30 Saniyede Özet
Uykuya geçerken ya da uyanırken birkaç saniye hareket edememek sanılandan yaygındır. Bilinç açıktır, çevre algılanır ama kaslar yanıt vermez. Kişi çoğu zaman göğsünde baskı hisseder. Bazılarında odada biri varmış duygusu eşlik eder. Deneyim korkutucudur; ancak kendi başına tehlikeli değildir. Sıklaşırsa uyku düzeni ve altta yatan nedenler araştırılmalıdır.
Yaşananlar hayal ürünü değildir. Bilinen bir uyku fizyolojisi mekanizmasına dayanır.
Beden neden kilitleniyor?
Uykunun rüya görülen evresinde beyin oldukça etkindir. Bu dönemde vücut kasları geçici olarak devre dışı bırakılır.
Bu kilit aslında koruyucudur. Rüyanızda koşarken gerçekten koşmanızı engeller.
Uyku felcinde zamanlama kayar. Bilinç uyanır ama kas kilidi henüz çözülmemiştir. Sonuç, uyanık zihin ile hareketsiz beden birlikteliğidir.
Süre genellikle birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar değişir. Kendiliğinden çözülür.
Neden bu kadar korkutucu?
Rüya evresinin izleri uyanıklığa taşabilir. Bu nedenle gerçekçi görüntü ve sesler algılanabilir.
Sık bildirilen yaşantılar şunlardır:
- Göğüs üzerinde ağırlık ya da bası hissi.
- Odada bir varlık bulunduğu duygusu.
- Ses, adım ya da fısıltı duyma.
- Nefes alamıyormuş hissi.
- Yataktan yükselme duygusu.
Nefes hissi de açıklanabilir. Bu evrede solunum kasları çalışır ama nefes yüzeyelleşir. Kişi çabalayamadığı için boğulma hissi doğar. Gerçek bir solunum durması yaşanmaz.
Tetikleyiciler
Belirli koşullar sıklığı artırır.
- Uykusuzluk ve düzensiz uyku saatleri.
- Vardiyalı çalışma ve saat farkı.
- Sırtüstü yatmak.
- Yoğun stres ve kaygı.
- Kaygı bozukluğu, panik bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu (ağır bir olayın ardından gelişen ruhsal tablo).
- Aşırı kafein ve alkol.
- Bazı ilaçlar.
Bu nedenle en etkili çözüm çoğu kişide uyku düzenini toparlamaktır.
Atak sırasında ne yapmalı?
Direnmek genellikle işe yaramaz ve paniği artırır. Bunun yerine küçük hareketlere odaklanın.
Parmak ucunu ya da göz kapaklarını oynatmayı deneyin. Nefesinizi yavaşlatın ve durumun kısa süreceğini hatırlayın. Bilmek, korkuyu belirgin şekilde azaltır.
Yaşadıklarınızı bir yakınınıza anlatmaktan çekinmeyin. Uyku felci, aklınızı yitirdiğiniz anlamına gelmez.
Yine de sık tekrarlayan ataklar tek başına bırakılmamalıdır. Kaygı bozukluğu, panik bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu bu tabloya eşlik edebilir. Böyle bir öykünüz varsa hekiminize aktarın.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
Ara sıra yaşanan ataklar genellikle inceleme gerektirmez. Bazı durumlarda ise uyku uzmanına başvurulmalıdır.
Şu koşullarda randevu alın:
- Atakların haftalık hâle gelmesi.
- Gündüz aşırı uykululuk yaşamak.
- Gülme ya da heyecan anında ani kas gücü kaybı.
- Yoğun horlama ve tanıklı nefes duraklamaları.
Gündüz uykululuk özellikle önemlidir. Uyku apnesi ve narkolepsi gibi tablolar bu belirtiyle birlikte görülebilir. Uyku testi ile ayrım yapılır.
Ataklar uykuya dair yoğun bir korku yaratıyorsa destek almak yerinde olur. Uyku odaklı bilişsel davranışçı yaklaşımlar bu döngüyü kırmakta yardımcı olabilir.
Kaygınız gündelik hayatınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına danışın; acil durumlarda 112'yi arayabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
