30 Saniyede Özet
ABD'de kolon kanseri taraması için yeni bir kan testi onaylandı. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), SimpleScreen adlı teste 24 Temmuz 2026'da izin verdi. Shield adlı başka bir kan testi aynı izni Temmuz 2024'te almıştı. Yeni test kolon kanserlerinin çoğunu yakalıyor, ama kansere dönüşebilecek 100 büyük polipten ancak 13'ünü görüyor. Karar tarihinde hiçbir ülkede satışta değildi. Türkiye'de bugün işe yarayan seçenek değişmedi: ücretsiz gaitada gizli kan testi ve kolonoskopi.
Kan testi neyi yakalıyor, neyi kaçırıyor?
SimpleScreen, kandaki küçük DNA parçalarında kolon kanserine özgü izleri arar. Onay, yaklaşık 49 bin kişinin katıldığı büyük bir çalışmaya dayanıyor. Katılımcıların hepsi kan testinin yanında kolonoskopi de yaptırdı; böylece testin neyi bulup neyi kaçırdığı kolonoskopiyle kontrol edildi.
Kolonoskopide bulunan 100 kanserden 79'unda kan testi de pozitifti. En erken evredeki kanserlerde başarı düştü ve test bunların 100'de 57'sini yakalayabildi. Asıl zayıf nokta poliplerdi: Kansere dönüşebilecek büyük poliplerin 100'de ancak 13'ü kan testinde iz bıraktı.
Bu fark önemli, çünkü kolon kanserini önlemenin en güçlü yolu polipleri kansere dönüşmeden bulup almaktır. Ayrıca test, kanseri ya da büyük polibi olmayan 100 kişiden yaklaşık 9'unda boşuna alarm verir ve gereksiz kolonoskopiye yol açar. Birkaç yılda bir tekrarlandığında nasıl sonuç verdiği de henüz incelenmedi.
FDA kimler için onay verdi?
Onay, kolon kanseri riski ortalama düzeyde olan 45 yaş ve üstü yetişkinleri kapsıyor. Daha önce kolon kanseri ya da büyük polip geçirenler bu testin hedefi değil. Anne, baba, kardeş ya da çocuğunda kolon kanseri olanlar da kapsam dışında. İltihabi bağırsak hastalığı ya da kalıtsal bir kanser sendromu bulunanlar da öyle.
FDA'nın onay yazısı iki konuda net. Test pozitif çıkarsa kolonoskopi yapılmalıdır. Şikâyeti olan kişilerde ve yüksek riskli kişilerin düzenli kontrolünde de kan testi kolonoskopinin yerini tutmaz.
Polipleri yakalayan bir kan testi yolda mı?
Ağustos 2026'da tanıtılan DENEB adlı deneysel bir test, İspanya ve Japonya'dan 230 kişide 100 büyük polipten 81'ini yakaladı. Ama test, kolonoskopi sonucu baştan bilinen ve kanser hastalarının payı yüksek tutulmuş küçük bir grupta sınandı. Bu yüzden bu 81, SimpleScreen'in 49 bin kişilik taramadaki 13'üyle doğrudan kıyaslanamaz. Sıradan insanların tarandığı büyük çalışmalar henüz yapılmadı; bugün Türkiye'de alınabilecek bir test de değil.
Check-up'ta kolon kanseri kan testi önerilirse ne yapmalı?
Check-up paketinde ya da özel bir laboratuvarda size "kolon kanseri kan testi" önerilirse, bunun ABD'de onaylı testlerden biri olduğunu varsaymayın. Laboratuvardan testin tam adını, üreticisini ve hangi ülkede onaylı olduğunu yazılı isteyin. Ardından büyük polipleri ne kadar yakaladığını ve pozitif sonuçta kolonoskopinin nerede, kaça yapılacağını sorun. Bu soruların net yanıtı yoksa, kanıtı güçlü yöntemlerden vazgeçmek için bir neden yok.
Türkiye'de o yöntemler zaten ücretsiz. Sağlık Bakanlığı'nın tarama standartlarına göre 50–70 yaş arasındaki belirtisiz kişilere iki yılda bir gaitada gizli kan testi verilir. Testi pozitif çıkanlar ve 51 ile 61 yaşındakiler, kolonoskopi için aile hekimince hastaneye yönlendirilir. Kiti aile sağlığı merkezinden ya da Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezinden (KETEM) isteyebilirsiniz.
Karar verirken öykünüz belirleyici. Ailenizde kolon kanseri varsa ya da daha önce polip aldırdıysanız, gastroenteroloğunuza doğrudan kolonoskopi gerekip gerekmediğini sorun. Dışkıda kan, haftalardır süren bağırsak alışkanlığı değişikliği ya da açıklanamayan kilo kaybı varsa hiçbir tarama testini beklemeyin; doğrudan hekime başvurun.
Hekimler için kısa not
- SimpleScreen CRC (Freenome), FDA PMA P250029, onay 24 Temmuz 2026. Plazma hücre dışı DNA (cfDNA) metilasyonuna dayalı nitel test; endikasyon ≥45 yaş, ortalama risk; pozitifse kolonoskopi; tanısal ya da yüksek risk takibi için kolonoskopinin yerine geçmez. SSED'e göre onay anında hiçbir ülkede in vitro tanı testi olarak pazarlanmamıştı.
- Pivot: PREEMPT CRC (NCT04369053), prospektif, kesitsel, ardışık kayıt; 45–85 yaş; 200 ABD merkezi + 1 BAE merkezi; 48.995 kayıt, 27.010 değerlendirilebilir (72 KRK, 2.567 ileri öncül lezyon [APL]). KRK duyarlılığı %79,2 (57/72; %95 GA [güven aralığı] 68,4–86,9); ileri kolorektal neoplazi (ACN) özgüllüğü %91,5.
- APL duyarlılığı %12,5 (321/2.567); evre I KRK duyarlılığı %57,1 (16/28). ABD nüfusuna göre düzeltilmiş: KRK %81,1, ACN özgüllüğü %90,4, APL %13,7. Pozitif öngörü değeri (PPV) KRK %2,3, APL %13,1; ACN için negatif öngörü değeri (NPV) %90,8.
- Etiket sınırlılıkları: programlı tekrar tarama çalışılmadı; diğer testlere eşdeğerlik ya da üstünlük gösterilmedi; mide, pankreas, karaciğer, mesane, meme, akciğer ve prostat kanserleriyle çapraz reaktivite. Önceki onaylı kan testleri: Epi proColon (2016), Shield (Temmuz 2024).
- DENEB (Lancet Gastroenterol Hepatol, çevrimiçi 10 Ağustos 2026): sonuç açısından zenginleştirilmiş, çok merkezli vaka-kontrol biyobelirteç çalışması; 19 hücre dışı + 20 eksozomal miRNA, RT-qPCR, XGBoost modeli. Test kohortu n=230 (Barselona, Tsu).
- DENEB test kohortu: eğri altındaki alan %95; KRK duyarlılığı %91 (evre I–III %92), ileri adenom duyarlılığı %81, ileri neoplazi özgüllüğü %85. NCT06342440; prospektif doğrulama yok.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
