Geçici iskemik atak (mini inme): belirtiler geçti diye önemsiz mi?

• TIA belirtileri birkaç dakika ile birkaç saat sürer ve 24 saat içinde tamamen düzelir (NHS, 2023). NINDS'e göre çoğu belirti 1 saat içinde geçer.
• Belirtilerin TIA'ya mı yoksa inmeye mi bağlı olduğunu ilk anda ayırmak mümkün değildir (NHS, 2023; NINDS, 2026).
• NICE, şüpheli TIA geçiren herkesin belirtiler başladıktan sonraki 24 saat içinde uzman tarafından görülmesini önerir (NICE NG128, 2019).
• 21 ülkede 4.789 hastayı izleyen çalışmada, hızlı uzman değerlendirmesine rağmen inme riski 2. günde yüzde 1,5, 1. yılın sonunda yüzde 5,1'e ulaştı (Amarenco ve ark., 2016).
• 38 çalışmada 171.068 hastayı birleştiren 2025 analizinde TIA ya da hafif inme sonrası 5 yılda yüzde 12,5, 10 yılda yüzde 19,8 kişide inme gelişti (PERSIST, JAMA 2025).

TIA'da beyne oksijenli kan taşıyan damarlardan biri geçici olarak tıkanır. Tıkanma çoğunlukla vücudun başka bir yerinde oluşup beyne giden damara taşınan bir pıhtıdan kaynaklanır. Yağlı birikinti parçaları ya da hava kabarcıkları da neden olabilir (NHS, 2023).

Amerikan Kalp Derneği (AHA) TIA'yı, beyin, omurilik ya da göz retinasındaki kansızlığa bağlı geçici bir nörolojik işlev bozukluğu olarak tanımlar. Önemli ayrıntı şudur: Görüntülemede kalıcı doku hasarı (enfarkt) yoktur (Easton ve ark., 2009). Görüntülemede hasar görülürse, belirtiler geçmiş olsa da bu bir inmedir (Mendelson ve Prabhakaran, 2021).

NINDS, TIA'nın kendisinin tedavi gerektirmediğini, çünkü tıkanmanın kendiliğinden çözüldüğünü belirtir. Ancak TIA bir uyarı işaretidir ve asıl amaç, arkasından gelebilecek inmeyi önlemektir.

TIA'nın ana belirtileri inmeyle aynıdır ve İngilizce FAST kısaltmasıyla hatırlanır (NHS, 2023):

• Yüz (Face): Yüzün bir yanı düşmüş olabilir; kişi gülümseyemez, ağzı ya da gözü bir yana kaymıştır.
• Kol (Arm): Bir koldaki güçsüzlük ya da uyuşukluk nedeniyle iki kolunu birden kaldırıp havada tutamaz.
• Konuşma (Speech): Konuşma peltekleşmiş, anlaşılmaz olabilir ya da uyanık görünmesine rağmen hiç konuşamaz; söyleneni anlamakta zorlanabilir.
• Zaman (Time): Bu belirtilerden birini görürseniz hemen ambulans çağırma zamanıdır.

Bunların dışında görme bozukluğu ve yüzde, kolda ya da bacakta, özellikle vücudun tek yanında uyuşma veya güçsüzlük de görülebilir (NHS, 2023; NINDS, 2026). NICE, hastane dışında ani başlayan nörolojik belirtileri taramak için FAST gibi doğrulanmış bir aracın kullanılmasını önerir.

Evet. NHS, ambulansı beklerken belirtiler kaybolsa bile hastanede değerlendirme gerektiğini açıkça yazar. NINDS de hastaneye kendiniz araç kullanarak gitmemenizi, ambulans çağırmanızı söyler.

Bunun nedeni riskin en çok ilk günlerde olmasıdır. TIAregistry çalışmasında 2009–2011 yıllarında 21 ülkede 61 merkezden 4.789 hasta alındı. Hastaların yüzde 78,4'ü ilk 24 saatte inme uzmanınca görüldü. Buna rağmen inme oranı 2. günde yüzde 1,5, 7. günde yüzde 2,1, 90. günde yüzde 3,7 ve 1 yılda yüzde 5,1 oldu. Araştırmacılar, bu oranların hızlı değerlendirme yapılmayan eski dönemlere göre daha düşük olduğunu not etti (Amarenco ve ark., 2016). Daha eski verilere dayanan bir derlemeye göre TIA geçirenlerin yüzde 7,5 ile 17,4'ü sonraki 3 ayda inme geçiriyordu (Mendelson ve Prabhakaran, 2021).

Daha önce TIA geçirdiğinizi düşünüyor ama o sırada doktora gitmediyseniz, NHS kısa sürede doktora görünmenizi önerir.

Hekim öykünüzü dinler, muayene eder ve nedeni araştırır. NINDS'e göre tanı çoğu zaman belirtilere ve öyküye dayanarak konabilir; gerekirse beyin MR ya da BT çekilir.

• Beyin görüntüleme: AHA, TIA hastalarında belirtilerin başlamasından sonraki 24 saat içinde, tercihen MR ile beyin görüntülemesi yapılmasını önerir (Easton ve ark., 2009). NICE ise başka bir tanıdan şüphelenilmedikçe şüpheli TIA'da rutin beyin BT'si istemez; uzman değerlendirmesinden sonra gerekirse aynı gün MR yapılmasını önerir.
• Boyun damarları: Boyundaki şah damarlarında (karotis) daralma aranır. NICE, ameliyat adayı olabilecek herkese acil karotis görüntülemesi yapılmasını önerir.
• Kalp: AHA, TIA sonrası mümkün olan en kısa sürede elektrokardiyografi (EKG) çekilmesini önerir. Nedeni bulunamayanlarda uzun süreli ritim kaydı ve ekokardiyografi düşünülebilir (Easton ve ark., 2009).
• Kan tetkikleri: Rutin kan tahlilleri yapılır (Easton ve ark., 2009).

Risk puanları konusunda kılavuzlar farklı düşünür. NICE, ABCD2 gibi puanların tek başına riski ayırt etmede zayıf olduğunu belirterek bunların kullanılmamasını ve her şüpheli TIA'nın yüksek riskli kabul edilmesini önerir.

Tedavi kişiye göre değişir. Amaç, TIA'ya yol açan nedeni tedavi edip yeni bir TIA ya da inmeyi önlemektir (NHS, 2023).

• Pıhtı önleyici ilaçlar: NICE, şüpheli TIA'da engel yoksa hekimin hemen aspirin başlamasını, tanı doğrulanınca da ek önleyici tedaviye geçilmesini önerir. Seçilmiş hastalarda iki pıhtı önleyici ilacın kısa süre birlikte verilmesi inme riskini yüzde 7,8'den yüzde 5,2'ye düşürmüştür (Mendelson ve Prabhakaran, 2021). Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir. Belirtiler sırasında kendi başınıza ilaç almayın.
• Kalp ritim bozukluğu: Atriyal fibrilasyonu olanlarda kan sulandırıcı (antikoagülan) tedavi uygulanır (Mendelson ve Prabhakaran, 2021).
• Şah damarı daralması: Belirgin daralma varsa damarı açan ameliyat (karotis endarterektomi) gerekebilir (NHS, 2023; NICE NG128).
• Risk etkenleri: Sigara, yüksek tansiyon, obezite, yüksek kolesterol, aşırı alkol, atriyal fibrilasyon ve diyabet riski artırır. 55 yaş üstü olmak da risk etkenidir (NHS, 2023).
• Yaşam tarzı: Sağlıklı kilo, dengeli beslenme, düzenli egzersiz, alkolü azaltmak ve sigarayı bırakmak önerilir (NHS, 2023; NINDS, 2026).

Kaynak: NHS, 2023; NINDS, 2026; Easton ve ark., 2009.

Risk ilk yılda en yüksektir ama yıllar boyunca sürer. 2025'te JAMA'da yayımlanan ve 38 çalışmayı birleştiren analizde, TIA ya da hafif inme sonrası ilk yıl her 100 kişide yılda yaklaşık 6 inme görüldü. 2.–5. yıllar ve 6.–10. yıllar arasında oran yılda 100 kişide yaklaşık 1,7–1,8 civarında sürdü. Araştırmacılar, bu hastalarda uzun süreli korunmanın iyileştirilmesi gerektiğini vurguladı (PERSIST, 2025). NINDS de TIA geçirenlerin yaklaşık üçte birinin ileride ciddi bir inme geçireceğini belirtir. Bu nedenle ilaçlarınızı bırakmadan kullanmanız ve kontrollere gitmeniz önemlidir.

• Acil: FAST belirtilerinden biri varsa, geçmiş olsa bile 112'yi arayın. Belirtilerin başladığı saati not edin; kendiniz araç kullanmayın.
• Takip: Hastaneden çıktıktan sonra kontroller için MHRS üzerinden nöroloji polikliniğinden randevu alabilirsiniz. Ritim bozukluğu, tansiyon ve kolesterol takibi için kardiyoloji ya da iç hastalıkları; şah damarı daralmasında kalp ve damar cerrahisi ya da beyin cerrahisi bölümleri devreye girebilir.
• Erişim: Türkiye'de NICE'ın önerdiği türden 24 saat içinde değerlendirme yapan ayrı TIA klinikleri ya da inme merkezlerinin güncel listesi bu yazı için doğrulanamadı. Türkiye'ye özgü TIA sıklığı verisi de doğrulanamadı.

Aşağıdakilerden biri aniden başlarsa, kısa sürüp geçse bile hemen 112'yi arayın (NHS, 2023; NINDS, 2026):

• Yüzün bir yanında düşme, gülümseyememe.
• Bir kolda ya da bacakta güçsüzlük veya uyuşma, özellikle vücudun tek yanında.
• Peltek, anlaşılmaz konuşma ya da konuşamama; söyleneni anlayamama.
• Bir ya da iki gözde ani görme bozukluğu.
• Daha önce TIA geçirmiş birinde belirtilerin yeniden ortaya çıkması.

• Ocak 2026 – AHA/ASA akut iskemik inme kılavuzu yenilendi: 2018 kılavuzunun ve 2019 güncellemesinin yerini aldı. Pıhtı eritici ilaç seçimi ve uygunluğu, damar içi pıhtı çıkarma (trombektomi) uygunluğu ve erken korunma başlatma konularında yeni kanıtlar eklendi (Prabhakaran ve ark., 2026).
• Mayıs 2025 – Uzun dönem risk analizi: PERSIST çalışması, TIA ve hafif inme sonrası riskin 10 yıl boyunca yüksek kaldığını gösterdi (JAMA, 2025).
• NICE'ın TIA önerileri (24 saat içinde uzman, risk puanı kullanmama) 2019 tarihli olarak geçerlidir; kılavuz son olarak Nisan 2022'de güncellenmiştir.