Anemi — hemoglobin kadında < 12 g/dL, erkekte < 13 g/dL. Türk üreme çağı kadınlarının %25'inde, çocukların %30'unda anemi var. En sık nedenleri: Demir eksikliği (gizli kanama, menstrüasyon, gebelik, yetersiz alım), B12 eksikliği (vegan, pernisiyöz anemi, metformin/PPI uzun kullanım), folik asit eksikliği, talasemi (Akdeniz popülasyonunda sık), kronik hastalık anemisi (KBY, romatolojik, kanser). Tanı: Hemogram + MCV + ferritin + B12 + folik asit + retikülosit + periferik yayma. MCV ile ayırım: Mikrositer (< 80) = demir, talasemi; Normositer = kronik hastalık, akut kanama; Makrositer (> 100) = B12, folik asit, hipotiroidi. Tedavi: Sebep tedavi edilmeli + replasman. Oral demir (300 mg ferro sülfat × 1-3/gün), C vitamini ile + aç karna. IV demir (Ferinject, Monoferric) gerektiğinde. B12 IM veya yüksek doz oral. Kırmızı bayrak: Hb < 7, kalp yetmezliği, akut kanama, çocuk büyüme geriliği → acil/hızlı değerlendirme.
Anemi: Demir, B12, Folik Asit Hangisi? Yorgunluğun Arkasındaki Hematoloji
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 TL;DR — 30 Saniyede…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Anemi — hemoglobin kadında < 12 g/dL, erkekte < 13 g/dL. Türk üreme çağı kadınlarının %25'inde, çocukların %30'unda anemi var. En sık nedenleri: Demir eksikliği (gizli kanama, menstrüasyon, gebelik, yetersiz alım), B12 eksikliği (vegan, pernisiyöz anemi, metformin/PPI uzun kullanım), folik asit eksikliği, talasemi (Akdeniz popülasyonunda sık), kronik hastalık anemisi (KBY, romatolojik, kanser). Tanı: Hemogram + MCV + ferritin + B12 + folik asit + retikülosit + periferik yayma. MCV ile ayırım: Mikrositer (< 80) = demir, talasemi; Normositer = kronik hastalık, akut kanama; Makrositer (> 100) = B12, folik asit, hipotiroidi. Tedavi: Sebep tedavi edilmeli + replasman. Oral demir (300 mg ferro sülfat × 1-3/gün), C vitamini ile + aç karna. IV demir (Ferinject, Monoferric) gerektiğinde. B12 IM veya yüksek doz oral. Kırmızı bayrak: Hb < 7, kalp yetmezliği, akut kanama, çocuk büyüme geriliği → acil/hızlı değerlendirme.
İçindekiler
- Anemi Nedir, Nasıl Tanımlanır?
- MCV ile Sınıflama
- Demir Eksikliği Anemisi
- B12 ve Folik Asit Eksikliği
- Talasemi (Akdeniz Anemisi)
- Diğer Anemi Türleri
- Tanı Akışı
- Tedavi: Demir, B12, Transfüzyon
- Türkiye'ye Özgü Notlar
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Anemi Nedir, Nasıl Tanımlanır?
Anemi — kanın oksijen taşıma kapasitesinin azalması, hemoglobin (Hb) düşüklüğü ile karakterize.
WHO eşikleri
- Yetişkin erkek: < 13 g/dL
- Yetişkin kadın: < 12 g/dL (gebede < 11)
- Çocuk (6 ay-5 yaş): < 11 g/dL
- Çocuk (5-11 yaş): < 11.5
- Çocuk (12-14 yaş): < 12
Belirtiler
- Yorgunluk, halsizlik
- Soluk cilt
- Çarpıntı, nefes darlığı
- Baş dönmesi
- Konsantrasyon güçlüğü
- Soğuk eller-ayaklar
- Pika (toprak, buz yeme — demir eksikliğinde)
- Saç dökülmesi, kırılgan tırnak
- Glossit, ağız yaraları
2. MCV ile Sınıflama
MCV (Mean Corpuscular Volume) = eritrosit ortalama hacmi, anemi tipini hızla yönlendirir.
| MCV | Sınıf | Olası neden |
|---|---|---|
| < 80 fL | Mikrositer | Demir eksikliği, talasemi, kronik hastalık |
| 80-100 | Normositer | Akut kanama, kronik hastalık, KBY, hemoliz |
| > 100 | Makrositer | B12, folik asit, hipotiroidi, alkol, MDS |
3. Demir Eksikliği Anemisi
En sık anemi (Dünyada ve Türkiye'de).
Nedenler
- Kan kaybı: Menstrüasyon (kadın), GI (gizli — ülser, polip, kanser), parazit
- Yetersiz alım: Vegan, çocuk
- Emilim bozukluğu: Çölyak, mide rezeksiyonu, atrofik gastrit, PPI
- Artmış ihtiyaç: Gebelik, büyüme dönemi
Tanı
- Düşük ferritin (< 30 — kesin demir eksikliği; < 100 + inflamasyon olası eksiklik)
- Düşük serum demiri, yüksek TIBC, düşük transferrin saturasyonu
- MCV düşük, MCH düşük, RDW yüksek
- Periferik yaymada mikrositoz, hipokromi
Önemli
45+ yaş erkekte veya menopoz sonrası kadında demir eksikliği — GI malignite (kolon kanseri) ekarte edilmeli. Endoskopi + kolonoskopi öneriler.
Tedavi
- Oral ferro sülfat 200-300 mg/gün (ya da ferro glukonat/fumarat)
- Aç karna, C vitamini ile alımı artırır
- Kahve, çay, kalsiyum emilimi azaltır (2 saat ara)
- 3-6 ay tedavi + demir depoları doluncaya kadar (ferritin > 50)
- Yan etki: GI rahatsızlık, kabızlık (alternatif gün dozaj kanıtı artıyor)
IV demir
- Oral toleranssızlık veya emilim bozukluğu
- Hb < 7 + hızlı düzelme
- Kronik kanama hızlı
- Ferinject (ferik karboksimaltoz), Monoferric (ferik derisomaltoz) — tek seansta yüksek doz
4. B12 ve Folik Asit Eksikliği
Makrositer (megaloblastik) anemi.
B12 eksikliği
- Bkz: B12 Eksikliği Rehberi
- Nedenleri: vegan, pernisiyöz anemi, metformin/PPI, bariatrik cerrahi, çölyak
- Anemi + nörolojik belirtiler (parestezi, ataksi)
- Tanı: B12 < 200 pg/mL (sınırda MMA)
- Tedavi: 1000 mcg IM × 1 hafta sonra haftalık × ay, sonra ay; veya yüksek doz oral 1000-2000 mcg/gün
Folik asit eksikliği
- Yetersiz alım (yeşil sebze az), alkolizm
- Artmış ihtiyaç: gebelik, hemoliz
- İlaç: Metotreksat, fenitoin, trimetoprim
- Tanı: serum folat < 4 ng/mL
- Tedavi: folik asit 1-5 mg/gün oral
- Gebelik öncesi 400 mcg/gün nöral tüp defekti önler
Kombine B12 + folik asit
- B12 önce verilmeli — folik asit tek başına anemi düzeltir ama nörolojik hasar ilerler
5. Talasemi (Akdeniz Anemisi)
Türkiye'de en yaygın kalıtsal hemoglobinopatilerden biri.
Tipler
- Beta talasemi: beta zincir üretim bozukluğu
- Alfa talasemi: alfa zincir
- Major (transfüzyon bağımlı), intermedia, minor (taşıyıcı)
Beta talasemi minor (taşıyıcı)
- Türk popülasyonunda %2-5
- Akdeniz, Karadeniz bölgelerinde yüksek
- Hafif anemi, MCV çok düşük (< 70), normal RDW
- Ferritin normal/yüksek
- Mentzer indeksi: MCV/RBC < 13 → talasemi
- Hemoglobin elektroforezi: HbA2 > 3.5% tanı
Klinik
- Minor genelde asemptomatik
- Major: erken çocuklukta şiddetli anemi, transfüzyon bağımlı, demir yüklenme (kelasyon — desferrioksamin, deferasiroks)
- Gebelik öncesi tarama — Türkiye'de ücretsiz devlet programı (CRP / Hb elektroforezi)
Önemli
- Talasemiyi demir eksikliği ile karıştırma — gereksiz demir takviyesi zararlı
- İki taşıyıcı çift evlilik → çocukta major %25 risk → genetik danışmanlık
6. Diğer Anemi Türleri
Kronik hastalık anemisi (ACD)
- KBY, kanser, romatolojik, kronik enfeksiyon
- Hepcidin artar → demir bloklanır
- Normositer, normal/yüksek ferritin
- Sebep tedavisi; eritropoetin (epoetin)
Hemolitik anemiler
- Eritrositler erken yıkılır
- İndirek bilirubin, LDH yüksek; haptoglobin düşük; retikülositoz
- Sebepler: otoimmün, ilaç, herediter sferositoz, G6PD, orak hücre, mekanik (proteszerlik)
- Coombs testi pozitif → otoimmün
Aplastik anemi
- Kemik iliği yetmezliği
- Pansitopeni (üç seri azalmış)
- Kemik iliği biyopsisi: hiposelüler
- Tedavi: immünosüpresyon (ATG + siklosporin), kemik iliği nakli
Miyelodisplastik sendrom (MDS)
- Yaşlı, displastik kemik iliği
- Lösemiye dönüşebilir
- Tedavi: transfüzyon, hipometilan ajanlar, allojeneik nakil
7. Tanı Akışı
Adım 1: Hemogram + retikülosit
- Hb, MCV, RDW
- Retikülosit yüksek → hemoliz/kanama; düşük → üretim bozukluğu
Adım 2: MCV bazlı
- Mikrositer: Ferritin, demir, TIBC, Hb elektroforez
- Normositer: Retikülosit, kreatinin, periferik yayma
- Makrositer: B12, folat, TSH, alkol öyküsü
Adım 3: Sebep araştırma
- GI değerlendirme (gizli kan, endoskopi)
- Jinekolojik (kadında menorraji)
- Kronik hastalık değerlendirmesi
8. Tedavi: Demir, B12, Transfüzyon
Oral demir
- Ferro sülfat 200 mg ferro = 65 mg elemental
- Günde 1-3 dozdan başla
- Yeni öneriler: gün aşırı tek doz daha iyi emilim (hepcidin etkisi)
- C vitamini ile birlikte
IV demir
- 1-2 seansta tam doz mümkün
- Anaflaksi nadir
- Maliyet yüksek
Eritropoetin (epoetin)
- KBY anemisi
- Kanser kemoterapi anemisi
Transfüzyon (eritrosit süspansiyonu)
- Hb < 7 semptomlu
- Akut kanama
- Kalp hastası Hb < 8 + semptom
- Her ünite Hb'yi ~1 g/dL artırır
Genel
- Yaşam tarzı: dengeli beslenme (et, baklagil, yeşil sebze)
- Çölyak, mide rezeksiyonu hastalarında ömür boyu izlem
9. Türkiye'ye Özgü Notlar
- Çocuk demir eksikliği yaygın — 6 ay-2 yaş arası demir takviyesi T.C. Sağlık Bakanlığı önerisi
- Talasemi tarama evlilik öncesi ücretsiz program
- Gebelikte demir + folik asit rutin
- Gizli GI kanama (özellikle 45+ yaş) ekarte edilmeli
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Hb < 7 + semptomlu (göğüs ağrısı, dispne, taşikardi)
- Akut kanama (hematemez, melena, hematokezi)
- Pansitopeni (tüm seriler düşük)
- Çocukta büyüme geriliği + anemi
- Nörolojik defisit (B12)
SSS
S: Demir hapı kabızlık yapıyor, ne yapayım? A: Gün aşırı doz dene, ferro fumarat dene, lif + sıvı artır, IV demir alternatif.
S: Demir alıp tetkik tekrarlamada normal, kesebilir miyim? A: Ferritin > 50 olana kadar devam — depoları doldur (3-6 ay).
S: Talasemi minor için tedavi gerek mi? A: Genelde hayır — gereksiz demir verme. Gebede folik asit takviyesi.
S: Hb 10, çalışıyorum, transfüzyon gerek mi? A: Stabil + semptomsuz: hayır. Sebep ekarte + tedavi.
S: Ferritin yüksek, anemi var, ne demek? A: Kronik hastalık anemisi olası — altta yatan değerlendir.
11. Doktorclub Hekim Notu
Anemi yorgunluğun en sık değerlendirilebilir nedeni — basit hemogram + ferritin ile tanı koyulur. MCV ile sınıflama doğru yönlendirme sağlar. Demir eksikliği — özellikle 45+ yaş — GI malignite uyarısı; endoskopi ekarte. Talasemi minor Türk popülasyonunda yaygın, yanlış demir takviyesi zararlı. B12 + folik asit birlikte değerlendirilmeli — folik asit tek başına B12 eksikliğinin nörolojik hasarını maskeler. Yeni öneri: Oral demir gün aşırı tek doz klasik üç dozdan daha iyi emiliyor (hepcidin etkisi). Doktorclub'da hematoloji ve iç hastalıkları uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
12. Kaynakça
- WHO — Hemoglobin Cutoffs for Anemia (2024).
- Türk Hematoloji Derneği — Demir Eksikliği Anemisi Kılavuzu (2023).
- Camaschella C. Iron-Deficiency Anemia. N Engl J Med. 2015;372:1832-1843.
- Stoffel NU et al. Alternate-day iron supplementation: better absorption. Lancet Haematol. 2017;4:e524.
- TEMD — B12 Eksikliği Klinik Pratik (2023).
- Türk Pediatrik Hematoloji Derneği — Talasemi Tarama (2024).
- Ko CW et al. AGA Guideline on Iron Deficiency Anemia and GI Evaluation. Gastroenterology. 2020;159:1085-1094.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Anemi tanı/tedavisi için hekim değerlendirmesi gereklidir.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: