INR ve PTZ Kaç Olmalı? Varfarin Kullananlar İçin

Kan sulandırıcı kullanmayan sağlıklı kişide INR yaklaşık 0,8–1,2'dir. PTZ için örnek aralık 9–13 saniyedir; reaktife göre laboratuvardan laboratuvara değişir. ACCP AT9 kılavuzuna göre varfarin gibi K vitamini antagonisti kullananların çoğunda hedef INR 2,0–3,0'tır. Mekanik kalp kapağı olanlarda hedef daha yüksek olabilir; sizin hedefinizi hekiminiz belirler. Raporunuzdaki laboratuvar aralığı ve hekiminizin verdiği hedef geçerlidir. İlacınızın dozunu INR'ye bakarak kendiniz değiştirmeyin.

• PT, PTZ (protrombin zamanı): Kanın belirli faktörlerle pıhtılaşma süresi. Sağlık Bakanlığı birim standardına göre saniye (sn) ile raporlanır.
• INR: PTZ'nin cihazlar arası farkı gidermek için standartlaştırılmış oranıdır. Birimi yoktur.
• aPTT (aPTZ): Ayrı bir pıhtılaşma testidir. Ayrıntılar için aPTT yüksekliği sayfasına bakın.

Türk Biyokimya Derneği'nin 2020 koagülasyon kılavuzuna göre INR, uluslararası duyarlılık indeksi (ISI) bilinen bir reaktifle hesaplanır. Bu sayede farklı laboratuvarların INR sonuçları karşılaştırılabilir. Aynı kılavuza göre PTZ; faktör I, II, V, VII ve X eksikliklerine duyarlıdır.

e-Nabız'da neden kırmızı görünür? e-Nabız "Tahlillerim" sonuçları referans değerleriyle gösterir ve aralık dışını renklendirir. Referans aralığı kan sulandırıcı kullanmayanlara göredir. Varfarin kullanıyorsanız hedefteki bir INR (örneğin 2,5) yine de "yüksek" renkte görünür. Bu, tek başına sorun olduğu anlamına gelmez.

Referans aralığı mı, hedef aralık mı? Raporda yazan aralık sağlıklı kişilerin değeridir. Varfarin hedefi ise tedavi hedefidir ve raporda genellikle yazmaz. Bakanlık prosedürüne göre karar sınırları yıldız (*) ile işaretlenir; INR için ayrıca kritik değer tanımlıdır.

Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar; sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir. Sınırda tek bir değer, kendi başına pıhtılaşma hastalığı göstermez.

Uzamış PTZ veya yüksek INR'nin nedenleri, sık olandan ciddi olana doğru:

• Beklenen ilaç etkisi: Varfarin K vitaminine bağlı faktörleri azaltır. INR'nin hedef aralığa yükselmesi tedavinin amacıdır.
• Örnek sorunu: Türk Biyokimya Derneği'ne göre sitratlı tüp az dolarsa süreler uzar. Küçük tüplerde %90'ın altında dolum yanlış yüksek INR verebilir.
• Çok yüksek hematokrit: Hematokrit %55'in üstündeyse tüpteki sitrat oranı bozulur ve süre uzayabilir.
• K vitamini azlığı: Uzun süreli antibiyotik kullanımı ve yetersiz beslenme K vitaminini azaltıp PTZ'yi uzatabilir.
• Yeni kuşak kan sulandırıcılar: StatPearls'e göre apiksaban, rivaroksaban, edoksaban ve dabigatran PTZ'yi uzatabilir.
• Karaciğer hastalığı: Pıhtılaşma faktörlerinin çoğu karaciğerde yapılır. Karaciğer işlevi bozulunca PTZ uzar.
• Yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC): Ağır hastalıklarda faktörler tükenir. Hastanede tanı konan ciddi bir durumdur.

Varfarin kullanırken INR hedefin üstündeyse kanama riski artar. Dozu kendiniz değiştirmeyin veya atlamayın. Aynı gün hekiminize ya da sizi izleyen birime ulaşın.

• Varfarin kullanırken hedefin altında: İlacın pıhtıya karşı koruması yetersiz kalabilir. Hekiminiz ilaç kullanımını, yeni ilaçları ve beslenmenizi sorabilir.
• Uzun turnike: Sağlık Bakanlığı 2024 rehberine göre uzun süre bağlı kalan turnike PTZ'yi kısaltabilir.
• Gebelik: Bazı pıhtılaşma faktörleri artar; PTZ hafifçe kısalabilir.

Kan sulandırıcı kullanmayan birinde düşük INR'yi hekiminiz diğer testlerle birlikte değerlendirir.

• Yalnız PTZ uzun, aPTT normal: Faktör VII yalnız PTZ'yi etkiler. Varfarin veya K vitamini azlığı gibi bu faktörü düşüren durumlar akla gelir.
• PTZ ve aPTT birlikte uzun: Ortak yoldaki faktörler (I, II, V, X) etkilenmiş olabilir. Karaciğer hastalığı, DIC veya ağır K vitamini eksikliği düşünülür.
• Yüksek INR + anormal karaciğer testleri: Karaciğerin pıhtılaşma faktörü yapımı azalmış olabilir. Sonuç karaciğer testleriyle birlikte değerlendirilir.
• Yeni kuşak kan sulandırıcı + INR: EHRA 2021 rehberine göre bu ilaçlar rutin pıhtılaşma testiyle izlenmez. Varfarin için geliştirilen parmak ucu INR cihazları da bu ilaçların etkisini doğru göstermez.
• Kanama belirtisi + düşük trombosit: Hemogramdaki trombosit sayısı da değerlendirilir.

• Saat ve açlık: Türk Biyokimya Derneği kılavuzu 8–12 saat açlıktan sonra sabah 07:00–09:00 arasını önerir.
• Dinlenme ve sigara: Kan almadan önce 10–15 dakika oturarak dinlenin. Sigara içiyorsanız son sigaradan en az 30 dakika sonra kan verin.
• Takip testlerinde aynı saat: Tedavi takibinde kanın her seferinde günün aynı saat diliminde alınması önerilir.
• İlaçlarınızı bildirin: Kullandığınız kan sulandırıcıyı, son dozun saatini ve yeni başladığınız ilaçları kan alan ekibe söyleyin.
• Tüp: Pıhtılaşma testi açık mavi kapaklı, sitratlı tüpe alınır. Tüp, üzerindeki çizgiye kadar dolmalıdır; az ya da fazla dolu tüp reddedilir.
• Bekleme süresi: Kılavuza göre PTZ örneği 24 saat içinde çalışılabilir.

• Kardiyoloji: Atriyal fibrilasyon veya kalp kapağı nedeniyle kan sulandırıcı kullanıyorsanız hedef INR'yi belirler.
• Hematoloji: Kan sulandırıcı kullanmadığınız halde açıklanamayan uzun PTZ veya kanama eğilimi varsa.
• Gastroenteroloji: Karaciğer hastalığı şüphesinde.
• Aile hekimi veya İç Hastalıkları: Düzenli INR takibi ve ilaç etkileşimlerinin gözden geçirilmesi.
• Ek testler: aPTT, fibrinojen, hemogram (trombosit), karaciğer testleri ve hekimin gerekli gördüğü faktör düzeyleri.

• Kritik değer: Sağlık Bakanlığı prosedürüne göre INR 5,0 ve üstü kritik (panik) değerdir. Laboratuvar bu sonucu en kısa sürede hekime bildirir.
• Yasal dayanak: 24.10.2025 tarihli Tıbbi Laboratuvar Hizmetleri Yönetmeliği, her laboratuvarın kritik değerleri tanımlamasını ve uyarı sistemi kurmasını ister.
• Ulusal ön-analitik kılavuz: Türk Biyokimya Derneği'nin 2020 kılavuzu %3,2 sodyum sitratlı tüp ve 9:1 kan/sitrat oranını önerir.
• Grafikle izleme: e-Nabız'da INR sonuçlarınızı zaman içinde grafik olarak görebilirsiniz. Bu, INR'nizin hedefte ne kadar kaldığını hekiminizle konuşurken işe yarar.
• Hemolizli örnek: Bakanlık rehberine göre hemoliz pıhtılaşma testlerini etkiler ve laboratuvar örneği reddedebilir.

Varfarin veya başka bir kan sulandırıcı kullanıyorsanız:

• Siyah, katran renginde dışkı, kanlı kusma veya idrarda belirgin kan varsa 112'yi arayın.
• Durmayan burun kanaması, ani şiddetli baş ağrısı veya başa darbe sonrası hemen acil servise gidin.
• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda bacakta güç kaybı varsa 112'yi arayın.
• Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya tek bacakta ağrılı şişlik varsa 112'yi arayın.
• Laboratuvar sizi kritik değer için aradıysa (INR 5,0 ve üstü) aynı gün hekime ulaşın. Kanama varsa beklemeden acile gidin.

• Tahlil Rehberi: tüm testler
• aPTT yüksekliği ne demek?
• Hemogram (tam kan sayımı) nasıl okunur?
• Karaciğer enzimleri
• LDH yüksekliği

• Varfarin hedefi ACCP AT9 kılavuzundaki INR 2,0–3,0 önerisine göre verildi.
• Yeni kuşak kan sulandırıcılarla ilgili bilgiler EHRA 2021 pratik rehberine göre eklendi.
• Kritik değer ve laboratuvar kuralları 24.10.2025 tarihli laboratuvar yönetmeliği ve Bakanlık prosedürüne göre güncellendi.