30 Saniyede Özet
Kemik erimesi yani osteoporoz, kamuoyunda menopoz sonrası kadınlarla anılıyor. Rakamlar farklı bir tablo çiziyor. Elli yaş üstü her beş erkekten biri, yaşamının kalanında kemik erimesine bağlı bir kırık yaşıyor. Üstelik kalça kırığı sonrası ilk yıl içindeki ölüm oranı erkeklerde kadınlardan daha yüksek. Buna rağmen erkeklerde tanı ve tedavi oranları belirgin düşük. Erkeklerde ikincil nedenler de daha sık ve çoğu tedavi edilebilir.
Neden erkeklerde daha az fark ediliyor?
Üç nedenin birleşimi söz konusu.
Algı sorunu. Hem hastalar hem bazı sağlık çalışanları bunu "kadın hastalığı" olarak düşünüyor. Bu ön kabul, akla gelmesini geciktiriyor.
Sessiz seyir. Kemik erimesinin belirtisi yoktur. İlk işaret genellikle kırığın kendisidir.
Tarama alışkanlığı. Kadınlarda menopoz sonrası kemik ölçümü rutine girdi. Erkeklerde böyle yerleşmiş bir eşik yok.
Erkeklerde ikincil nedenler öne çıkar
Kadınlarda hastalık çoğunlukla menopozla birlikte östrojen düşüşüne bağlanır. Erkeklerde ise altta yatan bir neden bulma olasılığı daha yüksek. Sık karşılaşılanlar:
- Uzun süreli kortizon kullanımı; en sık ikincil nedendir.
- Testosteron düşüklüğü; kendiliğinden ya da prostat kanseri tedavisine bağlı olabilir.
- Aşırı alkol tüketimi.
- Sigara.
- Bazı bağırsak hastalıkları ve emilim bozuklukları; çölyak hastalığı örnektir.
- Aşırı çalışan paratiroit bezi ve tiroit ilaçlarının yüksek dozu.
- Kronik böbrek hastalığı.
Bu liste tedaviye kapı açtığı için önemli. Neden bulunursa çözüm de bulunur.
Kimler kemik ölçümü yaptırmalı?
Kemik yoğunluğu DEXA adı verilen kısa ve ağrısız bir çekimle ölçülür. Radyasyon dozu çok düşüktür.
Şu durumlarda hekiminizle görüşün:
- 70 yaş ve üzerindeyseniz.
- 50 yaşından sonra düşük şiddetli bir düşmeyle kırık yaşadıysanız.
- Üç aydan uzun süre kortizon kullandıysanız veya kullanıyorsanız.
- Prostat kanseri için hormon baskılayıcı tedavi alıyorsanız.
- Boyunuz birkaç santimetre kısaldıysa ya da sırtınızda kamburlaşma başladıysa.
- Ailenizde kalça kırığı öyküsü varsa.
Düşük şiddetli kırık ifadesi önemli. Ayakta durma yüksekliğinden düşmeyle oluşan kırık, sağlıklı kemikte beklenmez.
Korunmak için ne yapmalısınız?
Kemik yaşam boyu yenilenen canlı bir dokudur. Yaşam tarzı bu dengeyi doğrudan etkiler.
- Yük bindiren hareket. Yürüyüş, merdiven ve hafif sıçrama kemiği uyarır. Yüzme kemik için aynı etkiyi vermez.
- Direnç çalışması. Haftada iki gün ağırlık ya da direnç bandı çalışın.
- Kalsiyum. Süt, yoğurt, peynir, koyu yeşil yapraklılar ve kemikli küçük balıklar.
- D vitamini. Güneş azaldıkça eksiklik artar. Düzeyinizi ölçtürün; takviyeye hekim kararıyla başlayın.
- Sigarayı bırakın. Sigara kemik yapımını doğrudan baskılar.
- Alkolü sınırlayın.
- Düşmeyi önleyin. Evdeki kayan halıları kaldırın, koridoru aydınlatın, banyoya tutamak ekleyin.
Tanı konursa tedavi var mı?
Evet ve etkili. Kırık riskini belirgin azaltan ilaç grupları mevcut.
Tedavi seçimi yaşa, kırık öyküsüne ve kemik yoğunluğu değerine göre yapılır. Bazı ilaçlar ağızdan haftalık, bazıları yılda bir damardan uygulanır.
İlaçla birlikte kalsiyum ve D vitamini düzeyinin yeterli olması gerekir. Eksik zeminde ilaç beklenen faydayı vermez.
Testosteron düşüklüğü saptanırsa ayrıca değerlendirilir. Testosteron tedavisi tek başına bir osteoporoz tedavisi değildir.
Sık sorulan sorular
Kemik erimesi ağrı yapar mı?
Kendisi ağrı yapmaz. Ağrı genellikle kırıkla ortaya çıkar. Omurga çökme kırıkları sırt ağrısı ve boy kısalmasıyla kendini gösterebilir.
Kalsiyum hapı alsam yeter mi?
Yetmez. Takviye tek başına kırık riskini anlamlı azaltmaz. Hareket, D vitamini ve gerektiğinde ilaç tedavisi birlikte gerekir.
Kaç yılda bir ölçüm tekrarlanmalı?
Karar risk düzeyinize ve tedavi alıp almadığınıza bağlıdır. Sıklığı hekiminiz belirler.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
