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulu bir yıl içinde karar verir. Kurul, ilgilinin görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanıp kullanmadığını ve kusur durumunu gözetir (3359 s. Kanun ek md. 18/2; 7406 sayılı Kanunla eklendi).

Kanun metni bu ölçütü "kast" ya da "ağır ihmal" sözcükleriyle değil, "görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanıp kullanmadığı ve kusur durumu" ifadesiyle kurar (3359 ek md. 18/2).

Devlet üniversitelerinde görev yapanlar için ilgili üniversite, Mesleki Sorumluluk Kurulu kararını ve varsa görevi kötüye kullanmaya dair kesinleşmiş ceza mahkemesi kararını dikkate alarak altı ay içinde nihai karar verir (3359 ek md. 18/2; 7496 sayılı Kanunla eklenen cümle).

İdare, kesinleşen mahkeme kararındaki tazminatı ödedikten sonra, zorunlu meslekî malî sorumluluk sigortası bulunan sağlık meslek mensubunun yerine geçer; avukatlık vekâlet ücreti ve yargılama masrafları dâhil tazminat, meslek mensubunun kusuru oranında ve sigorta teminatı dâhilinde, sigortayı yaptırdığı sigorta şirketinden talep edilir (3359 ek md. 18/3; 21/2/2024 tarihli 7496 sayılı Kanunla eklenen fıkra).

Aynı maddeye göre tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle yapılan soruşturmalarda 4483 sayılı Kanun uygulanır ve soruşturma izni Mesleki Sorumluluk Kurulunca verilir; bu hüküm kamu ve özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde görev yapan hekimleri kapsar (YÖK Kanunu 53. madde soruşturma usulüne tabi olanlar hariç) (3359 ek md. 18/1).

Özel sağlık kuruluşunda çalışan hekim bakımından bu sayfada incelenen metinler davalı tarafı ayrıca belirlemez; zarar görenin sigortacıya doğrudan başvuru hakkı Genel Şartlarda düzenlenmiştir (Genel Şartlar B.5).

Değişiklik geçmişi

1219 sayılı Kanunun ek 12. maddesi 21/1/2010 tarihli 5947 sayılı Kanunla eklenmiştir (yürürlük 30/7/2010); Kanunun güncel değişiklik tablosunda bu maddeyi sonradan değiştiren bir düzenleme yer almamaktadır. Maddede teminat ve uygulama esaslarını belirleyecek kurum "Hazine Müsteşarlığı" olarak yazılıdır; son tarife değişikliği (2025) Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca (SEDDK) yayımlanmıştır.

3359 sayılı Kanunun ek 18. maddesi 12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla eklenmiş (yürürlük 27/5/2022), 21/2/2024 tarihli 7496 sayılı Kanunla değiştirilmiştir (yürürlük 1/3/2024). Anayasa Mahkemesinin 30/11/2023 tarihli, E.2022/90, K.2023/201 sayılı kararıyla ek 18. madde Devlet üniversitelerine ilişkin ibare yönünden kısmen iptal edilmiştir (Kanun metnindeki dipnot).

Tarife ve Talimat 2011, 2014, 2015 (iki kez), 2016, 2017, 2018, 2020 ve 2025'te değiştirilmiştir; teminat ve prim tutarlarındaki son değişiklik 7/8/2025 tarihli SEDDK Tebliği ile yapılmış ve 1/11/2025'te yürürlüğe girmiştir.

Not

Bu sayfa 1219 sayılı Kanunun ek 12. maddesi, 657 sayılı Kanunun 13. maddesi, 3359 sayılı Kanunun ek 18. maddesi ile Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve Tarife ve Talimatının özetidir; hukuki görüş değildir. Poliçe koşulları ve tutarlar için yürürlükteki resmî metin ve düzenlenen poliçe esastır; uyuşmazlıkta resmî metin esastır.

SEDDK sitesindeki Genel Şartlar PDF'inin başlığında "Son Değişiklik: RG 16/4/2016" yazmakla birlikte metin 2018 ve 2020 değişikliklerini de işlemiş durumdadır.