Selülit — derin dermis ve subkutan dokunun akut bakteriyel enfeksiyonu. Türk acil servislerinde yıllık yüz binlerce başvuru. Klasik 4 bulgu: kızarıklık (rubor), ısı artışı (kalor), şişlik (tumor), ağrı (dolor) + sınırı belirsiz ilerler. Erisipel — yüzeysel selülit, sınırı keskin, yüksek ateş; erizipeloid parmaklarda balıkçı/kasaplarda. Abse — toplanmış cerahat → drenaj şart. Etken: Çoğunlukla β-hemolitik streptokok (Grup A) ve S. aureus (MSSA/MRSA). Risk faktörleri: Cilt bütünlüğü bozulması (kesik, mantar, dermatit), diyabet, lenfödem, ödem, obezite, IV ilaç kötüye kullanım. Tanı klinik; sınırı işaretleyip ilerleme takip edilir. Hafif vakada oral antibiyotik: sefaleksin 500 mg × 4/gün veya amoksisilin-klavulanat. MRSA şüphesi: klindamisin, doksisiklin, TMP-SMX. Şiddetli/sistemik: IV (seftriakson, ampisilin-sulbaktam, vankomisin). Abse: drenaj birinci tedavi, antibiyotik ek. Kırmızı bayrak — nekrotizan fasiit: orantısız ağrı, hızlı ilerleme, krepitus, büller, sistemik toksisite — acil cerrahi, mortalite %20-30. Diyabet, immün baskılı hasta yüksek risk.
Selülit ve Cilt Enfeksiyonları: Kızarıklık + Ağrı Ne Zaman Acildir? Erisipel, Abse, Nekrotizan Fasiit
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 TL;DR — 30 Saniyede…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Selülit — derin dermis ve subkutan dokunun akut bakteriyel enfeksiyonu. Türk acil servislerinde yıllık yüz binlerce başvuru. Klasik 4 bulgu: kızarıklık (rubor), ısı artışı (kalor), şişlik (tumor), ağrı (dolor) + sınırı belirsiz ilerler. Erisipel — yüzeysel selülit, sınırı keskin, yüksek ateş; erizipeloid parmaklarda balıkçı/kasaplarda. Abse — toplanmış cerahat → drenaj şart. Etken: Çoğunlukla β-hemolitik streptokok (Grup A) ve S. aureus (MSSA/MRSA). Risk faktörleri: Cilt bütünlüğü bozulması (kesik, mantar, dermatit), diyabet, lenfödem, ödem, obezite, IV ilaç kötüye kullanım. Tanı klinik; sınırı işaretleyip ilerleme takip edilir. Hafif vakada oral antibiyotik: sefaleksin 500 mg × 4/gün veya amoksisilin-klavulanat. MRSA şüphesi: klindamisin, doksisiklin, TMP-SMX. Şiddetli/sistemik: IV (seftriakson, ampisilin-sulbaktam, vankomisin). Abse: drenaj birinci tedavi, antibiyotik ek. Kırmızı bayrak — nekrotizan fasiit: orantısız ağrı, hızlı ilerleme, krepitus, büller, sistemik toksisite — acil cerrahi, mortalite %20-30. Diyabet, immün baskılı hasta yüksek risk.
İçindekiler
- Cilt Enfeksiyonları: Anatomik Sınıflama
- Selülit ve Erisipel
- Abse: Drenaj Ön Plan
- İmpetigo, Follikülit, Furonkül
- Etken Bakteriler ve MRSA
- Risk Faktörleri
- Antibiyotik Seçimi
- Nekrotizan Fasiit: Acil
- Türkiye'de Direnç ve Pratik
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Cilt Enfeksiyonları: Anatomik Sınıflama
| Tabaka | Enfeksiyon |
|---|---|
| Epidermis | İmpetigo |
| Yüzeysel folikül | Follikülit |
| Derin folikül | Furonkül |
| Yüzeysel dermis + lenfatikler | Erisipel |
| Derin dermis + subkutan | Selülit |
| Subkutan toplama | Abse |
| Fasya | Fasiit (nekrotizan) |
| Kas | Miyozit |
2. Selülit ve Erisipel
Selülit
- Akut, derin dermis + subkutan
- Sınırı belirsiz kızarıklık, ısı, ağrı
- Ödem, peau d'orange
- En sık alt ekstremite (özellikle baldır)
- Üst ekstremite (mastektomi sonrası lenfödem), yüz
Klinik
- Hafif sistemik belirti (ateş, halsizlik) olabilir
- Lenfanjit (kırmızı çizgi), lenfadenopati
Erisipel
- Selülitten daha yüzeysel (üst dermis)
- Sınırı keskin, kalkık kenar
- Genelde yüksek ateş, üşüme
- Sıklıkla yüz, alt ekstremite
Tedavi
- Yüksek aşağı pozisyon (alt ekstremite)
- Sınırı kalemle işaretle (ilerlemiş mi izle)
- Antibiyotik (aşağıda)
3. Abse: Drenaj Ön Plan
Klinik
- Fluktan, hassas yumuşaklık
- Üzeri kırmızı, sıcak
- Cerahat toplanması
Tanı
- Klinik
- USG ile doğrulanır (sıvı koleksiyon)
Tedavi
- İnsizyon + drenaj (I&D) birinci basamak
- Yara paketleme veya açık bırakma
- Antibiyotik tek başına yeterli değil
- Kültür al
Antibiyotik gerekli mi?
- < 5 cm + sistemik belirti yok + immün yeterli → drenaj yeterli olabilir
5 cm, eşlik eden selülit, immün baskılanmış, çoklu abse → antibiyotik ekle
4. İmpetigo, Follikülit, Furonkül
İmpetigo
- Yüzeysel, sarı kabuklu lezyonlar
- Çocukta sık
- S. aureus, S. pyogenes
- Topikal mupirosin, fusidik asit (sınırlı)
- Yaygın → oral antibiyotik
- Bulaşıcı — çocuk grupları, okul
Follikülit
- Kıl folikülünde küçük püstül
- S. aureus çoğunlukla
- Sıcak kompres, topikal antiseptik
Furonkül (çıban)
- Derin folikül + perifolikuler
- Tek, ağrılı, kırmızı nodül → cerahat
- Hot compress, drenaj
- Tekrarlayan → MRSA, "boil cluster" araştır
Karbunkül
- Bir grup furonkül birleşmesi
- Ense, sırt
- Sistemik antibiyotik + drenaj
5. Etken Bakteriler ve MRSA
En sık etkenler
- β-hemolitik streptokok (Grup A — S. pyogenes)
- Staphylococcus aureus (MSSA, MRSA)
Daha az sık
- Pasteurella (hayvan ısırığı)
- Vibrio vulnificus (deniz suyu, çiğ midye)
- Aeromonas (tatlı su)
- Eikenella (insan ısırığı)
- Pseudomonas (sıcak küvet follikülit)
MRSA (metisilin dirençli S. aureus)
- Toplum kaynaklı MRSA (CA-MRSA) yaygınlaşıyor
- Tekrarlayan furonkül, abse → MRSA şüphesi
- Hastane kaynaklı MRSA (HA-MRSA) — yatış, dialize
MRSA için antibiyotik
- TMP-SMX (Bactrim)
- Klindamisin
- Doksisiklin
- Linezolid, vankomisin (şiddetli, IV)
6. Risk Faktörleri
Cilt bariyer bozulması
- Mantar enfeksiyonu (tinea pedis — ayak parmak arası)
- Atopik dermatit
- Travma, kesik
- Yara, ülser
- Böcek ısırığı
Sistemik
- Diyabet
- Lenfödem (mastektomi sonrası, primer)
- Periferik ödem
- Periferik arter hastalığı
- İmmün baskılanmış (kanser tedavisi, HIV, kortikosteroid)
- Obezite
- Karaciğer hastalığı
Yaşam tarzı
- IV ilaç kötüye kullanımı
- Hijyensiz piercing/dövme
- Hayvan ısırığı
- Tatlı/tuzlu su yarası
7. Antibiyotik Seçimi
Hafif selülit (oral, ayaktan)
- Sefaleksin 500 mg × 4/gün × 7-10 gün (klasik)
- Amoksisilin-klavulanat 875 mg × 2/gün
- Klindamisin 300-450 mg × 3/gün (penisilin alerjisi)
MRSA şüphesi varsa
- TMP-SMX (Bactrim DS) × 2/gün
- Klindamisin (yerel duyarlılık önemli)
- Doksisiklin 100 mg × 2/gün
Eklem-MRSA kombi (geniş kapsam)
- Sefaleksin + TMP-SMX
- Veya klindamisin tek başına
Şiddetli/sistemik (IV, yatış)
- Seftriakson 1-2 g/gün + vankomisin (MRSA için)
- Ampisilin-sulbaktam, piperasilin-tazobaktam (geniş)
- Daptomisin, linezolid alternatif
Süre
- 5-7 gün (hafif), 10-14 gün (orta), klinik yanıta göre
8. Nekrotizan Fasiit: Acil
Hayatı tehdit eden hızlı ilerleyen yumuşak doku enfeksiyonu.
Bulgular
- Orantısız ağrı (görünenden çok daha şiddetli) — anahtar bulgu
- Hızlı ilerleme (saatler)
- Cilt değişiklikleri: önce kırmızı, sonra mor, siyah, büller
- Krepitus (gaz)
- Anestezi (nekrotik sinir)
- Sistemik toksisite — yüksek ateş, taşikardi, hipotansiyon
- Mental konfüzyon
Tipler
- Tip I — polimikrobiyel (diyabet, immün baskılı, perineal "Fournier gangren")
- Tip II — Grup A strep (genç, sağlıklı kişi de olabilir)
- Tip III — Vibrio, Aeromonas (su maruziyeti)
- Tip IV — fungal
Tanı
- Klinik şüphe
- LRINEC skoru (orta hassasiyet)
- BT (gaz, fasya inflamasyonu)
- Cerrahi inceleme tanı + tedavi
Tedavi
- Acil cerrahi debridmanı — tek hayat kurtaran
- IV antibiyotik geniş spektrum (piperasilin-tazobaktam + vankomisin + klindamisin)
- IVIG (Grup A strep'te)
- Yoğun bakım
- Tekrarlayan cerrahi
Mortalite
- %20-30 (erken müdahale ile)
- Gecikme her saat mortaliteyi artırır
9. Türkiye'de Direnç ve Pratik
Antibiyotik direnci
- Toplum kaynaklı MRSA artışı (özellikle büyükşehir)
- Streptokok hâlâ penisiline duyarlı
- Sefaleksin etkili
Mantar enfeksiyonu tarama
- Selülitli hastada tinea pedis ara ve tedavi et
- Tekrarlayan selülit önleme
Lenfödem
- Mastektomi sonrası kadında tekrarlayan selülit
- Profilaktik penisilin (uzun süreli düşük doz) düşünülebilir
Hayvan/insan ısırığı
- Antibiyotik profilaktik (amoksisilin-klavulanat)
- Tetanos durumu kontrol
- Kuduz değerlendirme (hayvan, dış kaynak)
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar (acil)
- Orantısız şiddetli ağrı
- Hızla ilerleyen kızarıklık (kalemle işaretle)
- Mor renk, büller, nekroz
- Krepitus (cilt altında gaz)
- Yüksek ateş, hipotansiyon
- Mental konfüzyon
- Yüz selüliti (kavernöz sinüs trombozu riski)
- Periorbital selülit (göz çukur enfeksiyonu)
- Diyabetik ayak + enfeksiyon belirtileri
SSS
S: Selüliti antibiyotik almadan iyileşir mi? A: Genelde hayır — bakteriyel enfeksiyon antibiyotik gerektirir.
S: Sınırı kalemle işaretlemenin amacı? A: 24-48 saatte sınır ilerliyorsa tedavi yetersiz → değiştir.
S: Abse evde patlatabilir miyim? A: Hayır — sterilizasyon yetersiz, yayılma, kanama riski. Acil/poliklinik drenaj.
S: Selülit ne kadar sürede iyileşir? A: 7-14 gün. Ödem ve hiperpigmentasyon haftalarca sürebilir.
S: Selülitsen seyahat edebilir miyim? A: Hafif + iyi yanıt → evet. Şiddetli, sistemik → uçak yolculuğu riskli.
S: Tekrarlayan selülit önleme? A: Mantar tedavisi, cilt nemlendirme, lenfödem masaj, bazen profilaktik penisilin.
11. Doktorclub Hekim Notu
Selülit yaygın ama bazen tehlikeli — çoğu vaka oral antibiyotikle yönetilir, ama nekrotizan fasiit gözden kaçırılırsa hayat kaybı. Anahtar prensip: Selülit sınırını kalemle işaretle, 24-48 saatte ilerliyorsa veya orantısız ağrı varsa derhal acile. MRSA toplumda artıyor — Türkiye'de empirik tedavide bunu unutma. Abse drenajla tedavi edilir, antibiyotik tek başına yeterli değil. Diyabetik ayak enfeksiyonu ayrı bir antite — multidisipliner yaklaşım. Tekrarlayan vakada cilt bütünlüğü (mantar, dermatit) ele alınmadan tedavi başarısız. Doktorclub'da dermatoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
12. Kaynakça
- IDSA — Skin and Soft Tissue Infections Guidelines (2014, 2023 update).
- Stevens DL et al. Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of SSTI. Clin Infect Dis. 2014.
- Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği — Cilt ve Yumuşak Doku Enfeksiyonları Konsensüsü (2023).
- CDC — MRSA Skin Infections (2024).
- Stevens DL, Bryant AE. Necrotizing Soft-Tissue Infections. N Engl J Med. 2017;377:2253-2265.
- Türkiye Dermatoloji Derneği — Bakteriyel Deri İnfeksiyonları (2023).
- Cranendonk DR et al. Cellulitis: current insights into pathophysiology and clinical management. Neth J Med. 2017;75:366-378.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Cilt enfeksiyonları için hekim değerlendirmesi gereklidir. Nekrotizan fasiit şüphesinde 112'yi arayın.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: