Apple Sağlık Yaşı ve 119 dolarlık tahlil: Hekim ne sormalı?

Apple, Apple Watch Series 12 ve Ultra 4 ile "Health Sensing System" adlı yeni optik ve elektriksel kalp sensörlerini tanıttı. Şirketin açıklamasına göre saat, nabzı gün boyu beş saniyede bir ölçüyor. Kalp hızı değişkenliği (HRV, ardışık atımlar arasındaki süre farkı) ise beş dakikada bire kadar sıklıkla ölçülüyor.

Hazırlık (readiness) özelliği, son aktiviteyi, vital bulguları ve uyku skorunu birleştirip her gün 0-10 arası tek bir puan veriyor. Puanın yanında "dinlen", "tempoyu ayarla", "hazırsın" gibi dört öneriden biri gösteriliyor. Apple, algoritmanın kendi Apple Heart and Movement Study verileriyle geliştirildiğini belirtiyor.

Yeniden tasarlanan Sağlık uygulamasına bir "Uzun Yaşam" (Longevity) sekmesi ekleniyor. Buradaki Sağlık Yaşı, saat verilerinin kişinin takvim yaşına göre nasıl seyrettiğini gösteriyor. Hesaba VO2 maks (maksimal oksijen tüketimi), istirahat nabzı, uyku ve HRV girebiliyor; kullanıcı HbA1c ve LDL gibi tahlil sonuçlarını da ekleyebiliyor.

En dikkat çekici adım laboratuvar tarafında. Apple'ın açıklamasına göre ABD'deki kullanıcılar, 50'den fazla biyobelirteç içeren bir paketi 119 dolara uygulama üzerinden satın alabilecek. Kan alma, ABD'deki yaklaşık 2.000 Quest Diagnostics noktasında yapılacak. Quest'in açıklamasına göre pakete kardiyometabolik ve organ işlevi belirteçleriyle kan basıncı, bel ve kalça çevresi ölçümleri de giriyor.

Cycle Tracking bölümüne perimenopoz ve menopoz desteği de geliyor. Menopoz sonrası kanama kaydeden kullanıcıya hekimle görüşmesi yönünde bildirim gönderilecek. 40 yaş üstü kullanıcılar, döngü düzensizliği perimenopozu düşündürdüğünde bildirim alabilecek.

Duyuruların tamamı şirket kaynaklı. Sağlık Yaşı ve hazırlık skorunun klinik sonuçları öngördüğünü gösteren hakemli bir yayın bültenlerde yer almıyor. Apple, Sağlık Yaşının güncel bilimsel bilgiye dayandığını söylüyor ama yöntem ayrıntısı paylaşmıyor.

Nabız doğruluğu için Apple ayrı bir teknik belge yayımladı. Belgeye göre 1.460 kişi kaydedildi, 1.254'ü analize girdi ve referans olarak EKG tabanlı göğüs bandı kullanıldı. Apple Watch; Garmin, Google, Huawei, Samsung, WHOOP ve Oura cihazlarıyla karşılaştırıldı.

Belgenin bazı özellikleri yorumu sınırlıyor. Çalışma Apple tarafından tasarlandı ve protokolü şirket içi kurullar onayladı. Beş merkezin üçünü Apple, ikisini bir sözleşmeli araştırma kuruluşu yürüttü.

Katılımcıların ortalama yaşı 39'du ve yalnız yüzde 35'i kadındı. Ölçülen şey egzersiz ve günlük aktivitede nabız doğruluğu; ritim bozukluğu tanısı ya da risk öngörüsü değil.

Hazırlık algoritmasının dayandığı Apple Heart and Movement Study de şirketin kendi araştırması. Bu nedenle skorun farklı yaş grupları ve kronik hastalığı olanlarda nasıl davrandığı henüz bilinmiyor.

Hastaların muayeneye "Sağlık Yaşım üç yaş genç" ya da "hazırlık puanım 4" diyerek gelmesi olasılığı artıyor. Bu skorlar motivasyon için yararlı olabilir, ama tanı ya da risk sınıflaması yerine geçmez. Tüketici tahlil paketleri ise sonuçların kim tarafından ve nasıl takip edileceği sorusunu doğuruyor.

Hasta bir tüketici skoru ya da kendi istediği tahlille geldiğinde şu sorular işe yarar:

• Sonuç hangi laboratuvardan, hangi referans aralığıyla ve açlık durumunda mı alındı?
• Anormal bir değer için kim, ne zaman geri bildirim verdi; takip planı var mı?
• Skor hangi verilerden hesaplandı ve hasta hangi verileri elle ekledi?
• Hastanın şikâyeti ya da bulgusu var mı, yoksa yalnız sayıya mı tepki veriyor?

Beklenmedik bir değer, standart klinik testle doğrulanmadan tedavi kararına dönüşmemeli. Tersine, "iyi" bir Sağlık Yaşı da risk faktörü taramasını ertelemek için gerekçe olmamalı.

Yeniden tasarlanan uygulama önce ABD'de İngilizce sunulacak; Quest tahlil paketi de yalnız ABD'deki noktalara bağlı. Apple, bazı özelliklerin tüm bölge ve dillerde bulunmayacağını belirtiyor. Bu özelliklerin Türkiye'de ne zaman ve hangi kapsamda açılacağına dair bir açıklama yok.

Yine de etkisi dolaylı olarak hissedilebilir. ABD'de yaşayan ya da orada test yaptıran hastalar bu skorlar ve Quest sonuçlarıyla gelebilir. Böyle bir sonuçta birimleri ve referans aralıklarını kendi laboratuvarınızınkiyle karşılaştırmak ilk adım olmalı. Telefondaki verilerin kurum kayıtlarına aktarılması ise Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) özel nitelikli sağlık verisi kurallarına tabi.