Hava kirliliği ile demans arasındaki bağlantıyı inceleyen ve 29 milyondan fazla kişiyi kapsayan kapsamlı bir analiz, özellikle ince partiküller (PM2.5), azot dioksit (NO₂) ve kurum gibi hava kirleticilerin demans riskini belirgin şekilde artırdığını ortaya koydu. Çalışma, Cambridge Üniversitesi MRC Epidemiyoloji Birimi öncülüğünde yürütüldü ve The Lancet Planetary Health dergisinde yayımlandı.
Araştırmada yer alan 51 çalışmanın 34'ü meta-analize dahil edildi. Katılımcılar ağırlıklı olarak yüksek gelirli ülkelerden gelse de, bulgular hava kirliliğinin global bir sağlık tehdidi olduğunu gösteriyor. PM2.5 düzeyindeki her 10 μg/m³ artışın demans riskini %17, NO₂’de %3, kurumda ise her 1 μg/m³ artışın %13 oranında risk artırdığı tespit edildi.
Bu kirleticiler, araç egzozları, sanayi tesisleri, odun sobaları ve hatta gazlı ısıtıcılar gibi birçok kaynaktan ortaya çıkıyor. Uzun süreli maruziyetin, beyin iltihabı ve oksidatif stres yoluyla hücre hasarına neden olabileceği ve bu süreçlerin demans gelişiminde etkili olduğu belirtiliyor.
Araştırmacılar, hava kirliliğinin özellikle damarsal demans (vasküler demans) üzerinde daha güçlü etkiler oluşturduğunu gözlemledi. Bu tür demans, beyne giden kan akışının azalmasından kaynaklanıyor ve İngiltere’de yaklaşık 180.000 kişiyi etkiliyor. Ancak bu ayrımın istatistiksel olarak kesinleşmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyuluyor.
Uzmanlar, hava kirliliğini azaltmaya yönelik politikaların yalnızca çevresel değil, aynı zamanda toplumsal sağlık açısından da kritik olduğunu vurguluyor. Daha temiz hava; demans, kalp hastalıkları ve solunum yolu hastalıkları risklerini azaltarak hem bireyleri hem de sağlık sistemlerini uzun vadede rahatlatabilir.
