30 Saniyede Özet
Meme kanseri taramasında yapay zekâ desteği artık büyük ölçekli verilerle sınanıyor. İsveç'teki randomize MASAI denemesi 105 binden fazla kadını kapsadı. İngiltere'deki ayrı çalışma ise 115.973 mamografiyi geriye dönük değerlendirdi ve 9.266 incelemede ileriye dönük, müdahalesiz uygulanabilirlik aşaması yürüttü. Çalışmaların tasarımları farklı; sonuçları tek bir “yapay zekâ radyoloğu geçti” iddiasında birleştirmek doğru değil.
Neden ikinci okuyucu?
Bazı ülkelerde her mamografi iki radyolog tarafından ayrı ayrı okunur. Buna çift okuma denir ve gözden kaçmayı azaltır.
Bu yöntem etkilidir ama radyolog iş gücü ister. Yapay zekâ tam bu noktaya yerleşiyor: okumalardan birini üstlenerek yükü azaltmak.
Yani hedef radyoloğun yerini almak değil. Amaç, insan gözünün kapasitesini daha verimli kullanmak.
MASAI denemesi ne gösterdi?
Çalışma rastgele dağılımlı bir denemeydi. Yüz beş binden fazla kadın, yapay zekâ destekli okuma ya da standart çift okuma gruplarına ayrıldı.
Ara dönem kanserleri açısından oranlar yapay zekâ destekli grupta binde 1,55, standart grupta binde 1,76 olarak bildirildi. Aradaki fark istatistiksel üstünlük göstermedi; çalışma, yapay zekâ destekli kolun önceden belirlenmiş geri kalmama ölçütünü karşılayıp karşılamadığına odaklandı.
Ara dönem kanseri kavramı önemli. Bu, tarama normal çıktıktan sonra bir sonraki taramaya kadar geçen sürede ortaya çıkan kanserdir. Oranın daha düşük görünmesi umut verici olsa da tek başına meme kanserinden ölümün azaldığını kanıtlamaz. Bu sonuç için daha uzun izlem gerekir.
İngiltere çalışması
Ulusal sağlık sistemi içinde yürütülen çalışmanın geriye dönük bölümü 115.973 mamografiyi kapsadı. Ardından 12 merkezde 9.266 incelemelik müdahalesiz bir uygulanabilirlik aşaması yapıldı.
Yapay zekâ ikinci okuyucu olarak kullanıldığında kanser saptama oranı bin kadında 7,54'ten 9,33'e çıktı. Ayrıca ilk taramaya gelen kadınlarda geri çağırma sayısı azaldı.
Bu çalışma bir ölüm veya hasta sonucu araştırması değildi. Bulgular, belirli bir yapay zekâ sürümünün belirli NHS merkezlerindeki teknik performansına aittir; başka yazılımlara otomatik olarak genellenemez.
Neye dikkat etmeli?
Sonuçlar umut verici, ancak birkaç kayıt gerekiyor:
- Bu programlar organize tarama sistemlerinde yürütüldü; her ülkenin altyapısı aynı değil
- Yapay zekâ modelleri eğitildikleri nüfusa benzemeyen gruplarda farklı davranabilir
- Daha çok kanser bulmak, her zaman daha az ölüm demek değildir; ölüm verisi için uzun izlem gerekir
- Aşırı tanı, yani asla soruna yol açmayacak bir kanserin bulunması tartışması sürüyor
Bu nedenle kurumlar yapay zekâyı aşamalı olarak devreye alıyor. Denetim ve düzenli performans ölçümü şart koşuluyor.
Türkiye'de tarama ne durumda?
Sağlık Bakanlığı'nın aile sağlığı merkezleri için yayımladığı standartta hedef nüfus 40-69 yaş ve tarama aralığı iki yıldır. Kişisel risk ve önceki bulgular bu takvimi değiştirebilir.
Yapay zekâ desteği henüz yaygın bir uygulama değil. Ancak yurt dışındaki sonuçlar, önümüzdeki yıllarda gündeme geleceğini gösteriyor.
Sizin için geçerli tarama aralığını hekiminizle konuşun. Ailede meme kanseri öyküsü varsa plan değişebilir.
Memede yeni kitle, meme başında çekilme veya kanlı akıntı varsa taramayı beklemeyin. Bu bulgular doğrudan değerlendirme gerektirir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
