Birleşik Krallık: 12 kurumdan yapay zekâya ortak ilke sözü

Mesleki Standartlar Otoritesi (Professional Standards Authority, PSA), Birleşik Krallık'ta sağlık meslek düzenleyicilerini denetleyen üst kurum. PSA'nın sitesinde yayımlanan "Joint Statement of Intent" başlıklı belgenin dosya adında Eylül 2026 yazıyor. Metinde kesin bir tarih yer almıyor.

İmzacılar arasında hekimleri kayıt altında tutan GMC ile hemşire ve ebeleri düzenleyen Hemşirelik ve Ebelik Konseyi (NMC) var. Diş hekimliği, eczacılık, optometri, osteopati, kayropraktik ve sosyal hizmet düzenleyicileri de listede. Kuzey İrlanda Eczacılık Derneği, PSA ve yasal düzenleme dışındaki meslek kayıtlarını temsil eden Akredite Kayıtlar Kolektifi de imzacı. Toplam imza sayısı 12.

Beyan, 10 Eylül 2026'da raporunu yayımlayan Sağlıkta Yapay Zekâ Düzenlemesi Ulusal Komisyonu'nun önerilerini memnuniyetle karşılıyor. Kurumlar, bu önerilere koordineli yanıt verme sözü veriyor.

Metnin somut taahhüdü tek cümleye sığıyor: ilk adım olarak ortak üst düzey ilkeler hazırlanacak. Bu ilkeler, kurumların profesyonellerin yapay zekâ kullanımını nasıl düzenleyeceğine yön verecek. Profesyonellerin, hastaların ve kamunun görüşleri ile Komisyon'un önerileri üzerine kurulacak.

Beyan, profesyonellerin düzenleyici beklentiler konusunda netliğe ihtiyaç duyduğunu kabul ediyor. Hastaların ve kamunun, bakımlarında yapay zekânın nasıl kullanıldığı konusunda bilgilendirilmesi de bu netlik başlıkları arasında. Amaç, kurumların ayrı ayrı izlediği yaklaşımlar arasında tutarlılık sağlamak.

PSA'nın yapay zekâ sayfasına göre bu çalışma boşlukta başlamıyor. PSA, düzenleyicileri bir araya getiren bir Düzenleyici Veri ve Yapay Zekâ Grubu kurmuş durumda. 27 Şubat'ta Bristol Üniversitesi ile hastaların da katıldığı bir çalıştay düzenlemiş, bulgularını 29 Nisan 2026'da ortak raporla yayımlamış.

Aynı dönemde GMC'nin 13 Ağustos 2026 tarihli duyurusu, sahadan bir tablo sundu. "Workplace experiences 2026" raporu, 4.500'ü aşkın hekimin yanıtladığı yıllık anket ve görüşmelere dayanıyor. GMC duyurusu katılımcı sayısını 4.600'ün üzerinde veriyor.

Duyuruya göre her dört hekimden birinden fazlası, son bir yılda iyi bakım sunma kapasitelerini artıran gelişmeler bildirdi. En sık anılanlar arasında yapay zekâ ve daha iyi hasta bilgi sistemleri var. Rapor sayfası, belgeleme ve idari işlerde kullanılan yapay zekâ araçlarını özellikle anıyor.

Tablonun öbür yüzü ise ağır. Hekimlerin yüzde 41'i, istedikleri düzeyde bakım sunmakta en az haftada bir zorlandığını söylüyor. Aile hekimlerinde bu oran yüzde 60. Birinci ve ikinci basamak arasındaki koordinasyonu etkili bulan hekim ise yalnızca beşte bir.

Ortak beyan bir niyet belgesi. Bağlayıcı bir standart, yaptırım ya da takvim içermiyor. Ne zaman ilke metni çıkacağı ve bu ilkelerin mevcut meslek kurallarını nasıl değiştireceği belli değil.

GMC anketi ise gözlemsel bir öz bildirim çalışması. "Yapay zekâ bakımı iyileştirdi" sonucu değil, hekimlerin algısını yansıtıyor. GMC dipnotunda, bu hekimlerin önemli bir kısmının Kuzey İrlanda'daki "encompass" elektronik hasta kaydı sistemini andığını belirtiyor. Yani iyileşme algısının ne kadarının yapay zekâya, ne kadarının kayıt sistemine ait olduğu bu verilerden ayrıştırılamıyor.

Beyan, yapay zekâ kullanımının hastayı koruyan temel meslek standartları içinde ele alınacağına işaret ediyor. İlkeler henüz yazılmadı, ama beyan hasta bilgilendirmesini açıkça gündeme alıyor. Bugünden hazırlık için şu adımlar makul:

• Kullandığınız yapay zekâ aracını ve amacını not edin.
• Yapay zekâ destekli bir karar ya da belge hastayı etkiliyorsa, hastaya nasıl açıklayacağınızı düşünün.
• Aracın çıktısını her zaman kendi klinik değerlendirmenizle doğrulayın.
• Kurumunuzun onayladığı araçlar dışına çıkmadan önce yetkililere danışın.

İdari yükü azaltan araçların hekimlerce en olumlu karşılanan alan olması da dikkat çekici. İlk düzenleyici netliğin muhtemelen bu tür belgeleme araçlarında gerekeceği söylenebilir; bu bizim yorumumuz.

Türkiye'de hekimlik mesleğinin düzenlenmesi Birleşik Krallık'tan farklı bir kurumsal yapıya sahip. Bu yazı için, sağlık meslek kurumlarının yapay zekâ kullanımına ilişkin ortak bir beyanını tespit edemedik.

Bununla birlikte yasal çerçevenin bazı parçaları hazır. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) altıncı maddesi sağlık verisini özel nitelikli sayıyor. 1219 sayılı Kanun'un ek 12'nci maddesi de hekimlere tıbbi kötü uygulama ya da mesleki mali sorumluluk sigortası zorunluluğu getiriyor.

Yapay zekâ kullanan hekimin bu iki çerçevede nasıl değerlendirileceğine dair özel bir düzenleme bulamadık. Beyanın gündeme aldığı hasta bilgilendirmesi, Türkiye'de de aydınlatılmış onam formlarına eklenebilecek bir başlık.