Cinsel sağlıkta sahte ürün ve yanlış bilgi nasıl anlaşılır?

İnternetteki bir cinsel sağlık bilgisine ya da ürününe güvenmeden önce dört şeye bakın: kimin yazdığı ve hekimin incelediği, tarihin ve kaynağın görünür olup olmadığı, satış amacının bilgiden ayrılıp ayrılmadığı ve Türkiye'deki resmî listelerde adı geçip geçmediği. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 1 Ekim 2026'daki "sağlığı tehlikeye düşürecek gıdalar" listesinde ilaç etken maddesi bulunan 27 ürün var; bunların 13'ü bitkisel macundur.

• Tarım ve Orman Bakanlığı listesinde (Nisan–Eylül 2026 duyuruları) 84 ürünün 27'sinde "ilaç etken maddesi tespiti" var; 13'ü bitkisel macun, 6'sı takviye edici gıda, 2'si çikolata (1 Ekim 2026 itibarıyla).
• ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 25 Eylül 2026'da cinsel performans amacıyla satılan bir bal ürününde reçeteli ilaç olan tadalafil saptadı; bu tür gizli maddeler göğüs ağrısı ilaçlarındaki nitratlarla birleşince tansiyonu tehlikeli düzeyde düşürebilir (FDA, 2026).
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 18 Ocak 2024'te yayımladığı büyük çok modlu yapay zekâ modelleri rehberinde, bu modellerin "yanlış, hatalı, yanlı veya eksik" yanıtlar üretebileceği uyarısıyla 40'tan fazla öneri yaptı (DSÖ, 2024).
• Avrupa Üroloji Derneği (EAU), sertleşme sorununda trombositten zengin plazma (PRP) enjeksiyonunun yalnız klinik araştırma kapsamında kullanılmasını, kök hücre tedavisinin ise hâlâ araştırma aşamasında olduğunu belirtir (EAU, 2025).
• Türkiye'de gıda kaynaklı şikâyetler ALO 174'e, ilaç yan etkileri Türkiye Farmakovijilans Merkezi'ne (TÜFAM, 0 800 314 00 08), kaçak veya sahte ilaçlar TİTCK'nin bildirim formuna iletilebilir.
• Antidepresan, kalp ilacı veya diyabet ilacı kullananlarda gizli ilaç içeren ürünler etkileşim riskini artırır; bu yüzden "doğal" yazması güvenlik kanıtı değildir.

Bazı bitkisel macun, kapsül, bal ve çikolataların içine etiketinde yazmayan reçeteli ilaç etken maddeleri katılabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı, 5996 sayılı Kanun'un 31. maddesine dayanarak "kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş" ürünleri firma, marka ve parti numarasıyla yayımlar. Listede örnek olarak açıkça "gıdaya ilaç etken maddesi katılması" yazılır.

1 Ekim 2026'da listede yer alan ilaç katkılı 27 ürünün dağılımı:

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Güvenilir Gıda portalı, "Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıdalar" listesi (erişim 1 Ekim 2026).

Bakanlık listesi hangi ilaç maddesinin bulunduğunu yazmaz. FDA'nın 2025–2026 bildirimlerinde ise benzer bal ve çikolata ürünlerinde sertleşme ilaçlarının etken maddeleri olan sildenafil ve tadalafil sıkça saptanmıştır. Bu maddeler, nitrat içeren göğüs ağrısı ilaçları (ör. nitrogliserin) ve "poppers" olarak bilinen nitritlerle birlikte alındığında ciddi tansiyon düşüklüğüne yol açabilir. Kalp hastalığı, ritim bozukluğu veya ağır karaciğer–böbrek hastalığı olan biri için bilinmeyen dozda ilaç almak, reçeteli ilacı kontrollü kullanmaktan daha risklidir; bkz. kalp-damar hastalığı ve cinsel sağlık.

Sertleşme sorunu ayrıca kalp-damar hastalığı ve diyabetin erken işareti olabilir. Macunla belirtiyi bastırmak, altta yatan nedenin bulunmasını geciktirir; değerlendirme ve kanıtlı tedaviler ereksiyon sorunları yazımızda anlatılır.

Güvenilir bir sağlık sayfası, bilginin kimden geldiğini, ne zaman güncellendiğini ve neye dayandığını açıkça gösterir. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin MedlinePlus rehberi de aynı soruları önerir: Sayfayı kim yayımlıyor, amacı ne, bilgi nereden geliyor, kim inceliyor, ne zaman güncellendi?

Önce–sonra fotoğrafları, hasta yorumları ve takipçi sayısı kanıt değildir; yorumlar seçilmiş ya da satın alınmış olabilir. Hekim hesaplarında da bilgilendirme ile tanıtım farklıdır: bir yöntemin yalnız yararlarını anlatan, riskini ve alternatiflerini söylemeyen paylaşım reklam niteliği taşır.

Cinsel sağlıkta kalıcı sonuç garantisi veren bir klinik vaadi, kanıtla bağdaşmaz. Sık görülen örnekler şunlardır:

• Sertleşme için PRP, kök hücre, "şok dalga" paketleri: EAU, PRP'nin yalnız klinik araştırma kapsamında kullanılmasını önerir; kök hücre tedavisi araştırma aşamasındadır. Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisinin kanıtı da sınırlıdır.
• "Tek seansta vajinismus tedavisi": Vajinismus tedavisi kişiye göre haftalar süren aşamalı bir süreçtir; bkz. vajinismus.
• "Kalıcı penis büyütme" dolgu ve cihazları: Uzun dönem güvenlik ve etkinlik kanıtı zayıftır; işlem öncesi olası komplikasyonları yazılı olarak isteyin.

Bir kliniği değerlendirirken sorulacak sorular: Yöntem uluslararası kılavuzlarda yer alıyor mu, hangi aşamada? Başarı oranı hangi çalışmaya, kaç hastaya dayanıyor? Olası yan etkiler ve tedavi işe yaramazsa ne olacağı yazılı olarak verilebiliyor mu? Ödeme peşin ve paket hâlinde mi isteniyor?

Sorulabilir, ama yanıt doğrulanmadan karar verilmemelidir. DSÖ'nün Ocak 2024 rehberi, büyük dil ve çok modlu modellerin hasta sorularını yanıtlamak ve belirti araştırmak için kullanıldığını, ancak "yanlış, hatalı, yanlı veya eksik" bilgi üretebileceğini belirtir. Rehber ayrıca kullanıcıların ve sağlık çalışanlarının makinenin yanıtına aşırı güvenmesi ("otomasyon yanlılığı") ile kişisel sağlık verilerinin güvenliği konusunda uyarır.

Pratikte şunlara dikkat edin:

• Yanıtın dayandığı kaynağı isteyin ve bağlantıyı kendiniz açın; uydurma kaynak üretilebilir.
• İlaç dozu, ilaç etkileşimi ve "acil mi?" sorularında yanıtı mutlaka eczacı veya hekimle doğrulayın.
• Kimlik bilgisi, fotoğraf ya da test sonucu yüklemeden önce verinin nerede saklandığını öğrenin.
• Zamanla yarışılan durumlarda (HIV teması, cinsel saldırı, ani testis ağrısı) sohbet botuyla vakit kaybetmeyin; acil servise gidin.

"Bilim insanları kanıtladı" başlığı altında çoğu zaman tek, küçük ya da hayvan çalışması vardır. Okurken şu soruları sorun:

• Kimde yapıldı? Fare veya hücre çalışması insanlar için sonuç vermez.
• Kaç kişi, ne kadar süre? 20 kişilik, 4 haftalık bir çalışma uzun dönem güvenliği göstermez.
• Kıyaslama var mı? Plasebo ya da başka tedaviyle karşılaştırılmamış "iyileşme" beklenti etkisini yansıtabilir.
• Yüzde neyin yüzdesi? "Riski %50 azaltır" ifadesi, risk binde 2'den binde 1'e indiyse mutlak farkın binde 1 olduğunu gizler.
• Kim finanse etti? Ürünü satan firmanın tek çalışması bağımsız kanıt değildir.

Türkiye'de bildirim yolu, ürünün türüne göre değişir:

• Gıda, macun, takviye edici gıda: Tarım ve Orman Bakanlığı ALO 174 Gıda Hattı; Güvenilir Gıda portalında güncel kamuoyu duyurularına e-Devlet üzerinden de ulaşılabilir.
• İlaç olduğu iddia edilen ya da ilaç içerdiğinden şüphelenilen ürün: TİTCK'nin internet sitesindeki "Kaçak/Sahte İlaç Bildirim Formu".
• Kullandıktan sonra yan etki: TÜFAM'a çevrim içi, e-posta ([email protected]) ya da ücretsiz 0 800 314 00 08 hattından bildirim; hastalar da bildirim yapabilir.
• Sağlık kuruluşu veya hekim hakkında şikâyet: SABİM (ALO 184).

Bildirimden önce ürünü atmayın; kutu, parti numarası ve satın alma kaydını saklayın.

• Resmî liste: Tarım ve Orman Bakanlığı Güvenilir Gıda portalı, taklit veya tağşiş yapılmış ve sağlığı tehlikeye düşürecek gıdaları firma, marka ve parti numarasıyla yayımlar (yasal dayanak: 5996 sayılı Kanun m. 31/6; Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair Yönetmelik m. 8).
• İlaç güvenliği: TİTCK bünyesinde TÜFAM ve Kaçak/Sahte Ürünler Değerlendirme Birimi bulunur.
• Reçete: Sildenafil ve tadalafil Türkiye'de reçeteyle satılan ilaçlardır; kalp hastalığı ve nitrat kullanımı reçete öncesi değerlendirilir.
• Doğrulanamayanlar: Sağlık beyanlı ürün reklamlarına ilişkin Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu kararları ve hekim tanıtım mevzuatının güncel metni doğrulanamadı. Bakanlık listesindeki macunlarda hangi ilaç maddesinin bulunduğu listede belirtilmiyor.

Cinsel performans ürünü kullandıktan sonra göğüs ağrısı, bayılma, ani görme veya işitme kaybı, 4 saatten uzun süren ağrılı sertleşme, nefes darlığı ya da yüzde–dudakta şişlik olursa 112'yi arayın. Ürünü ve kutusunu yanınızda götürün; nitrat kullanıyorsanız mutlaka söyleyin.

• Nisan–Eylül 2026 – Tarım ve Orman Bakanlığı: "Sağlığı tehlikeye düşürecek gıdalar" listesine ilaç etken maddesi içeren 27 ürün eklendi; en son kayıtlar 23 Eylül 2026 tarihli epimedyumlu macunlar.
• 25 Eylül 2026 – FDA: Cinsel performans amaçlı bal ürününde tadalafil saptandı; 2025–2026'da çok sayıda benzer "bal" ve "çikolata" bildirimi yapıldı.
• 18 Ocak 2024 – DSÖ: Sağlıkta büyük çok modlu yapay zekâ modelleri için etik ve yönetişim rehberi yayımlandı; 2023 basın açıklamasının yerini aldı.
• 2025 – EAU: PRP ve kök hücre tedavilerinin araştırma kapsamında kalması gerektiği vurgusu sürdü.