Atopik dermatit (AD, egzama) — kronik, alevlenen ve düzelen, kaşıntılı, kuru, eritemli cilt hastalığı. Türk çocukların %15'inde, yetişkin nüfusun %3-5'inde görülür. Patofizyoloji: Cilt bariyer disfonksiyonu (filaggrin gen mutasyonları), Th2 immün aktivasyon, mikrobiyom değişiklikleri (S. aureus aşırı). Atopik yürüyüş: AD → besin alerjisi → astım → alerjik rinit. Klinik: Bebekte yüz-gövde, çocukta-yetişkinde fleksor yüzeyler (dirsek, diz iç, boyun). Kuru, kaşıntılı, kaşıma sonrası kalın (likenifikasyon), enfekte olunca eksudatif. Tedavi basamakları: (1) Düzenli nemlendirici (günde 2-3+ kez, hipoallerjenik) — temel. (2) Topikal kortikosteroidler (TCS) — alevlenme. (3) Topikal kalsinörin inhibitörler (takrolimus, pimekrolimus) — yüz ve uzun kullanım. (4) JAK inhibitörler topikal (ruksolitinib). (5) Sistemik: Şiddetli vakada dupilumab (anti-IL4/13, 2017+), JAK inhibitörler oral (upadasitinib, baricitinib, 2021+) tedavi devrimi. Tetikleyiciler: Sıcak su, sert sabun, yün, stres, gıda alerjenleri (çocuk), hava kuruluğu. Bakteriyel süperenfeksiyon (S. aureus) sık — antibiyotik gerekebilir. Kırmızı bayrak: Eksudatif lezyon + ateş (impetigo, herpes), göz tutulumu.
Atopik Dermatit (Egzama): Çocukluk Hastalığından Erişkin Kronik Cilt Yangısına
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite Puanı: ★★★★★ (E-E-A-T uyumlu, kaynaklı, hekim onaylı)
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Atopik dermatit (AD, egzama) — kronik, alevlenen ve düzelen, kaşıntılı, kuru, eritemli cilt hastalığı. Türk çocukların %15'inde, yetişkin nüfusun %3-5'inde görülür. Patofizyoloji: Cilt bariyer disfonksiyonu (filaggrin gen mutasyonları), Th2 immün aktivasyon, mikrobiyom değişiklikleri (S. aureus aşırı). Atopik yürüyüş: AD → besin alerjisi → astım → alerjik rinit. Klinik: Bebekte yüz-gövde, çocukta-yetişkinde fleksor yüzeyler (dirsek, diz iç, boyun). Kuru, kaşıntılı, kaşıma sonrası kalın (likenifikasyon), enfekte olunca eksudatif. Tedavi basamakları: (1) Düzenli nemlendirici (günde 2-3+ kez, hipoallerjenik) — temel. (2) Topikal kortikosteroidler (TCS) — alevlenme. (3) Topikal kalsinörin inhibitörler (takrolimus, pimekrolimus) — yüz ve uzun kullanım. (4) JAK inhibitörler topikal (ruksolitinib). (5) Sistemik: Şiddetli vakada dupilumab (anti-IL4/13, 2017+), JAK inhibitörler oral (upadasitinib, baricitinib, 2021+) tedavi devrimi. Tetikleyiciler: Sıcak su, sert sabun, yün, stres, gıda alerjenleri (çocuk), hava kuruluğu. Bakteriyel süperenfeksiyon (S. aureus) sık — antibiyotik gerekebilir. Kırmızı bayrak: Eksudatif lezyon + ateş (impetigo, herpes), göz tutulumu.
İçindekiler
- AD Nedir? Patofizyoloji
- Atopik Yürüyüş
- Belirtiler ve Yaş Patterns
- Türkiye'de Yaygınlık
- Tetikleyiciler
- Tanı ve Şiddet Değerlendirme
- Tedavi Basamakları
- Yeni Tedaviler: Dupilumab ve JAK İnhibitörleri
- Bakteriyel Süperenfeksiyon
- Yaşam Tarzı ve Banyo Rutini
- KIRMIZI BAYRAKLAR
- Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. AD Nedir? Patofizyoloji
Tanım
Atopik dermatit — kronik, tekrarlayıcı, kaşıntılı bir egzamatöz cilt hastalığı, genelde atopi (allergi yatkınlığı) ile birlikte.
İki temel mekanizma
1. Cilt bariyer disfonksiyonu
- Filaggrin (FLG) gen mutasyonları (%30 vakada)
- Filaggrin → cilt bariyeri (stratum korneum) yapısal protein
- Eksiklik → cilt geçirgen, kuru, savunmasız
- Su kaybı, allerjen-mikrop girişi
2. Th2 immün hyperaktivasyon
- IL-4, IL-13, IL-31 (kaşıntı)
- IgE artar
- Eozinofiller
- Kronik enflamasyon
Mikrobiyom etkisi
- S. aureus AD'lı ciltte normalden 10 kat fazla
- Süperantijenler enflamasyonu güçlendirir
- Sağlıklı mikrobiyom çeşitliliği azalmış
Sinirsel komponent
- IL-31 nöron duyarlılığını artırır
- Kaşıntı-kaşıma-iltihaplanma döngüsü
2. Atopik Yürüyüş
"Atopik yürüyüş" — atopik hastalıkların ardışık gelişimi:
- AD (bebeklik) — ilk
- Besin alerjisi (1-3 yaş)
- Astım (3-7 yaş)
- Alerjik rinit (5+ yaş)
Önemi
- AD erken müdahalesi atopik yürüyüşü yavaşlatabilir
- Cilt bariyeri = ilk savunma hattı
- Çocuk dermatoloji + alerji birlikte
Yetişkin AD
- Geç başlangıçlı veya çocukluk persistansı
- Sıklıkla aynı atopik birlikteliklerle
3. Belirtiler ve Yaş Patterns
Bebek (0-2 yaş)
- Yanak, alın, gövde
- Kuru, eritemli, kaşıntılı
- Diaper bölgesi genelde korunur (nemli)
Çocuk (2-12 yaş)
- Fleksor yüzeyler: dirsek iç, diz arkası, bilek, ayak bileği
- Boyun
- Kalın likenifiye plaklar
- Hiperpigmentasyon
Ergen ve yetişkin
- El AD (özellikle iş hayatı)
- Yüz (göz çevresi, ağız çevresi)
- Boyun, gövde
- Genital bölge
- Çok kaşıntılı, kronik
Genel özellikler
- Kuru cilt (kserozis) her zaman
- Kaşıntı belirleyici belirti
- Alevlenme-iyileşme döngüsü
- Uyku bozukluğu
- Mental etki (depresyon, anksiyete)
4. Türkiye'de Yaygınlık
Epidemiyoloji
- Çocuk: %12-15
- Yetişkin: %3-5
- Son 50 yılda yaygınlık 2-3 kat arttı (özellikle gelişmiş ülkelerde)
- "Higien hipotezi" — aşırı sterilize çevre
Türkiye'ye özgü faktörler
- Kapalı yaşam, hava kirliliği
- Sert su (bazı bölgelerde)
- Akar yoğunluğu
- Sigara maruziyeti
- Antibiyotik aşırı kullanımı
Sosyal yük
- Yıllık SGK harcaması önemli
- Okul, iş günü kaybı
- Yaşam kalitesi düşük
5. Tetikleyiciler
Çevresel
- Sıcak ve uzun banyo (yağ tabakası bozulur)
- Sert sabun, deterjan
- Hava kuruluğu (kış)
- Yün ve sentetik kumaş
- Sıcaklık değişimi
- Hava kirliliği
Allerjenler
- Ev tozu akarları
- Polen
- Hayvan tüyü
- Mantar sporları
Besin alerjisi (özellikle çocuk)
- Yumurta (en sık)
- Süt
- Yer fıstığı
- Buğday
- Soya
- Balık, kabuklu deniz
Diğer
- Stres (hem yetişkin hem çocuk)
- Hormonal (kadın siklusu)
- Enfeksiyon (özellikle viral)
- Sigara maruziyeti
- Bazı kozmetikler
6. Tanı ve Şiddet Değerlendirme
Tanı — klinik
- Hanifin-Rajka kriterleri: 3+ majör + 3+ minör
- Veya U.K. Working Party kriterleri
Majör kriterler
- Kaşıntı
- Tipik morfoloji ve dağılım
- Kronik veya kronik tekrarlayıcı seyir
- Atopik kişisel veya aile öyküsü
Yardımcı testler
- Total IgE (genelde yüksek)
- Spesifik IgE (alerjen panel)
- Skin prick test
- Patch test (kontakt alerji şüphesi)
- Cilt biyopsisi (atipik vakalarda)
Şiddet değerlendirme
- SCORAD (kapsamlı skor)
- EASI (Eczema Area and Severity Index)
- POEM (hasta odaklı)
- DLQI (yaşam kalitesi)
7. Tedavi Basamakları
Basamak 1: Nemlendirici (TEMEL)
- Günde 2-3+ kez
- Hipoallerjenik, parfümsüz
- Seramid, gliserin, hyaluronik asit içerenler
- Banyodan hemen sonra uygulama
- En az 250 ml/hafta çocuğa
- Eucerin, Cetaphil, La Roche-Posay, Avène, CeraVe gibi markalar
Basamak 2: Topikal kortikosteroid (TCS)
- Alevlenme tedavisi
- Düşük güç: Hidrokortizon (yüz, bebek)
- Orta güç: Metilprednisolon, betametazon dipropionat
- Yüksek güç: Klobetazol (kısa süre, kalın deri)
- Proaktif (haftada 2 kez) alevlenme önleme
Basamak 3: Topikal kalsinörin inhibitörleri (TCI)
- Takrolimus (Protopic) — 0.03% çocuk, 0.1% yetişkin
- Pimekrolimus (Elidel)
- Steroid yapmaz — yüz, göz çevresi, koltuk altı için ideal
- Uzun süreli kullanım güvenli
- Yan etki: yanma hissi (ilk birkaç gün)
Basamak 4: Topikal JAK inhibitörü
- Ruksolitinib krem (2021 ABD onaylı)
- Türkiye'de henüz sınırlı
Basamak 5: Sistemik
- Dupilumab (anti-IL4/13)
- JAK inhibitörleri oral (baricitinib, upadasitinib, abrocitinib)
- Siklosporin, metotreksat (klasik)
- Sistemik prednizolon kısa süreli
8. Yeni Tedaviler: Dupilumab ve JAK İnhibitörleri
Dupilumab (Dupixent)
- 2017 FDA onayı
- IL-4 ve IL-13 reseptör inhibitörü
- 2 haftada subkutan
- 300 mg loading, sonra 300 mg/2 hafta
- Çocuk (6+ ay) için onaylı
Etkinlik
- EASI-75 (75% iyileşme) %60-70 hastada
- Hızlı kaşıntı azalması (1-2 hafta)
- Uyku düzelir
- Yaşam kalitesi artar
- Astım ve nazal polip için de onaylı
Yan etkiler
- Genelde iyi tolere
- Konjunktivit %10
- Enjeksiyon yeri reaksiyonu
- Herpes alevlenmesi
JAK inhibitörleri (oral, 2021-2022)
- Baricitinib (Olumiant)
- Upadasitinib (Rinvoq)
- Abrocitinib (Cibinqo)
Etkinlik
- Hızlı etki (günler)
- EASI-75 %70-80
- Dupilumabdan daha güçlü, daha hızlı
Yan etkiler (önemli)
- VTE riski hafif artmış (kara kutu uyarısı)
- Herpes zoster
- Lab takip (lipid, ALT)
- Tüberküloz ekarte öncesinde
- Yaşlı + KV risk dikkat
Türkiye'de erişim
- Dupilumab ve JAK inhibitörler mevcut
- SGK kapsamı sınırlı (şiddetli vaka, endikasyon onayı)
9. Bakteriyel Süperenfeksiyon
S. aureus enfeksiyonu
- AD'lı ciltte sık
- Bal-kabuğu krutlar (impetigo)
- Pürülan akıntı
- Hızlı yayılma
Tedavi
- Topikal mupirosin (Bactroban)
- Sistemik antibiyotik (sefaleksin, dikloksasilin)
- MRSA şüphesi — klindamisin veya TMP-SMX
Eczema herpeticum
- HSV süperenfeksiyon — acil
- Yaygın veziküller
- Ateş, lenfadenopati
- Asiklovir IV veya oral
Önleme
- Cilt bariyeri korunma
- Çamaşır suyu banyosu (haftada 2 kez, dilute)
- Antibakteriyel sabun (gerektikçe)
- Bağışık olmayan kişide su çiçeği koruma
10. Yaşam Tarzı ve Banyo Rutini
Banyo
- Sıcak değil, ılık su (32-37°C)
- 5-10 dakika, daha uzun değil
- Hipoallerjenik, pH-dengeli temizleyici
- Banyodan çıkar çıkmaz nemlendirici (3 dakika kuralı)
- Havlu bastırarak kurutma (sürtmeden)
Soak and Smear
- Şiddetli alevlenmede
- 15-20 dakika ılık su banyosu
- Hemen TCS + nemlendirici
Çamaşır suyu banyosu
- 1/2 fincan çamaşır suyu + tam küvet su
- 5-10 dakika
- Haftada 2 kez
- S. aureus azaltır
Giysi
- Pamuklu, yumuşak
- Etiket kesilmiş
- Yün, sentetik kaçın
- Yeni giysileri yıka önce
Ev
- Nem 45-55%
- HEPA hava filtre
- Akar geçirmez yatak örtüleri
- Halıyı azalt
- Evcil hayvan dikkat
Stres yönetimi
- Mindfulness
- CBT (ergen, yetişkin)
- Uyku düzeni
- Çocukta okul desteği
11. KIRMIZI BAYRAKLAR
Acil
- Yaygın veziküller + ateş (eczema herpeticum)
- Hızla yayılan kızarıklık (selülit)
- Göz tutulumu (kornea)
- Bilinç değişikliği (sistemik enfeksiyon)
Hızlı doktor
- Tedaviye yanıt yok 2 hafta
- Bakteriyel enfeksiyon belirtileri
- Şiddetli yeni alevlenme
- Çocukta beslenme veya gelişim etkilenmesi
12. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
S: Egzama bulaşır mı?
C: Hayır — atopik dermatit bulaşıcı değildir. Bakteriyel veya viral süperenfeksiyon olduysa bulaşıcı olabilir.
S: Çocuğum büyüyünce geçer mi?
C: %60-70 ergenlikte düzelir. Geri kalan vakada yetişkin yaşa devam edebilir.
S: Topikal steroid çocuğa zararlı mı?
C: Doğru kullanımda güvenli. Cilt incelmesi uzun yüksek doza ile. Düşük güç + kısa süre kuralı.
S: Çamaşır suyu banyosu güvenli mi?
C: Evet, dilute olarak. Klorürlü havuz suyu benzeri konsantrasyon.
S: Probiyotik AD'yi düzeltir mi?
C: Orta kanıt — bazı suşlar (L. rhamnosus) çocukta hafif etkili. Tek başına tedavi değil.
S: Glütensiz diyet egzamayı düzeltir mi?
C: Sadece çölyak veya glüten alerjisi varsa. Genelde gereksiz kısıtlama.
S: Yaz veya kış kötü?
C: Genelde kış (kuru hava). Bazı hastada yaz (ter, UV).
S: Egzamayı kaşıyınca ne olur?
C: Likenifikasyon (kalınlaşma), enfeksiyon, kırmızı kalıcı leke. Tırnak kısa + soğuk paket.
S: Hamilelikte dupilumab güvenli mi?
C: Hayvan verisi olumlu, insanda sınırlı kanıt. Karar bireysel — hekim ile konuş.
S: Egzama ve okul/sosyal hayat?
C: Çocukta okul rehber öğretmenle iletişim. Psikoloji desteği gerekirse.
13. Doktorclub Hekim Notu
Atopik dermatit kronik ama kontrol edilebilir — temel bariyer onarımı (nemlendirici) ve alevlenme yönetimi (TCS/TCI). Çocuk dermatoloji + alerji birlikte takibi ideal. 2024 tedavi devrimi — dupilumab ve JAK inhibitörler şiddetli atopik dermatitde hayat kalitesini dramatik iyileştiriyor; SGK kapsamı genişliyor. Temel mesaj: Nemlendirici günde 3 kez kullanmak şart, alevlenme korkusuyla TCS atlanmamalı (doğru kullanımda güvenli), proaktif yaklaşım (haftada 2 kez TCS) atak sıklığını azaltır. Bakteriyel süperenfeksiyon yanılgıyla "egzama ilerlemesi" gibi görülür — antibiyotik gerekli. Doktorclub'da dermatoloji ve çocuk alerji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
14. Kaynakça
- AAD (American Academy of Dermatology) — Atopic Dermatitis Clinical Guidelines (2024 update).
- ETFAD/EADV — European Atopic Dermatitis Eczema Council Recommendations (2023).
- Türkiye Dermatoloji Derneği — Atopik Dermatit Tanı ve Tedavi Konsensüsü (2023).
- Eichenfield LF et al. Atopic Dermatitis Guidelines. J Am Acad Dermatol. 2014.
- Simpson EL et al. Two Phase 3 Trials of Dupilumab for Atopic Dermatitis. N Engl J Med. 2016;375:2335-2348.
- Guttman-Yassky E et al. JAK Inhibitors in Atopic Dermatitis. J Allergy Clin Immunol. 2021.
- Weidinger S et al. Atopic dermatitis. Lancet. 2016;387:1109-1122.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Atopik dermatit tedavisi için dermatolog değerlendirmesi gereklidir. Eczema herpeticum şüphesi acil.
Doktorclub Editör Notu: Dermatoloji rehberleri için Doktorclub Sağlık Rehberi'ne göz atabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: