Duke Üniversitesi'ndeki biyolog Ryan Baugh'un laboratuvarındaki minyatür test tüplerinde, kirpik boyutunun bir kısmını oluşturan binlerce küçük kıvrımlı solucan, bakteri suyundan oluşan akşam yemeklerini yiyor. Solucanların sulu yemeğine, Amerika'nın içme suyunda, yiyeceklerimizde ve tarım arazilerimizde bulunan, hatta vücutlarımızda saklanan görünmez "sonsuz kimyasallar" gizli bir bileşen olarak katılıyor. Doktora sonrası araştırmacısı Tess Leuthner, bunun bir kimyasal güvenlik testi olduğunu söyledi. Bahçe ve kompostta yaşayan solucan, Baugh ve Leuthner gibi araştırmacıların, tencere takımlarından şeker ambalajlarına kadar günlük ürünlerde kullanılan insan yapımı kimyasalların sağlık üzerindeki etkilerine dair yeni bilgiler keşfetmelerine yardımcı oluyor. Çalışma, yağ, su ve ısıya dayanma yetenekleri nedeniyle 1940'lardan beri endüstri ve tüketim mallarında kullanılan uzun ömürlü bileşikler grubu olan polifloroalkil maddeler veya PFAS etrafında dönüyor.
PFAS'tan kaçınmak neredeyse imkansız. Kimyasallar, yiyeceklerin tencere ve tavalarımıza yapışmasını önlemek, dış mekan ekipmanlarını suya dayanıklı hale getirmek, mobilyalarımızı ve tekstillerimizi diğer birçok kullanımın yanı sıra lekelerden korumak için kullanılıyor. Paket servis kaplarımızda, yağmurluklarımızda, halılarımızda, boyalarımızda, hatta diş ipi ve makyajımızda bile bulunuyorlar. Bu kimyasal maddelere uzun ömürlülükleri nedeniyle "sonsuz kimyasallar" deniyor.
PFAS, birbirine bağlı karbon ve flor atomlarından oluşan zincirlerden oluşuyor: Bilinen en güçlü kimyasal bağlardan biri. Leuthner, “PFAS'ı bu kadar dayanıklı yapan, aynı zamanda onları parçalamayı imkansız kılan bu güçlü karbon-flor bağlarıdır.” dedi. Bu nedenle, üretildikten sonra etrafta kalma eğilimindedir. Birikir ve esasen asla parçalanmaz. Leuthner, “Çevrede zaten bulunan herhangi bir PFAS kalıcıdır.” dedi.
Kimyasal bir üretim tesisi tarafından su yoluna boşaltılan kimyasalların, on yıllardır kirlenmiş içme suyuyla mücadele eden aşağı havza topluluklarını bırakmasıyla Kuzey Carolina'nın Cape Fear Nehri'nde olan da bu. Bugün, ABD'deki neredeyse tüm insanların kanında PFAS bulunmakta. Kullanımları o kadar yaygın ki, PFAS kutup ayılarında ve açık okyanusun ortasında bile ortaya çıkmış durumda.
Bu kimyasallar 14.000'den fazla formda bulunuyor. Bazıları kanser, düşük doğum ve karaciğer hasarı gibi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiş olsa da, büyük çoğunluğu hiç test edilmedi. Maruziyetten kaynaklanan potansiyel sağlık etkileri de bilinmemekte. Bazı PFAS'lar ABD'de artık üretilmezken, eski veya ithal mallarda hala bulunuyor ve daha yeni ikame kimyasallar onların yerini almaya devam ediyor.
Duke araştırmacıları, minik şeffaf solucanları kullanarak bilgi boşluğunu kapatmaya yardımcı olmanın bir yolu olabileceğini söylüyor. Leuthner, Baugh ve Duke's Nicholas Çevre Okulu'ndan Heather Stapleton liderliğindeki bir Duke ekibi, Toxicological Sciences'ta yayınlanan son çalışmalarında, C. elegans solucanlarını 13 PFAS kimyasalının farklı dozlarına (bazıları eski, bazıları daha yeni) maruz bıraktı ve ardından kimyasalların büyümeleri üzerindeki etkilerini ölçtü. PFAS ile tedavi edilen solucanları maruz kalmayan solucanlarla karşılaştırdıklarında, test ettikleri tüm kimyasalların solucanların büyümesini engellediğini buldular. Ancak araştırmacılar, bazı PFAS'ların diğerlerinden çok daha düşük dozlarda zarar verdiğini buldular. En toksik kimyasal olan PFOSA, en az toksik kimyasal olan PFBA'dan bin kat daha toksikti. Dahası, her solucan türü aynı şekilde tepki vermedi. Bazı türler, genlerinde kök salmış duyarlılık farklılıkları olduğunu gösteren, diğerlerinden daha düşük dozlarda belirli kimyasallara olumsuz etkiler yaşadı. Leuthner, “Bu, genetik varyasyonun PFAS toksisitesine duyarlılığa katkıda bulunduğuna dair ilk kanıttır.” dedi.
Solucanlar için sağlık riskleri önemsiz bir endişe gibi görünebilir. Ancak insanlardaki birçok hastalığa neden olan genin solucanlarda karşılıkları mevcut. Leuthner, insanların ve solucanların aynı metabolik ve gelişimsel yolların çoğunu paylaştığını ekledi.
