Saxta məhsullar və qeyri-qanuni prosedurlar: risklər, xəbərdarlıq əlamətləri və nə etməli?

'Qeyri-qanuni' prosedur nə deməkdir?

Bu yazıda 'qeyri-qanuni' (lisenziyasız) prosedurlar dedikdə tibb müəssisəsi olmayan yerlərdə, həkim olmayan şəxslər tərəfindən və ya mənşəyi bilinməyən məhsullarla edilən tibbi estetik prosedurları nəzərdə tuturuq. Ev ziyarətləri, bərbərxanalarda və ya gözəllik salonlarında edilən inyeksiyalar, otel otaqlarında təşkil olunan 'qrup' prosedurları və yalnız sosial media vasitəsilə əlaqə saxlanılan şəxslərin etdiyi prosedurlar bu qəbildəndir.

Botulinum toksin (xalq arasında 'botoks') və hialuron turşusu filleri kimi inyeksiyalar sadə görünsə də, tibbi prosedurlardır. Onlar üz anatomiyasını bilməyi, düzgün məhsulu və dozanı seçməyi, steril şəraiti və mümkün ağırlaşmaya dərhal müdaxilə edə bilməyi tələb edir.

Saxta və ya qeydiyyatsız məhsul niyə təhlükəlidir?

Qeydiyyatlı məhsul tərkibi, təmizliyi və dozası yoxlanılmış məhsuldur. Saxta, qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilmiş və ya qeydiyyatsız məhsulda isə qutunun içində nə olduğu, nə qədər təsiredici maddə olduğu və steril olub-olmadığı bilinmir.

• Doza qeyri-müəyyəndir: botulinum toksin tərkibli saxta məhsulda gözləniləndən qat-qat yüksək miqdar ola bilər və təsir inyeksiya nahiyəsindən kənara yayıla bilər.
• Tərkib qeyri-müəyyəndir: filler kimi satılan məhsul orqanizmdə həll olmayan və ya ağır reaksiyalara səbəb ola bilən maddələr ehtiva edə bilər.
• Sterillik qeyri-müəyyəndir: çirklənmiş məhsul və ya uyğun olmayan şərait infeksiyaya səbəb ola bilər.
• Problem yarandıqda nəyin vurulduğu bilinmədiyi üçün müalicə gecikə bilər.

Dünyada bildirilən problemlər

Bu risklər yalnız nəzəri deyil. 2024-cü ildə ABŞ-da səhiyyə orqanları bir neçə ştatda saxta botulinum toksin məhsullarının dövriyyədə olduğu barədə xəbərdarlıq dərc etdi. Bu xəbərdarlıqlara görə, əksəriyyəti ev kimi tibb müəssisəsindən kənar yerlərdə və səlahiyyəti olmayan şəxslər tərəfindən edilən inyeksiyalardan sonra bəzi insanlarda göz qapağının düşməsi, ikiqat və ya bulanıq görmə, ağız quruluğu, udma çətinliyi, təngnəfəslik və əzələ zəifliyi kimi botulizmə bənzər əlamətlər müşahidə edildi. Bu insanların bir hissəsi xəstəxanada, bəziləri reanimasiya şöbəsində müalicə aldı.

Digər ölkələrdən də tibb müəssisəsindən kənarda edilən inyeksiyalarla əlaqəli oxşar hallar seriyaları bildirilmişdir. Ortaq məqam budur: məhsulun mənşəyi bilinmir, prosedur tibb müəssisəsindən kənarda edilir və proseduru edən şəxs həkim deyil.

Qeydiyyatlı məhsullar həkim tərəfindən və uyğun dozalarda vurulduqda adətən təhlükəsiz sayılır. Problem təsiredici maddənin özündən çox məhsulun mənşəyindən, dozadan və prosedurun şəraitindən qaynaqlanır.

Xəbərdarlıq əlamətləri: nə vaxt dayanmalısınız?

Aşağıdakı əlamətlərdən hətta biri varsa, proseduru etdirməzdən əvvəl dayanıb yenidən düşünməyiniz tövsiyə olunur:

• Qiymət bazardakı ümumi səviyyədən xeyli aşağıdır; 'yalnız bu gün', 'son iki yer' kimi tələsdirən təkliflər var.
• Prosedur ev, bərbərxana, gözəllik salonu, otel otağı kimi tibb müəssisəsi olmayan yerdə ediləcək və ya sizə 'evə gələcəyik' deyilir.
• Proseduru edən şəxsin həkim olub-olmadığı bəlli deyil; yalnız 'sertifikatlı', 'təlim keçmiş mütəxəssis' və ya 'ekspert' kimi ifadələr işlədilir.
• Məhsulun qutusu sizə göstərilmir, məhsul əvvəlcədən şprisə çəkilmiş halda gətirilir və ya hansı məhsul olduğu deyilmir.
• Qutu və ya etiket tamamilə xarici dildədir, pasiyentin başa düşdüyü dildə məlumat yoxdur; qablaşdırmada orfoqrafik səhvlər və ya qeyri-adi görünüş var.
• Müayinə aparılmır, sağlamlıq tarixçəniz soruşulmur, razılıq formu verilmir.
• Məhsul sizə 'özünüz vurmanız üçün' internetdən və ya sosial mediadan satılır.
• Problem yaranarsa, kimə və necə müraciət edəcəyiniz bəlli deyil.

Prosedurdan əvvəl soruşa biləcəkləriniz

Etibarlı həkim bu suallara rahatlıqla cavab verir və onları soruşmağınızdan narahat olmur. Həkim və klinika seçimi ilə bağlı ətraflı siyahı üçün “Tibbi estetikada klinika və həkim seçimi: 10 bəndlik təhlükəsizlik yoxlama siyahısı” yazımıza da baxa bilərsiniz.

• Proseduru kim edəcək? Həkimdirmi, hansı sahədə təlim keçib?
• Prosedur hansı tibb müəssisəsində ediləcək?
• İstifadə olunacaq məhsulun təsiredici maddəsi nədir? Qutusunu və etiketini görə bilərəmmi?
• Məhsul qeydiyyatlıdırmı və səlahiyyətli kanallardan alınıbmı?
• Ağırlaşma yaranarsa, burada müdaxilə etmək mümkündürmü?
• Problem yaranarsa, iş saatlarından kənar sizinlə necə əlaqə saxlaya bilərəm?

Belə bir prosedur etdirmisinizsə, nə etməlisiniz?

Keçmişdə mənşəyi bilinməyən məhsulla və ya tibb müəssisəsindən kənarda prosedur etdirmisinizsə və hazırda heç bir şikayətiniz yoxdursa, panikaya ehtiyac yoxdur. Lakin sonrakı günlərdə və həftələrdə özünüzü izləməyiniz və yeni əlamət yaranarsa gecikmədən həkimə müraciət etməyiniz vacibdir.

Botulinum toksinlə əlaqəli ağır yan təsirlər adətən prosedurdan sonrakı günlər ərzində üzə çıxır, lakin daha gec də başlaya bilər. Fillerlərlə əlaqəli infeksiya və ya iltihabi reaksiyalar isə həftələr, hətta aylar sonra görünə bilər.

1. Əlamətləriniz təcilidirsə, 112-yə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin.
2. Tibb heyətinə hansı proseduru, nə vaxt, harada etdirdiyinizi və sizə nə deyildiyini danışın.
3. Əlinizdə məhsulun qutusu, etiketi, fotoşəkli və ya ödəniş və yazışma qeydləri varsa, onları saxlayın və göstərin.
4. Təcili olmayan, lakin sizi narahat edən əlamətlər üçün gecikmədən həkim müayinəsindən keçin.

Mənşəyi bilinməyən prosedur etdirmiş olmağınız kömək istəməyinizə mane deyil. Tibb heyəti sizi mühakimə etmək üçün deyil, düzgün müalicəni tez başlamaq üçün suallar verir. Nə baş verdiyini açıq danışmağınız müalicənin gecikməməsi üçün vacibdir.

Son söz

Tibbi estetikada ən vacib təminat düzgün şəxsin, düzgün yerdə, mənşəyi bəlli məhsulla prosedur etməsidir. Ucuz və ya rahat görünən təklif sonradan daha böyük sağlamlıq probleminə çevrilə bilər. Əmin olmadığınız zaman soruşmaq və lazım olarsa imtina etmək həmişə sizin hüququnuzdur.