30 Saniyede Özet
Danimarka'daki üç üniversite hastanesinde yapılan küme randomize çalışma, Lancet Digital Health'te 2 Eylül 2026'da yayımlandı. Endoskopistlere her kolonoskopiden sonra otomatik kalite geri bildirimi verildi. Adenom saptama oranı %43,4'ten %48,6'ya çıktı. Bu araç işlem sırasında polip işaretleyen bir yapay zekâ değil; hekimin tekniğini ölçüp karne gibi geri bildiriyor.
Ne oldu?
Kopenhag Tıp Eğitimi ve Simülasyon Akademisi (CAMES) öncülüğündeki ekip, sonuçları Lancet Digital Health'in Eylül 2026 sayısında yayımladı. Çalışmada bilgisayar destekli kalite (CAQ) geri bildirim ve izleme sistemi test edildi. Sistem, Kopenhag Kolonoskopi Konsepti (CCC) adlı çerçeveye dayanıyor.
Katılımcılar, gaitada immünokimyasal gizli kan testi (FIT) pozitif çıkan 50–74 yaş arası kişilerdi. Çalışma Hillerød, Bispebjerg ve Herlev üniversite hastanelerinde yürütüldü. Şubat 2022 ile Nisan 2024 arasında müdahale döneminde 1.109, kontrol döneminde 1.001 hasta analize girdi.
Müdahale döneminde endoskopist, her işlemden sonra bir dizi ölçüm aldı. Ölçümler geri çekme skoru ve alt bileşenleri, çekuma ulaşma oranı ve çekuma ilerleme süresiydi. Saptanan polip sayısı, geri çekme süresi ve çekuma mesafe de bildirildi. Aynı ekibin 2025 ön baskısına göre hekimler ayrıca bir web sayfasında gelişimlerini izleyip meslektaşlarıyla kıyaslayabiliyordu.
Kanıt ne kadar güçlü?
Tasarım, basamaklı kama (stepped-wedge) küme randomize çalışma. Bu tasarımda her hastane başlangıçta kontrol döneminde, sonra rastgele sırayla müdahaleye geçiyor. Randomizasyon birimi hastaneydi, yani yalnızca üç küme vardı. On yedi endoskopist kendi kontrolü oldu.
Çalışmanın özetine göre birincil sonlanım olan adenom saptama oranı (ADR, en az bir adenom bulunan kolonoskopi oranı) anlamlı arttı. Müdahale döneminde 539 hastada (%48,6), kontrol döneminde 434 hastada (%43,4) adenom bulundu. Odds oranı (OR) 1,24 oldu (%95 GA 1,02–1,52; p=0,032).
Polip saptama oranı %54,2'ye karşı %50,7 bulundu (OR 1,22; %95 GA 1,00–1,49). Adenokarsinom saptama oranı %8,9'a karşı %6,5 oldu (OR 1,51; %95 GA 1,06–2,15). Ortalama geri çekme süresi 915 saniyeden 960 saniyeye uzadı (hız oranı 1,11).
Kolonoskopi başına düşen adenom sayısı ise anlamlı değişmedi. Ortalama 1,00'e karşı 0,85 bulundu (hız oranı 1,15; %95 GA 0,99–1,33; p=0,069). Tübüler, tübülovillöz ve sesil serrated adenom sayılarında da anlamlı fark yoktu.
Dikkat edilecek noktalar var. Üç kümeli bir çalışmada zamanla gelişen değişimler müdahale etkisine karışabilir. Hasta dağılımı hastaneler arasında dengesizdi; örneğin bir merkezde müdahale döneminde 65, kontrol döneminde 127 hasta vardı. Hekimler izlendiklerini bildiği için davranış değişikliğinin bir kısmı gözlenme etkisi olabilir.
Sonuçların kanser önleme açısından anlamı henüz bilinmiyor. Yazarlar kolonoskopi sonrası kolorektal kanser sıklığının ayrıca incelenmesi gerektiğini yazıyor. ClinicalTrials.gov kaydı (NCT04862793) 2021'den beri güncellenmemiş ve hasta rahatsızlığını da birincil sonlanım olarak sayıyor; özet bu sonuca değinmiyor.
Finansman kaynakları arasında AB Horizon programı, Danimarka Kanser Derneği ve tıbbi cihaz şirketi Ambu yer alıyor. Yazarlar çıkar çatışması beyan etmemiş; yine de bir tıbbi cihaz şirketinin fon verenler arasında olması not edilmeli. Aynı grubun 2026 meta-analizi, altı randomize çalışmada bu tür kalite desteğinin ADR'yi artırdığını bildirdi, ancak heterojenlik yüksekti.
Hekim için ne anlama geliyor?
Bu çalışma, kolonoskopi kalitesini artırmak için gerçek zamanlı polip tespit yazılımının tek yol olmadığını gösteriyor. Burada kazanç, hekimin kendi performansını her işlemden sonra somut ölçülerle görmesinden geliyor. Daha uzun geri çekme süresi, artan saptamayla birlikte görüldü.
DoktorClub arşivindeki beceri kaybı haberi bu tartışmayı tamamlıyor. Budzyń ve arkadaşlarının 2025 tarihli gözlemsel çalışmasında, polip tespit yazılımına alışan hekimlerin yazılımsız ADR'si %28,4'ten %22,4'e düşmüştü. Geri bildirim yaklaşımı ise hekimin kendi becerisini hedefliyor; bu farkın uzun vadede ne anlama geldiği ayrıca sınanmalı.
Endoskopi ünitesi yöneticileri için pratik sorular şunlar.
- Her endoskopistin ADR'si düzenli ölçülüp kendisine bildiriliyor mu?
- Geri çekme süresi ve çekuma ulaşma oranı kayıt altında mı?
- Geri bildirim cezalandırıcı değil, öğretici bir dille mi veriliyor?
- Tarama grubunda (FIT pozitif) ve tanısal kolonoskopide ADR ayrı izleniyor mu?
- Polip tespit yazılımı kullanılan salonlarda, yazılımsız ADR de ara ara ölçülüyor mu?
Türkiye'den bakınca
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği'nin toplum bilgilendirme sayfasına göre ulusal programda 50–70 yaş arasına iki yılda bir gaitada gizli kan testi uygulanıyor. Test pozitif çıkan kişiler kolonoskopi için uzmana yönlendiriliyor. Danimarka çalışmasındaki FIT pozitif hasta grubu bu akışa benziyor.
Bu çalışmadaki sistemin Türkiye'de kullanıldığına dair bir bilgiye ulaşmadık. Ancak basit bir ADR ve geri çekme süresi takibi, patoloji sonuçları ve endoskopi raporlarıyla yazılım olmadan da kurulabilir. Hekim bazında ADR, çalışan hakkında kişisel veri sayılır. Bu yüzden kimin kimin karnesini göreceği ve verinin performans değerlendirmesinde kullanılıp kullanılmayacağı önceden yazılı olarak belirlenmeli.
Sık sorulan sorular
Bu sistem bir yapay zekâ polip dedektörü mü?
Hayır. Özete göre sistem işlem sonrasında geri çekme skoru, çekuma ulaşma, süreler ve polip sayısı gibi kalite ölçülerini geri bildiriyor. Ekranda polip işaretleyen bilgisayar destekli tespit (CADe) yazılımlarından farklı bir yaklaşım.
Adenom saptama oranı neden bu kadar önemli?
ADR, kolonoskopi kalitesinin en yerleşik göstergesi olarak kabul ediliyor. Çalışmanın kaydında da düşük ADR'nin aralık kanseri riskiyle ilişkili olduğu vurgulanıyor. Bu nedenle kısa vadeli bir ara sonlanım olarak kullanılıyor.
Kolonoskopi başına adenom sayısı neden artmadı?
Ortalama sayı 0,85'ten 1,00'e yükseldi ama fark anlamlı düzeye ulaşmadı (p=0,069). Bu durum, geri bildirimin en azından bir adenom bulma olasılığını daha net artırdığını düşündürüyor. Daha büyük çalışmalar bu farkı netleştirebilir.
Kaynaklar
- Cold KM, Vamadevan A, Heen A ve ark. (2026) — Effect of a computer-aided quality feedback system on colonoscopists' adenoma detection rate in Denmark (Lancet Digital Health): https://doi.org/10.1016/j.landig.2026.101046
- PubMed (2026) — Aynı çalışmanın özeti, PMID 42686507: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42686507/
- ClinicalTrials.gov (2021) — Computerized Feedback in Colonoscopy, NCT04862793: https://clinicaltrials.gov/study/NCT04862793
- Cold KM ve ark. (2025) — A Computer Aided Quality Feedback Bundle Improves Colonoscopists' Adenoma Detection Rate (SSRN ön baskı): https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5172465
- Cold KM ve ark. (2026) — Computer-aided quality assurance versus standard colonoscopy: meta-analysis (Endoscopy): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42442706/
- Budzyń K ve ark. (2025) — Endoscopist deskilling risk after exposure to artificial intelligence in colonoscopy (Lancet Gastroenterol Hepatol): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40816301/
- Türk Tıbbi Onkoloji Derneği — Ülkemizde kanser tarama programları: https://www.kanser.org/saglik/toplum/kanser-tarama/ulkemizde-kanser-tarama-programlari
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Danimarka'da 3 hastanede her kolonoskopiden sonra verilen otomatik kalite geri bildirimi, adenom saptama oranını %43,4'ten %48,6'ya çıkardı.