Kemiğe yönlendirilen kök hücre: osteoporozda ilk insan denemesi

Osteoporoz (kemik erimesi), kemiklerin yoğunluk ve kalite kaybederek kolay kırılır hale gelmesi. Çoğu zaman belirti vermez. İlk işaret genellikle küçük bir düşmeyle oluşan kalça, omurga ya da bilek kırığı olur.

Kadınlarda menopoz sonrası hızla ilerler. Uluslararası Osteoporoz Vakfı'na göre 50 yaş üstü kadınların yaklaşık üçte biri hayatı boyunca bir kırılganlık kırığı yaşar. Erkeklerde bu oran yaklaşık beşte bir. Kalça kırığı sonrası ilk yılda bağımsızlığını kaybeden ve ölen hasta sayısı hiç de az değil. Bu yüzden yeni tedavi arayışı bu kadar önemli.

Mezenkimal stromal hücreler kemik iliğinde bulunur ve kemik yapan hücrelere dönüşebilir. Sorun şu: damardan verildiklerinde çoğu akciğer ve karaciğerde takılır, kemiğe ulaşamaz.

Araştırmacılar bunu aşmak için hücrelerin glikokaliksini, yani yüzeyindeki şeker tabakasını düzenledi. Bu değişiklik hücrelere kemik damarlarına tutunma yeteneği kazandırdı. Amaç, hücreleri doğrudan hasarlı kemiğe yönlendirmek.

Katılımcıların tümü ileri osteoporozlu kadınlardı. Kendi ilik hücreleri laboratuvarda çoğaltılıp düzenlendi. Doz iki basamakta artırıldı:

• İlk 4 katılımcı: kilo başına 2 milyon hücre.
• Sonraki 6 katılımcı: kilo başına 5 milyon hücre.
• Uygulama: tek seferlik damar içi infüzyon.
• İzlem süresi: iki yıl.

Bu tasarım klasik bir faz 1 düzeni. Asıl soru "güvenli mi ve uygulanabilir mi" idi, "işe yarıyor mu" değil. Küçük hasta sayısı da bu amaca uygun.

Her iki dozda da ciddi advers olay bildirilmedi. Görüntülemede hacimsel kemik mineral yoğunluğu ve kemik doku alanı arttı. Kanda kemik yapımını gösteren belirteçler yükseldi. Tedavi öncesi dönemle kıyaslandığında kırılganlık kırığı sayısı azaldı.

Bu bulgular umut verici. Ama aşağıdaki bölümü okumadan bir sonuca varmayın.

Çalışmanın kontrol grubu yoktu. Kemik yoğunluğundaki artışın hücrelerden mi, başka etkenlerden mi kaynaklandığı ayrılamıyor. Üstelik 10 kadından yalnızca 2'si daha önce hiç osteoporoz ilacı almamıştı. Beşinde ise iki yıllık izlem sırasında ilaç değişikliği yapıldı.

Bu ilaçlar tek başına kemik yoğunluğunu artırabilir. Kırık sayısındaki azalma da tedavi öncesi dönemle kıyaslandı; bu tür karşılaştırmalar yanıltıcı olabilir. Sonuç olarak elimizde erken kanıt var. Randomize, kontrollü faz 2 ve 3 çalışmaları olmadan kimseye önerilemez.

Kemik erimesi tanısı aldıysanız ya da riskiniz yüksekse, etkisi kanıtlanmış seçenekler zaten var:

• Bifosfonatlar (alendronat, zoledronik asit): kemik yıkımını yavaşlatır, ilk basamak ilaçtır.
• Denosumab: altı ayda bir cilt altı enjeksiyon; kesilirse hekim planıyla geçiş gerekir.
• Teriparatid: kemik yapımını uyarır; ağır vakalarda kullanılır.
• Kalsiyum ve D vitamini: ilaçların işe yaraması için zemin hazırlar.
• Ağırlık taşıyan egzersiz ve denge çalışması: kemiği ve kasları birlikte güçlendirir.

Düşme önlemi de tedavinin parçası. Evde halı kenarlarını sabitleyin, banyoya tutamak takın, gece lambası kullanın. Görme muayenesini ihmal etmeyin.

65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler için kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) öneriliyor. Erken menopoz, uzun süreli kortizon kullanımı veya ailede kalça kırığı varsa daha erken başvurun. Boyunuz son yıllarda 3 santimetreden fazla kısaldıysa bu da bir uyarı işareti.