Acilde rıza ne zaman aranmaz, küçük ve kısıtlıda izni kim verir, hasta tedaviyi reddederse hangi belge alınır. Hasta Hakları Yönetmeliği md. 15, 18, 24, 25, 26, 31 ve 1219 sayılı Kanun md. 70.
Ne diyor
Acil durumlarda tıbbi müdahalenin hasta tarafından kabul edilmemesi durumunda, bu beyan imzalı olarak alınır, imzadan imtina etmesi halinde durum tutanak altına alınır.Hasta Hakları Yönetmeliği · md. 26
Rıza ve bilgilendirme
Tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir (md. 24). Kanunda gösterilen istisnalar dışında kimse rızası olmaksızın ve verdiği rızaya uygun olmayan şekilde tıbbi ameliyeye tabi tutulamaz (md. 22).
Yönetmelik rızayı, kişinin tıbbi müdahaleyi serbest iradesiyle ve bilgilendirilmiş olarak kabul etmesi diye tanımlar. Yeterlik ise önerilen müdahalede karşılaşılabilecek ya da reddedildiğinde doğabilecek sonuçları makul şekilde anlama ve değerlendirme yeteneğidir (md. 4/f, 4/h).
Bilgilendirme; hastalığın muhtemel sebepleri ve seyri, müdahalenin kim tarafından ve nasıl yapılacağı, diğer seçenekler, muhtemel komplikasyonlar ve reddetme durumunda ortaya çıkabilecek muhtemel fayda ve riskleri kapsar (md. 15).
Hasta, müdahaleyi yapacak sağlık meslek mensubu tarafından sözlü, sade ve anlayabileceği şekilde bilgilendirilir. Acil durumlar dışında bilgilendirme hastaya makul süre tanınarak yapılır (md. 18).
Müdahale sırasında işlemin genişletilmesi gerekirse ve genişletilmediğinde organ kaybı veya organ işlevinin yitirilmesi söz konusu olacaksa, rıza aranmaksızın müdahale genişletilebilir (md. 31).
Acil durum istisnası
Hastanın rızasının alınamadığı, hayati tehlikesinin bulunduğu ve bilincinin kapalı olduğu acil durumlar ile bir organın kaybına veya işlevini yitirmesine yol açacak durumlarda tıbbi müdahale rızaya bağlı değildir. Gerekli müdahale yapılır ve durum kayıt altına alınır (md. 24).
Bu durumda mümkünse orada bulunan yakın veya kanuni temsilci, mümkün değilse müdahaleden sonra yakın veya kanuni temsilci bilgilendirilir. Hastanın bilinci açıldıktan sonraki müdahaleler için, yeterliğine ve ifade gücüne göre yeniden rıza işlemlerine başvurulur (md. 24).
Kanun da veli veya vasinin olmadığı ya da bulunmadığı veya kişinin ifadeye muktedir olmadığı hâllerde muvafakatin şart olmadığını belirtir (1219 sayılı Kanun md. 70).
Müdahale sırasında isteğini açıklayamayan hastanın, müdahaleyle ilgili önceden açıkladığı istekleri göz önüne alınır (md. 24).
Küçükler ve kısıtlılar
Hasta küçük veya mahcur ise veli veya vasiden izin alınır. Veli veya vasinin olmadığı ya da hazır bulunamadığı veya hastanın ifade gücünün olmadığı hâllerde bu şart aranmaz (md. 24).
Kanuni temsilcinin rızası yeterli olsa bile küçük veya kısıtlı hasta, anlayabileceği ölçüde dinlenerek bilgilendirme ve karar sürecine katılır (md. 24).
Kanuni temsilci rıza vermez ve müdahale tıbben gerekliyse, velayet veya vesayet altındaki hastaya müdahale Türk Medeni Kanunu md. 346 ve 487 uyarınca mahkeme kararına bağlıdır (md. 24).
Tedaviyi reddetme ve ret belgesi
Kanunen zorunlu hâller dışında hasta, planlanan veya uygulanmakta olan tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkına sahiptir; doğabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğu hastaya aittir (md. 25).
Bu durumda tedavinin uygulanmamasından doğacak sonuçların hastaya, kanuni temsilcisine veya yakınlarına anlatılması ve bunu gösteren yazılı belge alınması gerekir (md. 25).
Acilde müdahalenin kabul edilmemesi hâlinde beyan imzalı alınır; hasta imzadan kaçınırsa durum tutanağa bağlanır (md. 26).
Ret hakkının kullanılması, hastanın aynı sağlık kuruluşuna yeniden başvurusunda aleyhine kullanılamaz (md. 25).
Rıza formu
Mevzuatta öngörülen ve uyuşmazlık doğması tıbben muhtemel görülen müdahaleler için kurum, md. 15'teki bilgileri içeren rıza formu hazırlar. Form iki nüsha imzalanır; biri dosyaya konur, biri hastaya veya kanuni temsilcisine verilir. Formu bilgilendirmeyi yapan ve müdahaleyi gerçekleştirecek sağlık meslek mensubu da imzalar (md. 26).
Kanuna göre büyük cerrahi müdahaleler için muvafakatin yazılı olması gerekir. 21.07.2025 tarihli 7557 sayılı Kanunla muvafakatin elektronik ortamda da alınabileceği hükmü eklenmiş, usul ve esasların Sağlık Bakanlığınca belirleneceği öngörülmüştür (1219 sayılı Kanun md. 70).
Not
Bu sayfa Hasta Hakları Yönetmeliği ve 1219 sayılı Kanun hükümlerinin olgusal özetidir; hukuki görüş değildir. Kurumunuzun rıza ve ret formları ayrıca geçerlidir; uyuşmazlıkta resmî metin esastır.
Elektronik muvafakate ilişkin Sağlık Bakanlığı usul ve esasları bu sayfa kapsamında incelenmemiştir.