30 Saniyede Özet
Ağustos 2026'da Lancet Oncology dergisinde yayımlanan bir Avrupa çalışması, küçük ve yayılmamış rektum kanserinde rektumu ışınla korumanın gerçekçi bir yol olduğunu gösterdi. Kemoterapi hapıyla birlikte beş haftalık uzun ışın kürü alanların 100'de 79'u ilk yılı büyük ameliyat olmadan geçirdi. Bir haftalık kısa kürde bu oran 100'de 61'di. Büyük ameliyattan kaçınmak, çoğu hasta için torba riskinden de kaçınmak demek. Ancak bu yalnız ilk yılın tablosu; kalıcı sonuç iki buçuk yıllık izlemle belli olacak.
Torba neden gündeme geliyor?
Rektum, kalın bağırsağın makata açılan son bölümüdür. Buradaki kanserde standart tedavi, rektumun çevresindeki yağ dokusu ve lenf bezleriyle birlikte çıkarıldığı büyük bir ameliyattır. Ameliyat kanseri kontrol etmede güçlüdür, ama bağırsak ve cinsel işlevleri kalıcı olarak bozabilir.
Torba (stoma) takılırken bağırsağın ucu karın duvarındaki küçük bir açıklığa dikilir ve dışkı buraya yapıştırılan bir torbada toplanır. Torba bu büyük ameliyatla gündeme gelir. Bazen yalnız bağırsak iyileşene kadar geçici olarak takılır, sonra kapatılır. Tümör makata çok yakınsa ve rektumun tamamı alınırsa torba kalıcı olabilir. Bu yüzden asıl soru, rektumun korunup korunamayacağıdır.
Rektumu korumanın yolu
Rektumu korumayı seçen hastalar kurayla iki ışın tedavisinden birine ayrıldı. Bir grup kemoterapi hapıyla birlikte beş hafta süren uzun kürü, diğeri bir haftada biten kısa kürü aldı.
Yaklaşık üç ay sonra tümör yeniden değerlendirildi. Bunun için muayene, MR ve endoskopi yapıldı; endoskopide makattan ilerletilen ince, kameralı bir tüple bağırsağın içine bakılır. Tümörü tamamen kaybolanlar yakın izleme alındı. Hekimler arasında bu yaklaşım "izle ve bekle" diye bilinir.
Küçülen ama kaybolmayan tümörler, makattan girilerek yapılan küçük bir ameliyatla çıkarıldı. Bu ameliyatta karında kesi açılmaz ve rektum yerinde kalır. Hasta genel anestezi alır ya da belden uyuşturulur; hastanede kalış çoğu zaman birkaç gündür. Işına yanıt vermeyen hastalar ise büyük ameliyata yönlendirildi.
Uzun kür mü, kısa kür mü?
İki kür arasındaki fark yalnız süre değil, çünkü uzun kürde ışına kemoterapi hapı da eşlik eder. Uzun kürü seçmek, ilk yıl 100 hastadan 18'inin daha büyük ameliyattan kaçınması demek. Kısa kürün artısı, tedavinin bir haftada bitmesidir.
Uzun kür grubunda da bazı hastalar ilk yıl içinde büyük ameliyata geçmek zorunda kaldı. Koruma yolu herkeste işe yaramaz, ama işe yaramadığında büyük ameliyat seçeneği kapanmış olmaz.
Bu yolu kimler konuşabilir?
Çalışmaya rektumda 4 santimetreyi geçmeyen tümörü olan, MR'da lenf bezine yayılım görülmeyen ve kanseri uzak organlara sıçramamış hastalar alındı. Lenf bezine yayılmış ya da daha büyük tümörü olanlar için bu sonuç doğrudan geçerli değil. Uygunluk rektum MR'ıyla belirlendiği için görüntülerin bu konuda deneyimli bir radyoloğa yorumlatılması önemlidir.
Rektum kanserlerinin küçük bir bölümünde tümör hücrelerinin DNA'daki hataları onaran sistemi bozuktur. Bu durum, biyopsi dokusunda yapılan ve raporda MMR ya da MSI testi diye geçen bir testle anlaşılır. Bu hastalarda ameliyatsız tedavi, ışın yerine bir immünoterapi ilacıyla ayrıca araştırılıyor.
Işın tedavisinde neler yaşanır?
Işın, leğen kemiğinin çevrelediği bölgeye verilir. En sık yakınmalar ishal, makatta yanma ve tahriş, idrarla ilgili sorunlar, ciltte kızarıklık ve yorgunluktur. Bu bölgeye verilen ışın kadınlarda yumurtalıkları etkileyerek kısırlığa ve erken menopoza yol açabilir. Erkeklerde de cinsel işlev ve doğurganlık bozulabilir; çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız bunu tedavi başlamadan konuşun.
İshal çok sıklaşırsa, dışkıda kan görürseniz, baş dönmesi ya da ateş olursa beklemeden tedavi ekibine haber verin; ulaşamazsanız acile başvurun. Şiddetli ishal vücudu susuz bırakabilir ve bu tablo hayati tehlike yaratabilir.
Rektum korunsa bile ışının kalıcı etkileri yüzünden bağırsak alışkanlığı eskisi gibi olmayabilir. Buna karşın ciddi bağırsak yan etkileri, rektumu koruma gruplarında büyük ameliyata göre daha seyrekti. Ameliyat grubunda bir hasta, bağırsak dikiş yerinden kaçak nedeniyle hayatını kaybetti.
Ameliyat kararından önce
Küçük ve yayılmamış bir rektum kanseri tanısı aldıysanız, rektumu koruma seçeneğini ameliyat tarihi kesinleşmeden sorun. Bu kararı, kolon-rektum cerrahı, radyasyon onkoloğu, tıbbi onkolog ve rektum MR'ında deneyimli radyoloğun birlikte oturduğu bir tümör kurulu vermelidir. Hastanenizde böyle bir kurul yoksa, "izle ve bekle" yolunu düzenli uygulayan bir merkeze sevk isteyin. Koruma yolu tedavinin bittiği anlamına gelmez; yıllarca sürecek bir kontrol takvimine uyabileceğinizi de hesaba katın.
Cerrah ve radyasyon onkoloğuyla konuşurken şu sorular aklınızda olsun:
- Tümörüm kaç santimetre, MR'da lenf bezine yayılım var mı?
- Rektumu koruma yolu benim için uygun mu, işe yaramazsa ne olur?
- Büyük ameliyat gerekirse torba geçici mi olur, kalıcı mı?
- Tümörümde DNA onarım sistemine bakan test yapıldı mı?
- Tedavi doğurganlığımı etkiler mi, önceden neler yapabilirim?
Hekimler için kısa not
- STAR-TREC (ISRCTN14240288): uluslararası, çok merkezli, açık etiketli faz 2/3; 5 Avrupa ülkesi, 37 merkez; Haziran 2017–Nisan 2024 arasında 503 hasta. Faz 3'te kısmi randomize, hasta tercihli tasarım.
- Uygunluk: rektal adenokarsinom ≤40 mm, mrT1–T3bN0, ECOG 0–1. Organ koruma grupları: LCCRT (50 Gy/25 fraksiyon + kapesitabin 825 mg/m² günde iki kez) ya da SCRT (25 Gy/5 fraksiyon); karşılaştırma primer TME (total mezorektal eksizyon).
- Yanıta göre yol: 11–13. haftada değerlendirme; klinik tam yanıtta aktif izlem, kısmi yanıtta TEM (transanal endoskopik mikrocerrahi), yanıtsızlıkta TME. Protokol izlemi: ilk yıl 3 ayda bir, sonra 3. yıla dek en az 6 ayda bir rektal endoskopi + MR.
- mITT n=409 (LCCRT 163, SCRT 168, TME 78). 12 aylık TME'siz sağkalım %78,5 (%95 GA [güven aralığı] 72,4–85,1) ve %60,6 (53,6–68,4); HR (risk oranı) 1,90 (1,29–2,81).
- TEM pratiği (bağlam): genel ya da spinal anestezi; Cortese ve ark. 2018 (n=148) yatış süresi spinalde 3, genelde 4 gün; Berger ve ark. 2021 (spinal, n=23) ortanca 2 gün.
- Derece 3–4 ciddi GİS advers olay %2 (LCCRT), %4 (SCRT), %8 (TME); işlem komplikasyonu %2, %3, %6. TME grubunda anastomoz kaçağına bağlı 1 ölüm.
- SSS bağlamı: TREC (Lancet Gastroenterol Hepatol 2021; fizibilite, İngiltere, randomize n=55: 27 organ koruma/28 TME) — SCRT + TEM; organ koruma %70 (19/27); hasta bildirimli bağırsak toksisitesi ve yaşam kalitesinde 36 aya dek iyileşme. "Kurtarılamayan lokal nüks çok düşük" ifadesi STAR-TREC protokolünden (PMID 35114057).
- Faz 3 birincil sonlanım (30. ayda TME, stoma ve lokal nüks olmadan organ koruma) henüz raporlanmadı. dMMR/MSI-H alt grubunda PD-1 blokajıyla ameliyatsız yönetim ayrı bir araştırma hattı (dostarlimab). Finansman: Cancer Research UK, Stand Up to Cancer ve Avrupa kanser vakıfları.
Kaynaklar
- Bach SP, Sebag-Montefiore D, Homer V ve ark. (2026) — Chemoradiotherapy versus short-course radiotherapy for response-adapted organ preservation in early-stage and intermediate-stage rectal cancer (STAR-TREC): 12-month results (Lancet Oncology), PMID 42633754: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42633754/
- Lancet Oncology (2026) — Makale DOI: https://doi.org/10.1016/S1470-2045(26)00228-7
- ISRCTN kaydı — STAR-TREC (ISRCTN14240288): https://www.isrctn.com/ISRCTN14240288
- Bach SP ve ark. (2022) — Can we Save the rectum by watchful waiting or TransAnal surgery following (chemo)Radiotherapy versus Total mesorectal excision for early REctal Cancer? STAR-TREC protokolü (Colorectal Disease), PMID 35114057: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35114057/
- Bach SP, Gilbert A, Brock K ve ark. (2021) — Radical surgery versus organ preservation via short-course radiotherapy followed by transanal endoscopic microsurgery for early-stage rectal cancer (TREC): a randomised, open-label feasibility study (Lancet Gastroenterology & Hepatology), PMID 33308452: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33308452/
- Cortese G, Sales G, Maiolo G ve ark. (2018) — Effectiveness of spinal anesthesia in transanal endoscopic microsurgery: a 3-year experience (Minerva Anestesiologica): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29516708/
- Berger Y, Gingold-Belfer R, Khatib M ve ark. (2021) — Transanal endoscopic microsurgery under spinal anaesthesia (Journal of Minimal Access Surgery): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34558425/
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) — Rectal Cancer Treatment (PDQ), hasta sürümü: https://www.cancer.gov/types/colorectal/patient/rectal-treatment-pdq
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) — Radiation Therapy Side Effects: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/radiation-therapy/side-effects
- ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) — Diarrhea and Cancer Treatment: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/diarrhea
- Cercek A ve ark. (2025) — Nonoperative Management of Mismatch Repair-Deficient Tumors (New England Journal of Medicine), PMID 40293177: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40293177/
- GSK (2026) — Jemperli (dostarlimab) accepted for priority review by the US FDA: https://www.gsk.com/en-gb/media/press-releases/jemperli-dostarlimab-accepted-for-priority-review-by-the-us-fda/
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
