İdrar kaçırma kadınlarda çok yaygın ama normal değil. Yani sık görülmesi, kabullenmeniz gerektiği anlamına gelmez. Yaşla birlikte pelvik taban kasları zayıflar, doğumlar ve menopoz bu zayıflamayı hızlandırır. Cochrane…
İdrar kaçırma yaşla neden artar? Kegel egzersizini doğru yapmanın yolu, kanıtlanmış tedaviler ve hekime başvurmanız gereken uyarı işaretleri.
İdrar kaçırma kadınlarda çok yaygın ama normal değil. Yani sık görülmesi, kabullenmeniz gerektiği anlamına gelmez. Yaşla birlikte pelvik taban kasları zayıflar, doğumlar ve menopoz bu zayıflamayı hızlandırır. Cochrane derlemeleri pelvik taban kas eğitimini stres tipi kaçırmada ilk basamak tedavi olarak destekliyor. Ama çoğu kadın Kegel egzersizini yanlış yapar. Karın veya kalça kasını sıkmak işe yaramaz. Doğru teknik, düzenli tekrar ve sabır gerekir. Egzersiz yetmezse mesane eğitimi, vajinal östrojen, pesser (destek halkası), ilaç ve cerrahi gibi kanıtlı seçenekler var. Şikayetiniz varsa hekiminize söyleyin.
Not: Ani başlayan idrar kaçırma, yanma, kanlı idrar veya ateş varsa bekleyip egzersiz denemeyin. Bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Pelvik taban, leğen kemiğinizin tabanını hamak gibi kapatan kas ve bağ dokusu tabakasıdır. Mesane, rahim ve bağırsağın son bölümünü aşağıdan destekler.
Bu kaslar üç iş yapar.
Karın içi basınç arttığında (öksürük, hapşırık, ağırlık kaldırma) bu kaslar refleks olarak kasılır. İdrar kanalını sıkıştırır ve kaçağı önler. Bu refleks zayıflarsa sızıntı başlar.
Tek bir neden yok. Birkaç etken üst üste binerek tabloyu oluşturur.
Doğum ve gebelik. Vajinal doğum pelvik taban kaslarını ve sinirlerini zorlar. Etkisi yıllar sonra ortaya çıkabilir. Sezaryen doğumda risk daha düşüktür ama sıfır değildir. Gebeliğin kendisi de yük bindirir.
Menopoz ve östrojen düşüşü. Östrojen üretra (idrar kanalı) ve vajina dokusunun sağlığını destekler. Östrojen azalınca bu dokular incelir ve elastikiyetini kaybeder. Buna genitoüriner menopoz sendromu denir. Kuruluk, yanma ve idrar şikayetleri birlikte görülebilir.
Kas kaybı. Yaşla birlikte tüm kaslar gibi pelvik taban da güç kaybeder.
Kilo artışı. Fazla kilo pelvik tabana sürekli basınç uygular. Bel çevresi arttıkça yük artar.
Kronik öksürük ve kabızlık. Her ıkınma pelvik tabana darbe gibi etki eder. Sigara içmek de bu yüzden risk faktörüdür.
Bazı ilaçlar. İdrar söktürücüler ve bazı tansiyon ilaçları şikayeti belirginleştirebilir. İlaçlarınızı hekiminizle gözden geçirin.
Tedavi tipine göre değişir. Bu yüzden ayrımı bilmek önemlidir.
Stres tipi kaçırma. Öksürünce, hapşırınca, gülünce, zıplayınca veya ağırlık kaldırınca kaçırırsınız. Sıkışma hissi yoktur. Aniden gelmez. Karın içi basınç arttığında olur. En sık görülen tiptir.
Sıkışma tipi kaçırma (aşırı aktif mesane). Aniden şiddetli bir idrar hissi gelir. Tuvalete yetişemezsiniz. Anahtarı kapıya sokarken veya musluk sesini duyunca kaçırma tipik örneklerdir. Gece sık kalkma eşlik edebilir.
Karışık tip. İkisi bir arada bulunur. Kadınlarda oldukça sık görülür.
Taşma tipi. Mesane tam boşalmaz ve dolduğu için damlar. Daha nadirdir. Mutlaka hekim değerlendirmesi ister.
Hangi tipte olduğunuzu anlamak için birkaç gün "mesane günlüğü" tutun. Ne zaman su içtiğinizi, ne zaman tuvalete gittiğinizi ve kaçırma anlarını yazın. Bu kayıt hekiminizin işini çok kolaylaştırır.
Pelvik taban kas eğitimi Cochrane derlemelerinde stres ve karışık tip kaçırmada etkili bulundu. Ancak etki, doğru kası çalıştırmaya bağlıdır. Çalışmalar kadınların önemli bir bölümünün yanlış kas grubunu sıktığını gösteriyor.
Doğru kası bulun. Vajina ve makatı içeri doğru çekip yukarı kaldırıyormuş gibi düşünün. Gaz tutmaya çalıştığınızı hayal edin. Hissettiğiniz o hafif "yukarı çekilme" doğru harekettir.
Şunları yapmayın.
Temel program.
Fonksiyonel kullanım. Asıl kazanç burada. Öksürmeden, hapşırmadan veya ağırlık kaldırmadan hemen önce pelvik tabanınızı sıkın. Buna "knack" tekniği denir. Kaçağı anında azaltabilir.
Ne zaman sonuç alırsınız? Sabırlı olun. İyileşme genelde 6-12 hafta içinde belirginleşir. Kalıcı sonuç için egzersizi hayatınızın sürekli parçası yapmalısınız. Bıraktığınızda kazanç geri gider.
Hatırlatıcı kullanın. Diş fırçalarken, trafik ışığında beklerken veya çay demlerken yapın. Günlük rutine bağlamak sürekliliği artırır.
Pelvik taban eğitimi ilk basamaktır ama tek seçenek değildir.
Pelvik taban fizyoterapisi. Bu alanda eğitimli bir fizyoterapist doğru kası çalıştırdığınızı doğrular. Biofeedback cihazı kas aktivitesini ekranda gösterir. Elektriksel uyarı da kullanılabilir. Tek başına yapılan egzersize göre başarı oranı daha yüksektir.
Mesane eğitimi. Özellikle sıkışma tipinde işe yarar. Tuvalete gitme aralığını planlı biçimde uzatırsınız. Sıkışma geldiğinde hemen koşmazsınız. Durur, pelvik tabanı birkaç kez hızlıca sıkar ve hissin geçmesini beklersiniz. Sonra sakin şekilde yürürsünüz. Aralıkları haftalar içinde kademeli olarak artırırsınız.
Vajinal östrojen. Menopoz sonrası dokular inceldiyse düşük doz vajinal östrojen krem, tablet veya halka faydalı olabilir. Sistemik hormon tedavisinden farklıdır. Emilim çok düşüktür. Aciliyet, sık idrara çıkma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarında iyileşme sağlayabilir. Uygunluğunu hekiminiz değerlendirir.
Pesser (destek halkası). Vajinaya yerleştirilen bir destek cihazıdır. Mesane boynunu destekler. Stres tipi kaçırmada cerrahi istemeyen veya cerrahi için uygun olmayan kadınlarda kullanılır.
İlaçlar. Aşırı aktif mesanede antimuskarinik ilaçlar veya mirabegron kullanılabilir. Mirabegron mesane kasını gevşetir. Her ilacın yan etkileri vardır. Yaşlılarda bazı antimuskariniklerden kaçınılır. Kararı hekiminiz verir.
Sinir uyarımı (nöromodülasyon). Davranışsal tedaviye ve ilaca yanıt vermeyen sıkışma tipinde seçenektir. Tibial sinir uyarımı bunlardan biridir.
Botulinum toksin. Dirençli aşırı aktif mesanede mesane içine uygulanabilir.
Cerrahi. Stres tipi kaçırmada askı (sling) ameliyatları etkili sonuç verir. Konservatif yöntemler yetersiz kalırsa gündeme gelir. Riskleri ve beklentileri cerrahınızla ayrıntılı konuşun.
Küçük değişiklikler ölçülebilir fayda getirir.
Bu konu sık atlanır ve önemli bir hataya yol açar.
Bazı kadınlarda pelvik taban kasları zayıf değil, aşırı gergindir. Buna hipertonik pelvik taban denir. Kas sürekli kasılı kalır ve tam gevşeyemez.
Belirtileri farklıdır:
Bu tabloda Kegel yapmak şikayeti artırabilir. Gergin kası daha çok sıkmak mantıklı değildir. Bu durumda gevşeme, nefes çalışması ve manuel terapi öne çıkar.
Bu yüzden şikayetiniz varsa "internetten Kegel öğrenip başlayayım" demeyin. Doğru başlangıç, sorunun tipini belirlemektir. Bir hekim veya pelvik taban fizyoterapisti bu ayrımı kolayca yapar.
Pelvik taban tek başına çalışmaz. Diyafram (ana solunum kası) ile birlikte hareket eder.
Nefes alırken diyafram aşağı iner. Pelvik taban da hafifçe aşağı doğru esner. Nefes verirken ikisi de yukarı doğru toplanır.
Bu ritmi öğrenmek egzersizin kalitesini yükseltir.
Nefesinizi tutarak Kegel yapmak yaygın bir hatadır. Karın içi basıncı artırır ve pelvik tabana ters yönde yük bindirir.
İdrar kaçırma sadece yaşlılığın konusu değildir.
Yüksek etkili sporlarla uğraşan genç kadınlarda da sık görülür. Koşu, ip atlama, trambolin, halter ve CrossFit gibi aktiviteler pelvik tabana tekrarlayan darbe uygular.
Bu kadınların çoğu şikayetini gizler. Bazıları sporu bırakır. Oysa çözüm sporu bırakmak değildir.
Yapılabilecekler:
Erken müdahale, sorunun yıllar sonra kalıcı hale gelmesini önleyebilir.
Pelvik tabanı korumanın en etkili zamanlarından biri bu dönemdir.
Cochrane derlemeleri, gebelikte yapılan pelvik taban kas eğitiminin doğum sonrası idrar kaçırmayı önlemede yardımcı olduğunu gösteriyor. Yani egzersiz sadece tedavi değil, koruma aracıdır.
Pratik öneriler:
Şu durumlarda beklemeyin.
Utanmayın. ACOG bu şikayetin çok yaygın olduğunu ve tedavi edilebildiğini vurguluyor. Ancak kadınların büyük bölümü yıllarca hekime söylemez. Söylemediğiniz sürece tedavi başlamaz.
Ne bekleyeceğinizi bilmek kaygıyı azaltır.
Çoğu kadın ilk basamak tedaviye basit bir değerlendirmeyle başlayabilir. Karmaşık testler zorunlu değildir.
Muayenede söz almak zor gelebilir. Şu cümleleri hazır bulundurun.
Somut bilgi hekimin doğru tipi belirlemesini sağlar. Doğru tip, doğru tedavi demektir.
Karın, kalça ve bacak kasları gevşek kalmalıdır. Sadece içeriden bir yukarı çekilme hissetmelisiniz. Emin değilseniz pelvik taban fizyoterapistine başvurun. Doğru kası bulmak için birkaç seans yeterli olabilir.
Genellikle 6-12 hafta düzenli çalışma sonrasında fark başlar. Bazı kadınlarda daha uzun sürer. Erken bırakmayın. Kazanımı korumak için egzersize devam etmeniz gerekir.
Bazı kadınlar için motive edici olabilir. Ama doğru tekniğin yerini tutmaz. Önce doğru kası çalıştırdığınızdan emin olun.
Hayır. Az su içmek idrarı yoğunlaştırır ve mesaneyi tahriş eder. Şikayeti artırabilir. Gün içinde dengeli için. Sadece yatmadan birkaç saat önce miktarı azaltın.
Düşük doz vajinal östrojende kana geçen miktar çok azdır. Çoğu kadında güvenli kabul edilir. Yine de meme kanseri öyküsü gibi özel durumlarda karar hekiminizle birlikte verilmelidir.
Hayır. Ameliyat genelde son basamaktır. Kadınların önemli bir bölümü pelvik taban eğitimi, mesane eğitimi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirgin rahatlama yaşar.
Evet. Özellikle prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırmada pelvik taban eğitimi kullanılır. Teknik prensipleri benzerdir.
Evet. Doğum önemli bir risk faktörüdür ama tek faktör değildir. Yaş, menopoz, kilo, kronik öksürük ve genetik yatkınlık da rol oynar.
Yaygın öneri günde 3 set ve set başına 8-10 tekrardır. Daha fazlası daha iyi anlamına gelmez. Aşırı çalışmak kası yorabilir. Kaliteli tekrar, çok tekrardan değerlidir. Gevşeme evresini asla atlamayın.
Ped sadece bir idare yöntemidir. Sorunu tedavi etmez. Sürekli ped kullanmak zorunda kalıyorsanız bu, hekime başvurmanız gereken bir işarettir. Tedavi edilebilir bir durumu yönetmekle yetinmeyin.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Şikayetiniz varsa hekiminize başvurun.
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: