Osteoporoz sadece kadın hastalığı mı? Erkeklerde kırık riski

Hayır, kemik erimesi (osteoporoz) yalnız kadınların hastalığı değildir; dünyada 50 yaş üstü her 5 erkekten 1'i ömrü boyunca kemik erimesine bağlı bir kırık yaşar. Erkeklerde hastalık daha geç başlar ama daha az fark edilir ve daha az tedavi edilir. Kalça kırığından sonra ölüm riski erkeklerde kadınlardan yüksektir. Erkeklerde kortizon kullanımı, testosteron düşüklüğü, prostat kanseri için hormon baskılayıcı tedavi ve alkol gibi tedavi edilebilir nedenler sık bulunur. 70 yaş ve üzerindeyseniz ya da 50–69 yaş arasında risk etkeniniz varsa kemik yoğunluğu ölçümünü hekiminizle konuşun.

Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.

Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı · Güncelleme: 23 Ekim 2026

• Sık görülür: Dünyada 50 yaş üstü kadınların 3'te 1'i, erkeklerin 5'te 1'i kemik erimesine bağlı kırık yaşar. 50 yaş üstündeki kalça kırıklarının %25'i erkeklerde olur (Uluslararası Osteoporoz Vakfı, IOF).
• Kırık sonrası risk daha yüksek: 80 yaşında kalça kırığı geçiren erkeklerde, kırığı olmayan yaşıtlarına göre ek yıllık ölüm oranı 1. yılda %18'dir; kadınlarda bu oran %8'dir (Haentjens ve ark., Annals of Internal Medicine, 2010).
• Altta bir neden sık bulunur: Kemik erimesine bağlı kırığı olan erkeklerin %40–60'ında hastalığa yol açan ya da katkıda bulunan bir neden saptanır (Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, TEMD, 2025).
• Ölçüm kimlere: 70 yaş ve üzeri tüm erkekler ile risk etkeni olan 50–69 yaş arası erkekler (Endocrine Society, 2012; ISCD, 2023; TEMD, 2025).
• Türkiye verisi: FRAKTÜRK çalışmasında 50 yaş üstü erkeklerin %7,5'inde uyluk kemiği boynunda osteoporoz saptandı. 2009'da Türkiye'de yaklaşık 24.000 kalça kırığı olduğu ve bunların %73'ünün kadınlarda görüldüğü hesaplandı (Tüzün ve ark., Osteoporosis International, 2012).

Kemik erimesi, kemiğin kütlesinin azaldığı ve iç yapısının bozulduğu, bu yüzden kolay kırıldığı bir hastalıktır. TEMD kılavuzuna göre hastalık erkeklerde kadınlardan ortalama 10 yıl kadar geç gelişir. Ama ileri yaşta risk belirgindir.

IOF'ye göre erkeklerde ömür boyu kemik erimesine bağlı kırık riskinin, prostat kanseri riskinden yüksek olduğu tahmin ediliyor. Buna karşın erkekler daha az ölçüm yaptırıyor. TEMD kılavuzu, kırık sonrası tedavi alma olasılığının erkeklerde %9, kadınlarda %30 olarak bildirildiğini aktarıyor.

Türkiye'de kalça kırığı sıklığı Avrupa'daki pek çok ülkeye göre düşük kalıyor. FRAKTÜRK çalışmasına göre 50 yaşındaki bir erkeğin kalan ömründe kalça kırığı geçirme olasılığı %3,5'tir; kadınlarda %14,6'dır. Aynı çalışma, sıklığın 20 yılda belirgin arttığını gösterdi.

Kalça kırığı, yaşlı bir insan için hareketsizlik, enfeksiyon ve başka sağlık sorunları anlamına gelebilir. 17 erkek ve 22 kadın kohortunu birleştiren bir meta-analizde, kırıktan sonraki ilk 3 ayda tüm nedenlere bağlı ölüm riski erkeklerde yaklaşık 8 kat, kadınlarda yaklaşık 6 kat arttı (Haentjens ve ark., 2010). Risk zamanla azaldı ama yaşıtların düzeyine inmedi. Her yaşta erkeklerdeki fazla ölüm kadınlardakinden yüksekti.

IOF'ye göre kalça kırığından sonraki ilk 6 ayda erkeklerde ölüm oranı, aynı yaştaki kadınların yaklaşık iki katıdır. TEMD kılavuzu bu farkın bir bölümünü erkeklerdeki eşlik eden hastalıklara ve enfeksiyonlara bağlıyor.

Yaşlanma tek başına kemik kaybına yol açar. Ancak erkeklerde başka bir hastalığa ya da ilaca bağlı (ikincil) kemik erimesi kadınlara göre daha sıktır (TEMD, 2025). Bu önemlidir, çünkü neden düzeltilirse kemik kaybı da yavaşlayabilir. Endocrine Society ve TEMD kılavuzlarında öne çıkan nedenler şunlardır:

D vitamini eksikliği, tiroit hormonunun fazlası, sara ilaçları, diyabet, romatoid artrit ve idrarla fazla kalsiyum atılması da listededir. Bu yüzden hekim tanıdan önce kan ve idrar tahlilleri ister. TEMD kılavuzu ilk değerlendirmede kalsiyum, böbrek ve karaciğer testleri, D vitamini, tiroit, paratiroit hormonu, tam kan sayımı, testosteron ve idrar kalsiyumunu sayar.

Çoğu zaman vermez. İlk işaret genellikle kırıktır. Ayakta durma yüksekliğinden düşmek gibi hafif bir darbeyle oluşan kırığa "kırılganlık kırığı" denir ve sağlıklı kemikte beklenmez.

Omurgadaki çökme kırıkları bazen hiç ağrı yapmaz. TEMD'ye göre son 5 yılda 2–3 cm'den fazla boy kısalması bu kırıkların işareti olabilir. Sırtta öne doğru eğilme (kamburlaşma) ve uzun süren sırt ağrısı da hekime söylenmelidir.

Kemik yoğunluğu, DXA (dual enerji X-ışını absorpsiyometrisi) denen kısa ve ağrısız bir çekimle ölçülür. 50 yaş üstü erkeklerde sonuç, kadınlarda olduğu gibi T skoruyla yorumlanır; T skoru -2,5 ve altı osteoporoz demektir.

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) ise Ocak 2025'te, erkeklerde rutin taramanın yarar ve zararını değerlendirmek için kanıtı yetersiz buldu. Bu, ölçümün gereksiz olduğu anlamına gelmez. Risk etkeni olan erkekte karar hekimle birlikte verilir.

FRAX, yaş, kilo, sigara, alkol, kortizon kullanımı, ailede kalça kırığı gibi bilgilerden önümüzdeki 10 yıldaki kalça kırığı ve büyük kemik kırığı olasılığını hesaplayan bir araçtır. Kemik yoğunluğu sonucu eklenebilir. Hesaplayıcı 40–90 yaş aralığını kabul eder ve Türkiye'ye uyarlanmış bir sürümü vardır (TEMD, 2025).

TEMD kılavuzunda 10 yıllık büyük kırık riski %20'nin, kalça kırığı riski %3'ün üzerinde olan erkekler yüksek riskli sayılır. Kılavuz, tedavi kararının FRAX sayısıyla değil, hekimin klinik değerlendirmesiyle birlikte verilmesi gerektiğini de vurgular.

Erkekler ilaçlara kadınlara benzer yanıt verir. TEMD'ye göre ilaç tedavisi; hafif darbeyle kalça ya da omurga kırığı geçirenlerde, T skoru -2,5 ve altında olanlarda ve FRAX ile yüksek riskli bulunanlarda düşünülür. Erkek osteoporozunda onaylı başlıca ilaç grupları şunlardır:

• Bifosfonatlar (alendronat, risedronat, zoledronik asit): Kemik yıkımını yavaşlatır. Ağızdan alınanlar ilk seçenektir; tolere edilemezse damar yolu seçeneği vardır. Böbrek işlevi çok düşükse kullanılmaz.
• Denosumab: Deri altı iğneyle verilen, kemik yıkımını baskılayan bir ilaçtır. Bifosfonat kullanamayanlarda, böbrek sorunu olanlarda ve prostat kanseri için hormon baskılayıcı tedavi alanlarda seçilebilir. Önemli uyarı: Denosumab gecikmeli verilir ya da başka bir ilaç başlanmadan kesilirse kemik yıkımı hızla artar. Bu durum bazı hastalarda birden çok omurga kırığına yol açabilir. Avrupa Kalsifiye Doku Derneği (ECTS) kesilecekse son iğneden 6 ay sonra başka bir kemik koruyucu ilaca geçilmesini önerir. İğne gününüzü kaçırmayın; ilacı kendi başınıza bırakmayın.
• Teriparatid: Kemik yapımını uyaran bir ilaçtır. TEMD'ye göre ağır osteoporozda, örneğin röntgende 2 ya da daha fazla kırık görülenlerde kullanılır.

Testosteron düşüklüğü varsa ayrıca ele alınır. TEMD'ye göre testosteron kemik yoğunluğunu artırır ama kırığı azalttığı gösterilmemiştir. Kırık riski yüksekse kemik ilacı da eklenir.

Tedavinin süresi kişiye göre değişir. Bifosfonatlarda birkaç yıl sonra hekim kontrolünde ara verilebilir; denosumabda ise kendiliğinden ara verilmez.

Bunlar tedavinin zeminidir ama tek başına yüksek riskli kişide yeterli değildir. Endocrine Society, kalsiyumun öncelikle besinlerden alınmasını ve D vitamini düşükse yerine konmasını önerir. Takviye miktarına hekiminiz kan değerinize göre karar verir.

• Süt, yoğurt, peynir ve kemikli küçük balıklar kalsiyum kaynağıdır.
• Yürüyüş gibi yük bindiren hareket ve direnç (ağırlık) çalışması kırık önleme önerileri arasındadır (BHOF, 2022).
• Sigarayı bırakmak ve alkolü azaltmak tüm kılavuzlarda yer alır.

Düşmeler nasıl önlenir?

Kırıkların çoğu düşmeyle olur. USPSTF, düşme riski artmış 65 yaş ve üzeri kişilere düşmeyi önleyici egzersiz programlarını öneriyor (B derecesi, 2024). Denge ve kas gücü çalışmaları bu programların temelidir.

• Kayan halıları kaldırın, koridoru ve banyoyu gece de aydınlatın.
• Banyoya ve merdivene tutamak taktırın.
• Baş dönmesi ya da uyku hali yapan ilaçlarınızı hekiminizle gözden geçirin.
• Gözlüğünüzün güncel olduğundan emin olun.

• Nereye başvurulur? Aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapabilir. Kemik ölçümü ve tedavi için MHRS üzerinden iç hastalıkları, endokrinoloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniklerinden randevu alabilirsiniz.
• DXA erişimi: Ölçüm hastanelerde ve bazı özel merkezlerde yapılır. Hangi kamu hastanesinde cihaz bulunduğuna dair güncel ulusal liste doğrulanamadı.
• Türk kılavuzu: TEMD'nin Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu'nun 17. baskısı Nisan 2025'te yayımlandı ve erkek osteoporozuna ayrı bölüm ayırıyor.
• SGK geri ödemesi: Kemik erimesi ilaçlarının Sağlık Uygulama Tebliği'ndeki (SUT) güncel ödeme koşulları resmî SGK metninden doğrulanamadı. Rapor ve ölçüm koşulları için hekiminize ve eczacınıza danışın.
• FRAX Türkiye: Hesaplayıcının Türkiye'ye uyarlanmış sürümü ücretsiz kullanılabilir; sonucu mutlaka hekiminizle yorumlayın.

• Düşmeden sonra kalçada ya da kasıkta şiddetli ağrı varsa, bacağa yük veremiyorsanız veya bacak dışa dönmüş ve kısalmış görünüyorsa.
• Hafif bir hareketle başlayan ani ve şiddetli sırt ağrısı varsa.
• Sırt ağrısına bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ya da idrar ve dışkı kontrolünde bozulma eşlik ediyorsa.

Bu durumlarda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

• Ocak 2025 – USPSTF: Kadınlarda tarama önerisi güncellendi; erkekler için kanıt yine "yetersiz" (I) olarak değerlendirildi.
• Nisan 2025 – TEMD: Osteoporoz kılavuzunun 17. baskısı yayımlandı. Erkeklerde ölçüm endikasyonları, FRAX eşikleri ve ilaç seçimi bu baskıda yer alıyor.
• Haziran 2024 – USPSTF: Düşme riski artmış 65 yaş üstü kişilerde düşmeyi önleyici egzersiz önerisi (B) yenilendi.