Kalp krizi sonrası kardiyak rehabilitasyon nedir, kimlere gerekir, ne kazandırır?

• Kanıt güçlü: 85 çalışmada 23.430 koroner kalp hastasını kapsayan Cochrane derlemesinde, egzersiz temelli rehabilitasyon 6–12 ay içinde yeni kalp krizi riskini %28, tüm nedenlerle hastaneye yatışı %42 azalttı (Dibben ve ark., Cochrane, 2021).
• Uzun vadede: Aynı derlemede 3 yılın üzerindeki izlemde kalp-damar kaynaklı ölüm riski %42 daha düşüktü (Dibben ve ark., 2021).
• Erken başlama: NICE, rehabilitasyonun hastanedeyken başlatılmasını ve ilk oturumun taburculuktan sonraki 10 gün içinde yapılmasını öneriyor (NICE NG185, 2020).
• Ev de olabilir: 24 çalışmada 3.046 hastayı karşılaştıran Cochrane derlemesine göre, sağlık personeli desteğiyle evde yapılan program ile merkezde yapılan program benzer derecede etkili (McDonagh ve ark., Cochrane, 2023).
• Erişim sorunu: Uluslararası Kardiyovasküler Önleme ve Rehabilitasyon Konseyi'nin 2025 taramasına göre Latin Amerika ve Karayipler'de rehabilitasyon ihtiyacının ülke başına ortanca yalnız %2,9'u karşılanabiliyor (Ghisi ve ark., 2026).

Kardiyak rehabilitasyon, kalp hastalığı sonrası aktif yaşama dönmeyi ve yeni kalp sorunları riskini azaltmayı amaçlayan, tıbbi gözetim altında yürütülen bir programdır. Uzman bir ekip kişiye özel bir plan hazırlar (MedlinePlus). Program genellikle şu bileşenleri içerir (MedlinePlus; NICE NG185, 2020):

• Denetimli egzersiz: Kişinin durumuna göre ayarlanan ve kademeli artırılan egzersiz.
• Eğitim: Kalp sağlığı, ilaçlar, beslenme, sigarayı bırakma ve risk etkenlerinin yönetimi.
• Psikolojik destek ve stres yönetimi: Kaygı, depresyon ve geleceğe dair endişelerle başa çıkma.
• Yakınların katılımı: Kişi isterse eşi ya da bakım veren yakını programa dahil edilir.

Hedeflenen risk etkenleri arasında yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, depresyon, diyabet, fazla kilo, sigara ve hareketsizlik vardır (MedlinePlus).

MedlinePlus'a göre kardiyak rehabilitasyon şu durumlardan sonra önerilir (MedlinePlus):

• Kalp krizi
• Koroner anjiyoplasti (stent) ya da bypass ameliyatı
• Kalp kapağı onarımı ya da değişimi
• Kalp ya da akciğer nakli
• Göğüs ağrısı (angina)
• Kalp yetmezliği

NICE, kalp krizi geçiren herkese yaşından bağımsız olarak egzersiz bileşeni içeren bir rehabilitasyon programı önerilmesini istiyor. Pompa gücü azalmış ama durumu dengede olan kişiler de egzersiz bölümüne güvenle katılabilir. Egzersizle kötüleşebilecek bir sorun varsa önce bu tedavi edilir ya da egzersiz kişiye göre uyarlanır (NICE NG185, 2020). Kalp yetmezliği tanısı alan herkese de kişiye özel, egzersiz temelli bir program önerilmelidir (NICE NG106, 2025; NHS).

En kapsamlı kanıt Cochrane derlemesinden gelir. Kalp krizi, stent ya da bypass sonrası ve göğüs ağrısı olan 23.430 kişide (Dibben ve ark., 2021):

Tablo: Dibben ve ark., Cochrane, 2021. "Risk oranı" 1'in altındaysa risk azalmış demektir.

Derlemeye göre bu yararlar hastalık türünden, programın türünden ve egzersiz miktarından bağımsız görünüyor. Ancak çalışmalara katılanların %15'inden azı kadındı; bu da kadınlardaki kanıtın daha sınırlı olduğu anlamına gelir (Dibben ve ark., 2021).

NICE, rehabilitasyonun hastaneye yatıştan sonra, taburculuktan önce başlatılmasını ve kişinin taburculuktan sonraki 10 gün içinde bir rehabilitasyon oturumuna davet edilmesini öneriyor (NICE NG185, 2020). Programa gelmeyen ya da bırakan kişilere telefon ya da ziyaretle hatırlatma yapılması da önerilir (NICE NG185, 2020).

Fiziksel etkinlik için NICE, kişinin hafif nefes nefese kalacak düzeyde günde 20–30 dakika hareket etmesini; şu an bu düzeyde değilse rahat ettiği bir seviyeden başlayıp süreyi ve yoğunluğu adım adım artırmasını öneriyor (NICE NG185, 2020). Diyet konusunda Akdeniz tipi beslenme (daha çok ekmek, meyve, sebze ve balık; daha az et; tereyağı ve peynir yerine bitkisel yağlar) öneriliyor (NICE NG185, 2020).

Diğer önemli konular (NICE NG185, 2020):

• İşe dönüş: Kişinin fiziksel ve ruhsal durumu ile işinin niteliği birlikte değerlendirilir.
• Cinsel yaşam: Komplikasyonsuz iyileşen kişiler kendilerini hazır hissettiklerinde, genellikle yaklaşık 4 hafta sonra cinsel yaşama dönebilir. İyileşmeden sonra cinsel etkinlik, yeni bir kalp krizini hiç kalp krizi geçirmemiş birine göre daha fazla tetiklemez.
• Takviyeler: Yeni kalp krizini önlemek amacıyla omega-3 kapsülleri, beta-karoten, E ya da C vitamini ve folik asit önerilmez.
• Sigara: Sigara içen herkese bırakması önerilir ve bırakma desteği sunulur.

Evet. 2023 Cochrane derlemesi, kalp krizi, damar açma işlemi ya da kalp yetmezliği sonrası evde (dijital ya da uzaktan destekli olabilir) ve merkezde yapılan programları karşılaştırdı. 12 aya kadar ölüm, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesi açısından fark görülmedi; programı tamamlama oranları ve hasta başına maliyet benzerdi (McDonagh ve ark., 2023). NHS de rehabilitasyonun yüz yüze ya da evden görüntülü görüşme ve uygulamalarla yapılabileceğini belirtiyor (NHS).

NICE, programların ev, hastane ve toplum merkezi gibi farklı yerlerde ve mesai dışı saatler dahil farklı zamanlarda sunulmasını, ulaşım gibi engellerin hastayla konuşulmasını öneriyor (NICE NG185, 2020). Burada önemli olan, evde yapılan programın da sağlık personelinin yönlendirmesi ve izlemiyle yürütülmesidir.

Pek çok ülkede uygun hastaların önemli bir kısmı programa katılmıyor. ABD'de yapılan bir randomize çalışmada, vaka yöneticisi desteği ile maddi teşvikin birlikte uygulanması, kişi başına ortalama 13,6 ek rehabilitasyon oturumu sağladı (Shepard ve ark., 2025). NICE de kadınların, yaşlıların, kırsalda yaşayanların ve düşük gelirli kişilerin programa eşit erişiminin sağlanmasını ve tüm sağlık çalışanlarının rehabilitasyonu etkin biçimde önermesini istiyor (NICE NG185, 2020).

• Kalp krizi ya da kalp ameliyatı sonrası taburcu olurken kardiyoloğunuza rehabilitasyon programına yönlendirilip yönlendirilemeyeceğinizi sorun. Kontrol randevuları için MHRS (mhrs.gov.tr, MHRS mobil uygulaması veya ALO 182) kullanılabilir (MHRS).
• Türkiye'de kardiyak rehabilitasyon programlarının sayısı, dağılımı ve SGK kapsamına ilişkin güncel resmî veri bu yazı için doğrulanamadı. Yakınınızda program olup olmadığını hekiminize danışın.
• Program yoksa hekiminizin önerdiği kademeli yürüyüş planı ve risk etkeni kontrolü yine de önemlidir.

• Sıkıştırıcı göğüs ağrısı ya da kollara, boyna, çeneye yayılan ağrı: hemen 112 (NHS).
• Ciddi nefes darlığı, dudaklarda ya da deride morarma, bilinç kaybı: 112 (NHS).
• Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi ya da düzensiz kalp atımı: egzersizi hemen bırakın; geçmezse 112.
• Her zamankinden belirgin daha fazla nefes darlığı ya da göğüs ağrısıyla birlikte bulantı veya çarpıntı: aynı gün hekime başvurun (NHS).
• Kaygı ya da çökkün ruh hali günlük yaşamınızı etkiliyorsa aile hekiminize başvurun (NHS).

• Küresel erişim taraması (2026): 2025'te yapılan ve 2026'da yayımlanan bölgesel taramada, Latin Amerika ve Karayipler'de program sayısı 2016'ya göre %32,2 artmış olsa da sistematik sevk yalnız %6,3 oranında yapılıyordu (Ghisi ve ark., 2026).
• Katılımı artırma (2025): Vaka yönetimi ve maddi teşvikin birlikte uygulanmasının hem oturum sayısını artırdığı hem de maliyet etkin olduğu bildirildi (Shepard ve ark., 2025).
• NICE kalp yetmezliği güncellemesi (Eylül 2025): Kalp yetmezliğinde kişiye özel, egzersiz temelli rehabilitasyon önerisi yenilendi; programın evde, toplumda ya da hastanede erişilebilir biçimde sunulması vurgulandı (NICE NG106, 2025).