AI Ajanlar ve Hekimlik — Otomasyon mu, İş Birliği mi?

Yapay zekâ ajanı nedir?

Klasik bir yapay zekâ aracı tek bir girdiye tek bir çıktı üretir. Bir **yapay zekâ ajanı** ise bir hedefe ulaşmak için çok adımlı plan kurar, ara sonuçları değerlendirir ve veri tabanı, hesaplayıcı veya başka yazılımlar gibi dış araçları kendisi çağırır.

Klinik bir örnek: “Bu hastanın diyabet izlem planını hazırla” talebinde bir ajan HbA1c geçmişini okuyabilir, kılavuz önerilerini tarayabilir, ilaç etkileşimlerini kontrol edebilir ve bir taslak plan sunabilir.

Bu yetenek bir risk de getirir: klasik araçta hekim her adımı görür; ajanda hekim çoğu zaman yalnız sonucu görür. Bu nedenle ajanın hangi adımları attığı kaydedilmeli ve incelenebilir olmalıdır.

Klinikte olası kullanım alanları

**1. Ön değerlendirme**: randevu öncesi formların özetlenmesi ve eksik bilgilerin işaretlenmesi.

**2. Belge taslağı**: muayene notu, epikriz veya sevk mektubu taslağı. Taslak hekim tarafından okunup düzeltilmeli ve imzalanmalıdır.

**3. İzlem**: evden gelen ölçümlerin (kan şekeri, tansiyon) izlenmesi ve eşik aşımlarında hekime bildirim.

Bu kullanımların klinik yararı ve güvenliği kurumun kendi ortamında ölçülmelidir; üretici iddiaları yerel doğrulamanın yerine geçmez. Hastaya özgü teşhis veya tedavi önerisi üreten bir ajan tıbbi cihaz yazılımı sayılabilir.

Ajanların yapmaması gerekenler

**Tanı koymak**: ayırıcı tanı listesi önerebilir; tanı kararı hekime aittir.

**Reçete düzenlemek**: reçete düzenleme yetkisi hekime aittir. Ajan en fazla taslak hazırlayabilir.

**Hastaya doğrudan tıbbi öneri vermek**: hekim denetimi olmadan hastaya tedavi önerisi iletilmemelidir.

**Acil müdahale kararı vermek**: erken uyarı üretebilir; müdahale kararı klinik ekibindir.

Hesap verebilirlik

Tanı ve tedavi kararı hekimin mesleki sorumluluğundadır. Ürün kusuru, kurumun kullanım kararı ve sözleşmeler sorumluluğun paylaşımını etkileyebilir; bu somut olaya göre değerlendirilir. Yapay zekâ ajanlarına ilişkin yerleşik bir Türk içtihadı bulunduğunu doğrulayamadık.

AB Yapay Zekâ Yasası yüksek riskli sistemler için **insan gözetimi** yükümlülüğü getirir; tıbbi cihaz niteliğindeki sistemler için bu yükümlülükler Dijital Omnibus sonrası 2 Ağustos 2028’den itibaren uygulanır. Türkiye’de Eylül 2026 itibarıyla yapay zekâya özgü yürürlükte bir kanun yoktur.

Pratik kural: süreçte hekimin “gözden geçir ve onayla” adımı bulunmalı; hekim onayı olmadan hastayı etkileyen bir işlem yapılmamalıdır.

Hibrit iş akışları

Doğru soru “otomasyon mu, insan mı?” değil, iş bölümüdür: tekrarlı ve düşük yargı gerektiren işler (özetleme, belge taslağı, rutin ölçüm izlemi) ajana; bağlama dayalı ve yüksek yargı gerektiren işler (tanı, tedavi, hasta iletişimi) hekime.

Kazanılan zamanın gerçekten hastaya ayrılıp ayrılmadığı ölçülmelidir; bu alandaki verimlilik iddiaları kurumdan kuruma büyük farklılık gösterir.