Bilim insanları, erkek kısırlığının artışında önemli bir rol oynayabileceği düşünülen yeni bir etkeni mercek altına aldı. George Mason Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü kapsamlı bir derleme, tarımda yaygın şekilde kullanılan neonikotinoid pestisitlerin erkek üreme sağlığı üzerinde ciddi etkileri olabileceğini ortaya koydu. 2005–2025 yılları arasında yapılan 21 laboratuvar çalışmasının incelendiği araştırma, bu kimyasallara maruz kalan erkek kemirgenlerde sperm sayısında azalma, hareketlilikte düşüş ve yapısal bozulmalar görüldüğünü tespit etti.
Neonikotinoidler, nikotin türevi bir böcek ilacı sınıfı olarak mısır, soya ve diğer tarım ürünlerinde sıklıkla kullanılıyor. Araştırmada, bu kimyasallara maruz kalan hayvanlarda testis dokusunda hasar, hormon dengesinde bozulma ve spermatogenez sürecinde (sperm üretimi) aksaklıklar saptandı. Araştırmayı yürüten epidemiyoloji uzmanı Sumaiya S. Irfan, bu bulguların farklı bileşikler ve deney modelleri arasında tutarlı olduğunu belirterek, pestisitlerin hormon sistemini etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Bilim insanlarına göre, kemirgenlerde görülen bu etkiler insan sağlığı açısından da kaygı verici. Çünkü memelilerde sperm üretim süreci temel olarak benzer işliyor. Ayrıca, ABD’de yapılan ulusal bir biyomonitoring çalışması, üç yaş ve üzerindeki nüfusun yarısının idrar örneklerinde neonikotinoid kalıntısı bulunduğunu ortaya koydu. Bu durum, pestisitlere maruziyetin teorik değil, yaygın ve günlük bir gerçeklik olduğunu gösteriyor.
Araştırmada öne çıkan mekanizmalardan biri, pestisitlerin oksidatif stres yaratarak hücre zarına ve DNA’ya zarar vermesi. Ayrıca, sinir sistemiyle bağlantılı reseptörlere bağlanarak sperm fonksiyonlarını bozduğu da düşünülüyor. Doz ve maruziyet süresi arttıkça hasarın da belirginleştiği bildirildi. Araştırmacılar, bu etkinin yalnızca pestisit uygulanan tarlalarla sınırlı kalmadığını, bitkinin dokularına nüfuz eden kalıntıların yaprak, polen ve meyve gibi kısımlarda da bulunduğunu belirtiyor.
Veronica G. Sanchez adlı araştırmacı, insanların çoğu zaman gıdalardaki böcek ilacı kalıntılarının doğurganlığı etkileyebileceğinin farkında olmadığını vurguladı. Son yıllarda ABD’de özellikle tohum kaplamalı mısır ve soya üretimi nedeniyle neonikotinoid kullanımında keskin bir artış gözlemlendi. Bu kimyasallar yalnızca insanları değil, arılar gibi tozlayıcı canlıları da etkiliyor; yapılan küresel bir analiz, bal örneklerinin %75’inde neonikotinoid kalıntısına rastlandığını ortaya koydu.
Uzmanlar, pestisit kalıntılarından tamamen kaçınmanın zor olduğunu ancak meyve ve sebzelerin bol suyla yıkanmasının yine de yüzeydeki kalıntıları azaltabileceğini belirtiyor. Yine de sistemik pestisitler bitkinin içine işlendiği için bu yöntemler sınırlı koruma sağlıyor. Araştırmacılar, insanlarda gerçek maruziyet düzeylerinin daha iyi izlenmesi gerektiğini vurgularken, gelecekteki çalışmaların düşük dozlara, erken yaşlardaki hassas dönemlere ve pestisit karışımlarına odaklanması gerektiğini belirtiyor. Bu bulgular, erkek kısırlığındaki artışın çevresel nedenlerine ışık tutarken, sağlık otoriteleri ve klinisyenler için de yeni sorular gündeme getiriyor.
