Hemoroid (basur, piles) — anal kanal içindeki damar yastıkçıklarının (vasküler-bağ doku) anormal genişlemesi, sarkması, kanaması. Türkiye yetişkin nüfusunun %50'sinde belirti yapar. İki anatomik tip: (1) İç hemoroid (internal) — dentate line üstü, ağrısız, kanama + prolapsus. Goligher derecelendirme: I (sadece kanama, prolapsus yok), II (def. sırasında çıkar, kendi geri girer), III (manuel iter), IV (sürekli dışarıda, irreduktibl). (2) Dış hemoroid (external) — dentate line altı, ağrılı (özellikle tromboze), kaşıntı, hijyen sorunu. Risk faktörleri: kabızlık, ıkınma, lif yetersiz diyet, sedanter, gebelik, obezite, ileri yaş. Belirti: Kırmızı parlak kanama (def. sonrası kağıda/klozet), anal kaşıntı, prolapsus, dış: ağrı + ele gelen ince mavi yumuşak şişlik. Tanı: Anal muayene, anoskopi (altın standart iç hemoroid değerlendirme), rektosigmoidoskopi/kolonoskopi (40+ yaş, alarm belirti). Tedavi piramidi: (A) Yaşam tarzı: Lifli diyet 25-35 g/gün, sıvı 2 L, klozette uzun oturma kaçın, ıkınma azalt, ısı uygulaması (sitz banyosu). (B) Topikal: Kortikosteroid kremler (kısa süre, 1-2 hafta — atrofi riski), lokal anestezik (lidokain), flavonoid (mikronize flavonoid — Daflon — kanıt orta). (C) Ofis bazlı: Rubber Band Ligasyonu (RBL) — grade I-III altın standart, ayaktan, kuru kalır, etkili. Skleroterapi (eskimiş ama hâlâ kullanılır), kızılötesi koagülasyon (IRC). (D) Cerrahi: HAL-RAR (Hemoroidal Arter Ligasyonu — Recto-anal Repair) — sütür, transanal Doppler, daha az ağrı. Klasik (Milliga
Hemoroid (Basur): İç-Dış, Derecelendirme ve 2024 Tedavi (Banding, HAL-RAR, Hemoroidektomi)
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Hemoroid (basur, piles) — anal kanal içindeki damar yastıkçıklarının (vasküler-bağ doku) anormal genişlemesi,…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Hemoroid (basur, piles) — anal kanal içindeki damar yastıkçıklarının (vasküler-bağ doku) anormal genişlemesi, sarkması, kanaması. Türkiye yetişkin nüfusunun %50'sinde belirti yapar. İki anatomik tip: (1) İç hemoroid (internal) — dentate line üstü, ağrısız, kanama + prolapsus. Goligher derecelendirme: I (sadece kanama, prolapsus yok), II (def. sırasında çıkar, kendi geri girer), III (manuel iter), IV (sürekli dışarıda, irreduktibl). (2) Dış hemoroid (external) — dentate line altı, ağrılı (özellikle tromboze), kaşıntı, hijyen sorunu. Risk faktörleri: kabızlık, ıkınma, lif yetersiz diyet, sedanter, gebelik, obezite, ileri yaş. Belirti: Kırmızı parlak kanama (def. sonrası kağıda/klozet), anal kaşıntı, prolapsus, dış: ağrı + ele gelen ince mavi yumuşak şişlik. Tanı: Anal muayene, anoskopi (altın standart iç hemoroid değerlendirme), rektosigmoidoskopi/kolonoskopi (40+ yaş, alarm belirti). Tedavi piramidi: (A) Yaşam tarzı: Lifli diyet 25-35 g/gün, sıvı 2 L, klozette uzun oturma kaçın, ıkınma azalt, ısı uygulaması (sitz banyosu). (B) Topikal: Kortikosteroid kremler (kısa süre, 1-2 hafta — atrofi riski), lokal anestezik (lidokain), flavonoid (mikronize flavonoid — Daflon — kanıt orta). (C) Ofis bazlı: Rubber Band Ligasyonu (RBL) — grade I-III altın standart, ayaktan, kuru kalır, etkili. Skleroterapi (eskimiş ama hâlâ kullanılır), kızılötesi koagülasyon (IRC). (D) Cerrahi: HAL-RAR (Hemoroidal Arter Ligasyonu — Recto-anal Repair) — sütür, transanal Doppler, daha az ağrı. Klasik (Milligan-Morgan, Ferguson) hemoroidektomi — grade IV, başarısız ofis tedavi, ağrılı ama kesin. Stapler (PPH) — tartışmalı. Tromboze dış hemoroid: İlk 72 saatte eksizyon etkili. Mit: "Tek krem mucize", "ameliyatsız lazer kesinlikle çözer" — pazarlama abartısı. Kırmızı bayrak: Kilo kaybı + 50+ yaş + alarm → kolonoskopi (kolorektal kanser dışla).
İçindekiler
- Anatomik Temel
- Risk Faktörleri ve Belirti
- Derecelendirme
- Tanı: Muayene ve Anoskopi
- Konservatif Tedavi
- Rubber Band Ligasyonu
- Cerrahi: HAL-RAR ve Hemoroidektomi
- Tromboze Dış Hemoroid
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Anatomik Temel
Damar yastıkları (kushion)
- Anal kanal normal yapısı
- Devamlılık, devamlı tonus
- Vasküler + bağ doku
Dentate (pectinate) line
- Önemli sınır
- Üstü: visseral innervasyon — ağrısız
- Altı: somatik innervasyon — ağrılı
İç hemoroid
- Dentate üstü
- 3-4-7-11 saat pozisyonlar (en sık)
- Mukoza ile kaplı
Dış hemoroid
- Dentate altı
- Cilt ile kaplı
- Ağrılı, ele gelen
2. Risk Faktörleri ve Belirti
Risk
- Kabızlık + ıkınma (en güçlü)
- Lif yetersiz diyet
- Düşük sıvı
- Sedanter yaşam
- Gebelik (üçüncü trimester, doğum)
- Obezite
- İleri yaş
- Genetik yatkınlık
- Klozette uzun süre oturma + telefon kullanma
Belirti (iç hemoroid)
- Kırmızı parlak kanama def. sonrası — kağıda damla
- Prolapsus (sarkma)
- Anal kaşıntı
- Ağrı yok (komplike olmadıkça)
- Hijyen güçlüğü
Belirti (dış hemoroid)
- Ele gelen şişlik
- Tromboze ağrı (akut, şiddetli)
- Mavi noktasal
- Kaşıntı
3. Derecelendirme
Goligher (iç hemoroid)
| Derece | Tanım |
|---|---|
| I | Sadece kanama, prolapsus yok |
| II | Def. ile çıkar, kendi geri girer |
| III | Manuel itme gerekir |
| IV | Sürekli dışarıda, redükte olmaz |
Tedavi-derece eşleşmesi
- I-II: Yaşam tarzı + topikal + RBL
- III: RBL veya HAL-RAR
- IV: Cerrahi (hemoroidektomi)
4. Tanı: Muayene ve Anoskopi
Anamnez
- Kanama (parlak kırmızı vs koyu)
- Ağrı (var/yok)
- Prolapsus
- Defekasyon paterni
- Kilo kaybı, ailede CRC
Anal inspeksiyon
- Dış hemoroid
- Skin tag
- Fissür
- Tromboze (mavi)
Dijital rektal
- Tonus, kitle
- İç hemoroid genelde palpe edilemez (dolmuş olmadıkça)
Anoskopi
- Altın standart iç hemoroid
- Direkt görüntü
- Derecelendirme
Rektosigmoidoskopi/kolonoskopi
- 40+ yaş
- Alarm belirti (kilo kaybı, anemia, ailede CRC)
- Kanamanın başka nedenini dışlamak
Anal fissür ayırımı
- Şiddetli ağrı + minor kanama → fissür
- Hemoroid: ağrı olmaması (iç)
5. Konservatif Tedavi
Lifli diyet
- 25-35 g/gün
- Tam tahıl, sebze, meyve, kuru baklagil
- Psyllium (Metamucil) etkili
Sıvı
- 2 L/gün
- Su, çay
- Alkol/kafein dehidratasyon
Klozet alışkanlıkları
- Uzun oturma yok (telefonu bırak)
- Sadece ihtiyaç anında otur
- Ayağa kalk yerine guggling
- Squatty potty (ayak desteği) yararlı olabilir
Sitz banyosu
- 15 dk, günde 2-3 kez, ılık su
- Ağrı, kaşıntı azaltır
Topikal
- Kortikosteroid krem (hidrokortizon — kısa süre, 1-2 hafta — atrofi riski)
- Lokal anestezik (lidokain) ağrı için
- Çinko, vit. E içeren pomadlar (hijyen)
- Mumlu sabit krem mucizesi YOK
Flavonoid
- Mikronize purified flavonoid fraksiyon (MPFF — Daflon) 500 mg × 2
- Kanama, semptom azaltır (orta kanıt)
- Akut atak: günde 6 tablet × 4 gün
Laksatif
- Osmotik (laktuloz, makrogol)
- Stimülan kaçın
6. Rubber Band Ligasyonu
Mantık
- Hemoroid tabanına lastik band
- İskemi
- Düşer (5-7 gün)
- Skar oluşur, hemoroid fiks olur
Endikasyon
- Grade I-III iç hemoroid
Uygulama
- Ayaktan, ofiste
- Anestezi gereksiz
- Bir seansda 1-2 hemoroid
Komplikasyon
- Hafif kanama band düşünce
- Vagal reaksiyon
- Sepsis (çok nadir — ateş + ağrı, acil değerlendirme)
- Sürpriz: ürolojik komplikasyon
Etkinlik
- %80-90 semptomatik düzelme
- Tekrarlanabilir
Skleroterapi
- Fenol/zeytinyağı, polidokanol enjeksiyon
- Eskimiş ama hâlâ Türkiye'de kullanılır
Kızılötesi koagülasyon (IRC)
- Termal pıhtılaşma
- Hafif vaka
7. Cerrahi: HAL-RAR ve Hemoroidektomi
HAL-RAR (Doppler rehberli)
- Hemoroidal Arter Ligasyonu + Recto-Anal Repair
- Transanal Doppler ile arter bulunur
- Sütür ligasyonu + prolapsus pliasyon
- Daha az ağrı (klasik vs)
- Grade II-III
Klasik hemoroidektomi (Milligan-Morgan)
- Açık eksizyon
- En etkili (rekürrens %2-5)
- Ağrılı post-op
- 2-3 hafta iyileşme
- Grade III-IV
Ferguson
- Kapalı (sütür ile yara kapatılır)
- ABD'de yaygın
Stapler (PPH — Procedure for Prolapse and Hemorrhoids)
- Sirküler stapler
- Daha az ağrı ama rekürrens, fistül, ciddi komplikasyon raporları
- Tartışmalı
Lazer hemoroidoplasti (LHP)
- Diyot lazer fiber
- Doku içi fotokoagülasyon
- Az ağrı
- Türkiye'de pazarlama yoğun — klinik üstünlük belirsiz
Komplikasyon (genel)
- Kanama
- İdrar retansiyonu
- Anal stenoz
- İnkontinens (nadir)
8. Tromboze Dış Hemoroid
Klinik
- Akut başlangıç
- Şiddetli ağrı
- Mavi, sert, eli gelen
- 7-10 gün spontan rezolusyon
Tedavi
- İlk 72 saat: Lokal anestezi + eksizyon (klipler yetmez)
- 72 saat sonra: Konservatif (analjezik, sitz, kortikosteroid)
- Spontan açılma + kanama olabilir
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Kilo kaybı + kanama → CRC
- 50+ yaş + kanama → kolonoskopi
- Ailede CRC + yeni başlangıç → tarama
- Anemi + hemoroid → ek inceleme
- Akut, şiddetli ağrı + ateş → perianal apse, sepsis
SSS
S: Eczanedeki krem işime yarar mı? A: Geçici rahatlama — lif + sıvı + sitz temel. Krem 1-2 hafta üstü atrofi.
S: Lazer kesin çözüm mü? A: Pazarlama abartısı. RBL grade I-III altın, lazer ek yarar belirsiz.
S: Sigaranın hemoroidle ilgisi var mı? A: Direkt değil ama kabızlığa, dolaşımına etki dolaylı.
S: Hamilelikte ne yapabilirim? A: Lif, sıvı, sitz, lokal lidokain. Cerrahi doğum sonrasına.
S: Hemoroid kanser midir? A: Hayır — iyi huylu damar yapısı. Ama 40+ yaş kanama kolonoskopi gerekli.
S: Kalıcı tedavisi var mı? A: Kalıcı tedavi yok, ama RBL/cerrahi semptomu uzun süre yok eder. Lifli yaşam rekürrensi azaltır.
S: Hemoroidi olan biri klozet kâğıdına dikkat etmeli mi? A: Sert kâğıt yerine ıslak temizleme + havalandırma. Bide veya su kullanımı yararlı.
10. Doktorclub Hekim Notu
Hemoroid yaygın ama tedavi edilebilir. Temel: Lif + sıvı + klozet alışkanlıkları. RBL (Grade I-III için altın standart) ayaktan, etkili. Cerrahi (klasik veya HAL-RAR) Grade IV, başarısız ofis tedavi. Mucizevi krem yok, lazer pazarlama abartısı. Tromboze dış: ilk 72 saat eksizyon. 40+ yaş kanama → kolonoskopi şart (CRC dışla). Doktorclub'da genel cerrahi uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- American Society of Colon and Rectal Surgeons — Clinical Practice Guidelines: Hemorrhoids (2018, update 2023).
- NICE — Haemorrhoids (2022).
- Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği — Hemoroid Konsensüsü (2023).
- Lohsiriwat V. Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management. World J Gastroenterol. 2012;18(17):2009-2017.
- Aigner F et al. HAL-RAR for Hemorrhoidal Disease. Tech Coloproctol. 2018.
- Cochrane — Phlebotonics for haemorrhoids (2024 update).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. 40+ yaş yeni başlayan rektal kanama kolonoskopi gerektirir.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: