30 Saniyede Özet
Kolon kanseri (kalın bağırsak kanseri), erken yakalandığında en tedavi edilebilir kanserlerden biridir. Sinsi ilerler; erken evrede çoğu zaman belirti vermez. Bu yüzden tarama hayat kurtarır. Türkiye'nin ulusal tarama programı 50-70 yaş arasını kapsar. Uluslararası kılavuzlar ise ortalama riskte 45 yaşı işaret eder. Ailesinde öykü olanlar daha erken taranmalıdır. Taramanın bir de üst yaş sınırı vardır. İşte bilmeniz gerekenler.
Tarama, belirti çıkmadan hastalığı ya da öncüsü olan polipleri yakalamayı amaçlar. Poliplerin erken alınması kanseri önleyebilir. Bu yüzden tarama sadece tanı değil, korunma aracıdır.
Taramaya ne zaman başlamalı?
Burada iki ayrı cevap vardır ve karıştırmamak önemlidir.
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın ulusal programı 50-70 yaş arasını kapsar. Bu yaş grubuna iki yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi sunulur. Ayrıca on yılda bir kolonoskopi önerilir. Test, aile hekimliğinden ve KETEM merkezlerinden alınabilir.
ABD kılavuzları (ACS ve USPSTF) ise ortalama riskte 45 yaşı işaret eder. Bu yaş, genç erişkinlerde artan vakalar nedeniyle öne çekildi. Türkiye'de 45-49 yaş arası ulusal programın dışındadır. Bu aralıktaysanız kendi risk durumunuzu hekiminizle konuşun.
Ancak bazı kişiler daha erken taranmalıdır:
- Ailesinde kolon kanseri ya da polip öyküsü olanlar.
- Bağırsak iltihabı hastalığı (ülseratif kolit, Crohn) taşıyanlar.
- Bazı kalıtsal sendromları bulunanlar.
Sizin için doğru başlangıç yaşını hekiminiz belirler. Risk durumunuz planı değiştirir.
Tarama ne zaman biter?
Taramanın bir de üst sınırı vardır ve bu sınır çoğu zaman atlanır.
ACS, iyi sağlıkta olanlarda taramanın 75 yaşına kadar sürmesini önerir. 76-85 yaş arasında karar kişiye göre verilir. Genel sağlık durumu, beklenen yaşam süresi ve önceki taramalar burada belirleyicidir. 85 yaşından sonra tarama artık önerilmez.
Türkiye programında ise son iki testi negatif olan 70 yaşındaki kişilerde tarama sonlandırılır. Yani tarama ömür boyu süren bir işlem değildir.
Tarama yöntemleri
Birden fazla yöntem vardır. Hepsinin amacı aynı: erken yakalamak.
Seçenekler şunları içerir:
- Kolonoskopi: bağırsağı doğrudan inceler ve polip alabilir.
- Dışkıda gizli kan testleri: evde uygulanabilen tarama seçenekleridir.
- Hangi yöntemin size uyduğu risk ve tercihe göre belirlenir.
Bir noktayı atlamayın: dışkı testi pozitif çıkarsa tarama orada bitmez. Sonucu doğrulamak için mutlaka kolonoskopi gerekir. Kolonoskopi yapılmazsa tarama yarım kalmış sayılır.
Taramanın yararı büyüktür; ama kusursuz değildir. Testler yanlış alarm verebilir ve gereksiz işleme yol açabilir. Kolonoskopi genelde güvenlidir; yine de ender olarak kanama ya da bağırsak delinmesi görülebilir. Karar, yarar ve zararın birlikte tartılmasıyla verilir.
Bir yöntemden çekiniyorsanız hekiminize söyleyin. Önemli olan hiç taranmamak yerine bir yöntemle taranmaktır.
Hangi belirtiler önemli?
Tarama beklemeden değerlendirilmesi gereken belirtiler vardır. Bunları görmezden gelmeyin.
Şu durumlarda hekime başvurun:
- Dışkıda kan ya da uzun süren bağırsak alışkanlığı değişikliği.
- Açıklanamayan kilo kaybı ve sürekli yorgunluk.
- Karın ağrısı, şişkinlik ya da kansızlık.
Bu belirtiler her zaman kanser demek değildir. Ama nedenini araştırmak gerekir. Erken adım, en güçlü korumadır.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
