İnme Türkiye'de yıllık 150.000 vaka, 60.000+ ölüm ile 3. ölüm sebebi, 1. erişkin maluliyet sebebi. "Time is brain" — tedavi gecikmediğinde her dakika 1.9 milyon nöron, 14 milyar sinaps kayıp. FAST kuralı: Face (yüz asimetrisi), Arm (kol güçsüzlüğü), Speech (konuşma bozukluğu), Time (zaman — 112!). 2 ana tip: İskemik (%85) — pıhtı tıkayıcı; hemorajik (%15) — kanama. Tedavi tamamen farklı — BT ile ayırım kritik. Akut iskemik tedavi: (1) Tromboliz (rTPA — alteplaz) son 4.5 saat içinde. Yeni: tenecteplaz daha hızlı, tek bolus. (2) Mekanik trombektomi — büyük damar tıkanmasında 24 saate kadar (DAWN, DEFUSE-3 çalışmaları sayesinde uzadı). TIA (geçici iskemik atak): Belirti 24 saatten az, ama %15 gerçek inmeye dönüşür → acil değerlendirme + sekonder önleme. Risk faktörleri: Hipertansiyon (#1), atriyal fibrilasyon (kardiyoembolik), diyabet, dislipidemi, sigara, obezite. Sekonder önleme: Antiplatelet (aspirin, klopidogrel) veya antikoagülan (Afib varsa — apixaban, rivaroxaban, warfarin), statin, BP kontrol. Rehabilitasyon erken başla. Kırmızı bayrak: Ani başlangıçlı her belirti, "hayatımın en şiddetli baş ağrısı" (SAH), bilinç değişikliği.
İnme (Stroke): FAST Kuralı, Trombolitik Tedavi, Trombektomi — 4.5 Saatlik Pencere
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. ACİL: İnme şüphesinde derhal 112'yi arayın . Her dakika beyin dokusu kayıp. FAST = Face-Arm-Speech-Time . TL;DR İnme…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
ACİL: İnme şüphesinde derhal 112'yi arayın. Her dakika beyin dokusu kayıp. FAST = Face-Arm-Speech-Time.
TL;DR
İnme Türkiye'de yıllık 150.000 vaka, 60.000+ ölüm ile 3. ölüm sebebi, 1. erişkin maluliyet sebebi. "Time is brain" — tedavi gecikmediğinde her dakika 1.9 milyon nöron, 14 milyar sinaps kayıp. FAST kuralı: Face (yüz asimetrisi), Arm (kol güçsüzlüğü), Speech (konuşma bozukluğu), Time (zaman — 112!). 2 ana tip: İskemik (%85) — pıhtı tıkayıcı; hemorajik (%15) — kanama. Tedavi tamamen farklı — BT ile ayırım kritik. Akut iskemik tedavi: (1) Tromboliz (rTPA — alteplaz) son 4.5 saat içinde. Yeni: tenecteplaz daha hızlı, tek bolus. (2) Mekanik trombektomi — büyük damar tıkanmasında 24 saate kadar (DAWN, DEFUSE-3 çalışmaları sayesinde uzadı). TIA (geçici iskemik atak): Belirti 24 saatten az, ama %15 gerçek inmeye dönüşür → acil değerlendirme + sekonder önleme. Risk faktörleri: Hipertansiyon (#1), atriyal fibrilasyon (kardiyoembolik), diyabet, dislipidemi, sigara, obezite. Sekonder önleme: Antiplatelet (aspirin, klopidogrel) veya antikoagülan (Afib varsa — apixaban, rivaroxaban, warfarin), statin, BP kontrol. Rehabilitasyon erken başla. Kırmızı bayrak: Ani başlangıçlı her belirti, "hayatımın en şiddetli baş ağrısı" (SAH), bilinç değişikliği.
İçindekiler
- İnme Nedir? İskemik vs Hemorajik
- FAST Kuralı ve Belirtiler
- Türkiye'de Yaygınlık
- Acil Değerlendirme: BT ve Pencere
- Tromboliz: rTPA ve Tenecteplaz
- Mekanik Trombektomi
- TIA: Mini-İnme
- Risk Faktörleri ve Sekonder Önleme
- Rehabilitasyon
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. İnme Nedir? İskemik vs Hemorajik
İnme
- Beynin bir bölümünün ani kan akımı bozulması sonucu hücre ölümü
- Fokal nörolojik defisit
- Akut başlangıç
İskemik inme (%85)
- Pıhtı veya plak damarı tıkar
- Subtipleri:
- Aterotrombotik (büyük damar — karotis, MCA)
- Lakuner (küçük damar — HT)
- Kardiyoembolik (Afib, kapak hastalığı)
- Diğer (disseksiyon, vaskülit)
Hemorajik inme (%15)
- İntraserebral kanama (ICH) — hipertansiyon, amiloid anjiopati
- Subaraknoid kanama (SAH) — anevrizma rüptürü
- "Hayatımın en şiddetli baş ağrısı" SAH klasik
İkisinin tedavisi tamamen farklı
- İskemik: pıhtı çöz/çıkar
- Hemorajik: kanama durdur (tromboliz YASAK)
- BT kritik
2. FAST Kuralı ve Belirtiler
FAST
- F — Face: yüz asimetrisi, gülümseme tek tarafa düşük
- A — Arm: kollarını kaldırırken bir taraf düşer
- S — Speech: konuşma bozukluğu (slurred, anlamsız)
- T — Time: zaman kritik — 112!
BE-FAST (genişletilmiş)
- B — Balance (denge)
- E — Eyes (görme — diplopi, hemianopi)
Diğer belirtiler
- Tek tarafta uyuşma
- Hemiparesis/hemipleji
- Bilinç değişikliği
- Şiddetli baş ağrısı (SAH)
- Yutma güçlüğü
- Ataksia, vertigo (posterior sirkülasyon)
Sessiz inme
- Belirtisiz, MR'da görünür
- Bilişsel azalma, demans riski
3. Türkiye'de Yaygınlık
- Yıllık 150.000+ inme (TÜRK İNME REJİSTRİSİ)
- 60.000+ ölüm
- 3. ölüm sebebi
- 1. erişkin maluliyet sebebi
- Erkek > kadın
- Yaşla artar (60+ pik)
Trend
- Sigara azalma, BP kontrolü ile insidens hafif düşüş
- Ama yaşlanma → toplam vaka artıyor
4. Acil Değerlendirme: BT ve Pencere
Acil servis akışı
- Triaj — "kod inme" — öncelik
- NIHSS skoru (National Institutes of Health Stroke Scale)
- BT kontrastsız — hemorajiyi ekarte
- BT anjiyo — büyük damar tıkanması
- Perfüzyon BT/MR — kurtarılabilir doku (penumbra)
- EKG, lab (kan glikoz, böbrek)
Zaman pencereleri
- Tromboliz: 4.5 saat (semptom başlangıcından)
- Trombektomi: 6 saat klasik, 24 saat (penumbra varsa)
- "Wake-up stroke" (uykudan inmeli uyanma) — MR ile değerlendirme
NIHSS
- 0-42 puan
- Düşük (< 4): hafif
- Orta (5-15)
- Şiddetli (16-20)
- Çok şiddetli (21+)
5. Tromboliz: rTPA ve Tenecteplaz
rTPA (Alteplaz)
- Pıhtı eritici, fibrinolitik
- 0.9 mg/kg IV (90 mg max)
- %10 bolus, %90 1 saat infüzyon
Endikasyon
- İskemik inme
- 4.5 saat içinde
- Nörolojik defisit anlamlı
- Hemoraji ekarte
Kontrendikasyon
- Aktif kanama
- Yeni cerrahi
- Hemorajik öykü
- BP > 185/110 (kontrol edilemez)
- INR > 1.7
- Yeni heparin
Yan etki
- İntrakraniyal kanama %6 (büyük endişe)
- Sistemik kanama
Sonuç
- %30 hasta dramatik düzelir
- "Door-to-needle" hedef < 60 dakika
Tenecteplaz
- Tek bolus (alteplazda 1 saat infüzyon)
- Daha hızlı uygulama
- AHA 2023 öneriler — tenecteplaz alteplazdan non-inferior
- Türkiye'de mevcut
6. Mekanik Trombektomi
Endikasyon
- Büyük damar tıkanması (LVO) — ICA, M1
- NIHSS ≥ 6
- 6 saat klasik
- 6-24 saat (DAWN, DEFUSE-3 çalışmaları sayesinde)
- Penumbra > infarkt çekirdek
Teknik
- Kasık femoral artere kateter
- Beyne kadar ilerletilir
- Stent-retriever veya aspirasyon
- Pıhtı çıkarılır
Etkinlik
- Tıkanma açılma %85+
- Fonksiyonel iyileşme %50+
- NNT 2.6 (yeni kanıt — çok güçlü)
Türkiye'de erişim
- İnme merkezleri (büyük şehir hastanesi)
- Bazı bölgelerde sınırlı
- Sevkin hızlı olması kritik
- "Stroke chain of survival" sistem
Tromboliz + trombektomi
- Birlikte yapılır (bridging)
- Tromboliz uygunsa tek başına trombektomi yetersiz
7. TIA: Mini-İnme
Tanım
- Eski: belirti < 24 saat
- Modern: belirti + görüntüleme negatif (MR DWI)
- Tipik 5-60 dakika
Önemi
- %15 TIA → gerçek inme (90 gün içinde)
- ABCD2 skoru ile risk hesaplanır
- TIA = acil değerlendirme + sekonder önleme
Değerlendirme
- MR/BT
- Karotis Doppler/CTA
- Holter (Afib taraması)
- EKG, eko
Tedavi başlangıcı
- Antiplatelet (aspirin + klopidogrel ilk 21 gün — CHANCE çalışması)
- Yüksek riskli karotis stenozu → endarterektomi/stent
- Statin
8. Risk Faktörleri ve Sekonder Önleme
Değiştirilebilir
- Hipertansiyon (#1, riskin yarısı)
- Atriyal fibrilasyon
- Diyabet
- Dislipidemi
- Sigara
- Obezite
- Hareketsizlik
- Aşırı alkol
- Uyku apnesi
Değiştirilemez
- Yaş
- Erkek cinsiyet
- Aile öyküsü
- Etnik köken
Sekonder önleme
Antiplatelet (non-kardiyoembolik)
- Aspirin 75-325 mg
- Klopidogrel 75 mg
- Aspirin + dipiridamol (Aggrenox)
Antikoagülan (kardiyoembolik — Afib)
- DOAC (apixaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban) — birinci tercih
- Warfarin (mekanik kapak, ileri KBY)
- CHA2DS2-VASc skoru → tedavi karar
BP kontrolü
- Hedef < 130/80
- ACE/ARB öncelikli
Statin
- Yüksek doz (atorvastatin 80, rosuvastatin 40)
- LDL hedef < 70 (< 55 yüksek risk)
Yaşam tarzı
- Sigara bırakma
- Akdeniz diyet
- Egzersiz
- Kilo verme
9. Rehabilitasyon
Erken başlama
- Hospitalde ilk 24-48 saatte
- "Time is brain, time is function"
Multidisipliner
- Fizyoterapi (motor)
- Ergoterapi (günlük yaşam)
- Konuşma terapisi (afazi, dizartri, disfaji)
- Nöropsikoloji
- Psikiyatri (post-inme depresyon %30+)
Süre
- En aktif iyileşme ilk 3 ay
- 1 yıl boyunca süren iyileşme
- CIMT (kısıtlama temelli), robotik destekli modern teknikler
Sosyal hizmet
- Engelli raporu
- Ev modifikasyon
- Aile eğitimi
- Bakım planı
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar (DERHAL 112)
- FAST belirtileri
- Ani şiddetli baş ağrısı ("hayatımın en kötüsü")
- Bilinç değişikliği, koma
- Konvülziyon + nörolojik defisit
- Çift görme, denge kaybı, ani vertigo
- Yutma güçlüğü, dizartri
SSS
S: TIA geçirdim, panik mi yapayım? A: TIA acil — 24 saat içinde değerlendirme. %15 gerçek inme riski.
S: Aspirin alıyorum, inme olur mu? A: Aspirin riski %25 azaltır ama tamamen önlemez. Diğer risk yönetimi şart.
S: Trombektomiden sonra ne olur? A: Ortalama 4-7 gün hastane, rehabilitasyon başlar. Sonuç çok değişken.
S: Genç inme normal mi? A: 18-45 yaş %10 inme. Sebepler: disseksiyon, kardiyoembolik (PFO), trombofili, illegal maddeler.
S: İnme bulaşıcı mı? A: Hayır. Vasküler hastalık.
S: İnme önlenebilir mi? A: %80 inme önlenebilir — BP, sigara, beslenme, egzersiz, Afib tedavisi.
11. Doktorclub Hekim Notu
İnme modern tıbbın acil müdahale alanı — 2010-2024 trombektomi devrimi ile sonuçlar dramatic iyileşti. Türkiye'de yıllık 150.000 vakanın çoğu önlenebilir (hipertansiyon kontrolü, Afib tedavisi, sigara, statin). FAST kuralı topluma öğretilmeli — her dakika beyin. 112 + en yakın inme merkezi kombinasyonu hayat kurtarır. Trombolizden korkma — uygun hastada yararlar zararları aşar. TIA bir uyarı — ihmal etme. Doktorclub'da nöroloji ve kardiyoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz. Aileler için: FAST'ı öğret, paylaş, yay.
12. Kaynakça
- AHA/ASA — Acute Ischemic Stroke Guidelines (2019, 2023 update).
- ESO (European Stroke Organisation) — Acute Treatment Guidelines (2023).
- Türk Nöroloji Derneği — İnme Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2023).
- Nogueira RG et al. Thrombectomy 6 to 24 Hours (DAWN). N Engl J Med. 2018;378:11-21.
- Albers GW et al. Thrombectomy for Stroke at 6 to 16 Hours (DEFUSE-3). N Engl J Med. 2018;378:708-718.
- Türk İnme Rejistrisi — Yıllık Veriler (2023).
- Powers WJ et al. Guidelines for the Early Management of Acute Ischemic Stroke (AHA, 2019/2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. İnme şüphesinde DERHAL 112'yi arayın. Time is brain.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: