Vitiligo kronik otoimmün melanosit yıkımı ile karakterize depigmentasyon hastalığı — Türkiye nüfusunun %1-2, küresel %0.5-2. Cilt pigmenti yapan melanositlerin T-hücre aracılı (CD8+, IFN-γ-CXCL10 ekseni) otoimmün yıkımı → belirgin kafiyeli beyaz lekeler. Yaşam kalitesi ciddi etki (psikososyal yük büyük). Klinik tipler: (1) Generalize (non-segmental — NSV %90): Vücut iki taraflı simetrik (yüz, eller, üreme, akral). Aile öyküsü, diğer otoimmün hastalık eşlik (tiroid en sık). (2) Segmental (SV %10): Tek taraflı dermatomal dağılım, çocuk ve genç başlangıç, daha stabil. (3) Universal: Vücudun >%80'i. (4) Mukozal, akrofasiyal. Risk faktörleri: Aile öyküsü (%20-30), otoimmün eşlik (tiroid, T1DM, alopesia areata, Addison, perniciöz anemi, lupus), travma (Koebner), güneş yanığı, kimyasal (fenoller, monobenzon), stres. Patofizyoloji: JAK-STAT yolağı + IFN-γ + CXCL9/10 kemokinleri T-hücreyi melanosite yöneltir. Genetik (HLA, NLRP1, TYR), oksidatif stres, melanosit kendi-zarar. Tanı: Klinik (beyaz, kafiyeli sınırlı lezyon, Wood lambası altında parlak). VASI (Vitiligo Area Scoring Index) yüzölçümü, IGA (Investigator Global Assessment). Cilt biyopsisi nadir. Lab: TSH, ANA, B12 (otoimmün eşlik tara). Tedavi (devrim 2022): (1) Ruxolitinib %1.5 krem (Opzelura, Incyte): JAK1/2 inhibitör, ilk vitiligo onaylı topikal tedavi (FDA 2022, EMA 2023). Yüz + vücut, 12+ yaş non-segmental vitiligo. F-VASI50 (yüz %50 iyileşme) 24 haftada %30-50 hasta, 52 haftada %50. Akne benzeri, lokal yan etki. Türkiye'
Vitiligo: Ruxolitinib JAK İnhibitör Devrimi (2022) ve Modern Repigmentasyon
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Vitiligo kronik otoimmün melanosit yıkımı ile karakterize depigmentasyon hastalığı — Türkiye nüfusunun %1-2 , küresel…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Vitiligo kronik otoimmün melanosit yıkımı ile karakterize depigmentasyon hastalığı — Türkiye nüfusunun %1-2, küresel %0.5-2. Cilt pigmenti yapan melanositlerin T-hücre aracılı (CD8+, IFN-γ-CXCL10 ekseni) otoimmün yıkımı → belirgin kafiyeli beyaz lekeler. Yaşam kalitesi ciddi etki (psikososyal yük büyük). Klinik tipler: (1) Generalize (non-segmental — NSV %90): Vücut iki taraflı simetrik (yüz, eller, üreme, akral). Aile öyküsü, diğer otoimmün hastalık eşlik (tiroid en sık). (2) Segmental (SV %10): Tek taraflı dermatomal dağılım, çocuk ve genç başlangıç, daha stabil. (3) Universal: Vücudun >%80'i. (4) Mukozal, akrofasiyal. Risk faktörleri: Aile öyküsü (%20-30), otoimmün eşlik (tiroid, T1DM, alopesia areata, Addison, perniciöz anemi, lupus), travma (Koebner), güneş yanığı, kimyasal (fenoller, monobenzon), stres. Patofizyoloji: JAK-STAT yolağı + IFN-γ + CXCL9/10 kemokinleri T-hücreyi melanosite yöneltir. Genetik (HLA, NLRP1, TYR), oksidatif stres, melanosit kendi-zarar. Tanı: Klinik (beyaz, kafiyeli sınırlı lezyon, Wood lambası altında parlak). VASI (Vitiligo Area Scoring Index) yüzölçümü, IGA (Investigator Global Assessment). Cilt biyopsisi nadir. Lab: TSH, ANA, B12 (otoimmün eşlik tara). Tedavi (devrim 2022): (1) Ruxolitinib %1.5 krem (Opzelura, Incyte): JAK1/2 inhibitör, ilk vitiligo onaylı topikal tedavi (FDA 2022, EMA 2023). Yüz + vücut, 12+ yaş non-segmental vitiligo. F-VASI50 (yüz %50 iyileşme) 24 haftada %30-50 hasta, 52 haftada %50. Akne benzeri, lokal yan etki. Türkiye'de erişim 2024+. (2) Klasik topikal: Kortikosteroid sınıf III-IV (mometazon, betametazon) — yüz dikkat (atrofi), kısa süre. Takrolimus %0.1 krem (Protopic) — yüz + kıvrım, atrofi yok, uzun süre. Pimekrolimus krem. (3) Fototerapi: Dar bant UVB (NB-UVB 311 nm) — birinci basamak yaygın vitiligo, hafta 2-3 kez 4-12 ay. Excimer lazer (308 nm) lokal lezyon. PUVA eskimiş (karsinom riski). (4) Sistemik: Mini-pulse steroid (deksametazon haftada 2 gün — sınırlı kanıt), oral JAK inhibitör araştırma (baricitinib, ritlecitinib, upadasitinib — faz 2-3). (5) Cerrahi (stable vitiligo, ≥1 yıl): Melanosit transplant (susbensiyon, punch grafts, blister roof), kıllı flap, akral lokal. (6) Depigmentasyon (universal): Monobenzon %20 (kalan pigmenti kalıcı kaldır) — son çare. (7) Kombinasyon: Ruxolitinib + NB-UVB sinerji. Steroid + NB-UVB. (8) Psikolojik destek: CBT, destek grupları, makyaj (kamuflaj). Güneş koruma: Lezyon yanık riski yüksek, SPF 50+ şart. Mit: Vitiligo bulaşıcı (YALAN — otoimmün), kalıcı (yarısı yanıt verir, yüz en iyi), beslenme tetik (genelde değil — bazı vakada bakır). Kırmızı bayrak: Otoimmün poliglandüler sendrom (Addison + tiroid), Vogt-Koyanagi-Harada (göz + işitme + ME), göz tutulumu.
İçindekiler
- Vitiligo Patofizyoloji
- Klinik Tipler ve Eşlik
- Tanı: Klinik + Wood Lambası
- Ruxolitinib (Opzelura) Devrimi
- Topikal Steroid + Takrolimus
- NB-UVB Fototerapisi
- Cerrahi ve Yeni Tedaviler
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Vitiligo Patofizyoloji
Melanosit yıkımı
- T-hücre aracılı (CD8+)
- IFN-γ aşırı
- CXCL9/10 kemokinleri
JAK-STAT yolağı
- JAK1/2 sinyalleme
- Aşırı aktivasyon
- Hedef tedavi
Oksidatif stres
- Melanosit ROS hassasiyeti
- H2O2 birikim
- Mitokondri disfonksiyonu
Otoimmün
- HLA-DRB4, NLRP1
- Diğer otoimmün eşlik
Çevresel tetik
- Travma (Koebner)
- Güneş yanığı
- Kimyasal (fenol, hidrokinon)
- Stres
2. Klinik Tipler ve Eşlik
Non-segmental (NSV %90)
- Bilateral simetrik
- Yüz, akral, üreme
- Aile öyküsü, otoimmün eşlik
- İlerleyici
Segmental (SV %10)
- Tek taraflı, dermatomal
- Çocuk-genç başlangıç
- 1-2 yıl stabil
- Tedaviye daha az yanıt
Universal
%80 vücut
- Nadir
- Depigmentasyon düşün
Akrofasiyal
- Yüz + akral
- Genelde NSV
Mukozal
- Mukozal yüzeyler
- Genelde diğer alt-tiplerle birlikte
Otoimmün eşlik
- Hashimoto/Graves (en sık)
- T1DM
- Alopesia areata
- Addison
- Perniciöz anemi
- Lupus, romatoid artrit
- IBD
Otoimmün poliglandüler sendrom
- Tip 1: vitiligo + Addison + hipoparat
- Tip 2: tiroid + DM + Addison
3. Tanı: Klinik + Wood Lambası
Klinik
- Beyaz/krem renk
- Kafiyeli sınırlı
- Hipopigmentasyon değil — tam depigmentasyon
Wood lambası
- Karanlık oda
- Lezyon parlak beyaz
- Subklinik lezyon
VASI
- Vitiligo Area Scoring Index
- 6 vücut bölgesi (yüz, gövde, üst-alt extremite, eller, ayaklar)
- Yüzölçümü
IGA
- Investigator Global Assessment
- Tedavi yanıt
Cilt biyopsisi
- Nadir — atipik vakada
- Melanosit kaybı doğrulama
Lab tarama
- TSH, anti-TPO (tiroid, vitiligo'nun %15)
- ANA
- B12, ferritin
- Açlık glikoz
- Total IgE
Ayırıcı tanı
- Pitiriazis alba (çocuk, hafif eritem öncesi)
- Tinea versikolor
- Posttinflamatuvar hipopigmentasyon
- Lichen sklerozus
- Hipokromik nevus
- Halo nevus
4. Ruxolitinib (Opzelura) Devrimi
Mekanizma
- JAK1/2 inhibitör
- IFN-γ yolağı bloker
- T-hücre aktivasyonu azalır
- Melanosit korunur + repigmentasyon
Onay
- FDA 2022, EMA 2023
- Vitiligo: ilk onaylı tedavi
- Atopik dermatit de onaylı
Endikasyon
- Non-segmental vitiligo
- 12+ yaş
- Yüz + vücut
Uygulama
- %1.5 krem, günde 2 kez
- 24 hafta minimum
- Maksimum etki 52 hafta+
Klinik veri (TRuE-V)
- F-VASI50 (yüz %50 iyileşme): 24 hf %30, 52 hf %50
- T-VASI50 (toplam vücut): %29
Yan etki
- Akne benzeri (yerel)
- Eritem
- Kaşıntı
- Sistemik emilim düşük — JAK inhibitör tüm vücut yan etki nadir
- Box warning: ciddi enfeksiyon, malignite (oral JAK için)
Türkiye'de
- Erişim 2024+ gelişiyor
- SGK kapsamı sınırlı
- Maliyet yüksek
5. Topikal Steroid + Takrolimus
Kortikosteroid
- Sınıf III-IV (mometazon, betametazon)
- Aktif lezyon kısa süre (3-6 ay)
- Yüz/kıvrımda atrofi, telangiektazi
- Pulse uygulama (3 ay açık, 1 kapalı)
Takrolimus %0.1 (Protopic)
- Kalsinörin inhibitörü
- Yüz + kıvrım (steroid atrofiden kaçınma)
- Uzun süre güvenli
- Pediatrik onaylı (2+ yaş %0.03)
- Yan etki: yanma, kaşıntı
Pimekrolimus
- Hafif lezyon
Kombinasyon
- Steroid + takrolimus rotasyon
- Tek başına eski standart
Boxed warning kalsinörin (FDA)
- Lenfoma teorik (rat) — insanda kanıt çok zayıf
- Klinik kullanım güvenli
6. NB-UVB Fototerapisi
Dar bant UVB (311 nm)
- Birinci basamak yaygın vitiligo
- Hafta 2-3 kez
- 4-12 ay
- Yanıt yüz iyi, akral kötü
Mekanizma
- Melanosit göçü + proliferasyon
- T-hücre baskılama
Tüm vücut kabin
- BSA >%10
Lokal NB-UVB
- El cihazı
- Küçük lezyon
Excimer lazer (308 nm)
- Lokal direkt
- Lezyon başı
PUVA (psoralen + UVA)
- Eskimiş
- Karsinom riski
- NB-UVB tercih
Ev fototerapi
- Sürekli hasta
- Eğitim önemli
Yan etki
- Eritem, yanma
- Cilt kuruluk
- Uzun süre yaşlanma + cilt kanseri (orta)
Kombinasyon
- NB-UVB + ruxolitinib (sinerji)
- Takrolimus
- Mini-pulse steroid
7. Cerrahi ve Yeni Tedaviler
Cerrahi endikasyon
- Stable vitiligo ≥1 yıl (yeni lezyon yok)
- Segmental vitiligo (genelde stabil)
- Akral, dirençli alanlar
Melanosit transplant
- Sus pansiyon (epidermal suspension)
- Punch greft
- Blister roof greft
- Mini-punch grafting
Kıllı greft
- Melanosit kıl kökünden
Mikro pigmentasyon (kalıcı makyaj)
- Tıbbi tatuaj
- Stable alanlar
Yeni JAK inhibitör
- Baricitinib oral — faz 3 vitiligo
- Ritlecitinib (Litfulo) — JAK3, alopesia onayı, vitiligo araştırma
- Upadacitinib vitiligo faz 2
MC1R agonist
- Afamelanotid (Scenesse) — EPP onaylı
- Vitiligo deneysel
Diğer
- Pseudokatalaz (oksidatif stres) — sınırlı kanıt
- Khellin
- Mikrobiyom modülasyonu (araştırma)
Depigmentasyon (universal)
- Monobenzon %20 krem
- Geri kalan pigmenti kalıcı kaldır
- Son çare, dikkatli karar
- Güneş koruma ömür boyu
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Otoimmün poliglandüler sendrom (Addison + tiroid + DM)
- Vogt-Koyanagi-Harada (göz uveit + işitme + menenjit + vitiligo)
- Göz tutulumu (iris/retina depigmentasyon)
- Hızla yayılan depigmentasyon
SSS
S: Vitiligo bulaşıcı mı? A: KESİNLİKLE HAYIR — otoimmün.
S: İyileşir mi? A: Modern tedavi ile yüz %50+ vakada repigmentasyon. Akral zor.
S: Ruxolitinib kremi Türkiye'de var mı? A: 2024+ erişim. SGK kısıtlı.
S: Çocuğa NB-UVB? A: Evet — güvenli, etkili. Excimer lazer alternatif.
S: Beslenme rolü? A: Genelde değil. Bazı vakada bakır eksikliği, B12.
S: Güneş yararlı mı zararlı mı? A: Lezyon kolay yanar — SPF 50+ şart. Hafif güneş melanosit uyarır (kontrolsüz değil).
S: Cerrahi kim için? A: Stable ≥1 yıl, segmental — daha iyi yanıt.
9. Doktorclub Hekim Notu
Vitiligo otoimmün melanosit yıkımı — psikososyal yük büyük, "kalıcı" mitinin tersi modern tedaviler yüksek başarı. Ruxolitinib %1.5 krem (Opzelura — 2022 FDA) ilk onaylı tedavi, yüz %30-50 iyileşme. NB-UVB fototerapisi birinci basamak yaygın vitiligo. Takrolimus krem yüz + kıvrım uzun süreli. Otoimmün eşlik tarama (TSH, anti-TPO) şart. Stable segmental vitiligo melanosit transplant. Oral JAK inhibitörü (baricitinib, ritlecitinib) gelecek tedavi. Güneş koruma SPF 50+ lezyon yanık riski. Psikolojik destek + makyaj kamuflaj yaşam kalitesi. Mit (bulaşıcı, kalıcı) ile mücadele önemli. Doktorclub'da dermatoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- Rosmarin D et al. TRuE-V1/V2 — Ruxolitinib Cream in Vitiligo. N Engl J Med. 2022.
- Bergqvist C, Ezzedine K. Vitiligo: A Review. Dermatology. 2020.
- Frisoli ML et al. Vitiligo: Mechanistic Insights. Annu Rev Immunol. 2020.
- Taïeb A et al. VETF Guidelines for Management of Vitiligo (2013, update 2024).
- AAD Guidelines — Vitiligo (2024).
- Türk Dermatoloji Derneği — Vitiligo Konsensüsü (2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Vitiligo tedavisi dermatoloji uzmanı önerisinde olmalı.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: