30 Saniyede Özet
Amerikan Nöroloji Akademisi (AAN) ve Amerikan Baş Ağrısı Derneği (AHS), erişkinlerde migren önleme kılavuzunu 14 yıl sonra yeniledi. Yeni öneriye göre ayda 4 veya daha fazla migren günü yaşıyorsanız önleyici tedavi teklif edilmeli. Aynı kural ayda 4 ve üzeri orta-şiddetli baş ağrısı günü için de geçerli. Kılavuz, ilaç seçiminde dört ölçüt kullanıyor: etkinlik, tolerabilite, uzun dönem güvenlik ve maliyet. CGRP hedefli yeni ilaçlar ilk kez klasik ilaçlarla aynı listede yer aldı. Gebelikte valproat ve topiramattan uzak durulmalı. Türkiye'de hangi ilaçların erişilebilir olduğunu nöroloğunuza sorun.
Kılavuz Neden 14 Yıl Sonra Yenilendi?
Kılavuz yenilendi çünkü 2012'den bu yana migren tedavisinde yepyeni bir ilaç sınıfı doğdu. AAN ve AHS ortak kılavuzu Neurology dergisinde yayımlandı (2026;107(7):e214881). Basın açıklaması 31 Ağustos 2026'da yapıldı. Belge, 2012 tarihli önceki kılavuzun yerini aldı. Sistematik derleme Haziran 2024'e kadar yayımlanan kanıtları kapsıyor.
2012'de elimizde ne vardı? Beta blokerler, topiramat, valproat ve amitriptilin gibi ilaçlar. Bunların hepsi başka hastalıklar için geliştirilmiş, migrende "tesadüfen" işe yaramış ilaçlardı. CGRP (kalsitonin geniyle ilişkili peptit) hedefli ilaçlar ise doğrudan bu hastalık için tasarlandı. Monoklonal antikorlar (erenumab, fremanezumab, galcanezumab, eptinezumab) ve gepantlar (atogepant, rimegepant) bu sınıfta yer alır.
Yeni kılavuz bu iki dünyayı aynı masaya oturtuyor. Önemli mesaj şu: hiçbir ilaç diğerlerine açık biçimde üstün değil. Seçim, hastanın özelliklerine ve önceliklerine göre yapılıyor. Bu yaklaşım hekim ile hasta arasında ortak karar almayı öne çıkarıyor.
Kılavuz, öneri gücünü "Level" harfleriyle belirtiyor. Level A en güçlü kanıt, Level B orta, Level C zayıf kanıt anlamına gelir. Bu yazıda önerilerin yanında bu harfleri göreceksiniz. Harf düşükse "yapılmamalı" demek değil; kanıtın daha sınırlı olduğu anlamına gelir.
Kapsamı da bilmek gerekir. Kılavuz erişkinleri ve ilaçla önlemeyi ele alıyor. Çocuk ve ergenlerdeki öneriler ayrı değerlendirilmeli. Atak anında kullanılan triptan gibi ilaçlar bu belgenin konusu değil.
Bir başka yenilik, kılavuzun özel gruplara ayrı bölüm ayırması. Gebeler, emziren anneler, yaşlılar ve eşlik eden hastalığı olanlar için ayrı öneriler var. İlaç aşırı kullanım baş ağrısı da ilk kez bu kadar ayrıntılı ele alındı. Bu yazıda her birine değineceğiz.
Migren belirtileri ve CGRP tedavileri hakkında temel bilgi için migren belirtileri ve CGRP tedavi rehberimize bakın. Bu yazı ise özellikle "kim önleyici tedavi almalı" sorusuna odaklanıyor. Kılavuzun rakamlarını ve önerilerini sade Türkçeyle aktarıyoruz.
Migren Nedir, Epizodik ve Kronik Farkı Ne?
Migren, tekrarlayan ve genellikle tek taraflı, zonklayıcı baş ağrısı atakları ile giden nörolojik bir hastalık anlamına gelir. Atağa bulantı, ışık ve ses hassasiyeti eşlik edebilir. Bazı kişilerde ataktan önce "aura" denen görsel veya duyusal belirtiler görülür. Bu ağrı basit bir gerilim ağrısı değildir; beynin ağrı işleme sisteminde geçici bir düzensizliktir.
Kılavuz, hastalığı sıklığa göre ikiye ayırıyor. Kronik migren şu anlama gelir: 3 aydan uzun süre boyunca ayda 15 veya daha fazla baş ağrısı günü. Bu günlerin en az 8'inde migren özellikleri bulunmalı. Daha seyrek ataklar "epizodik" olarak adlandırılır.
Bu ayrım neden önemli? Çünkü bazı ilaçların kanıtı yalnızca kronik tipte güçlü. Örneğin onabotulinumtoksinA (Botoks) yalnızca kronik tipte önerilir. Epizodik tipte bu tedavinin yeterli kanıtı yok.
| Özellik |
Epizodik tip |
Kronik tip |
| Aylık baş ağrısı günü |
15'in altında. |
15 ve üzeri. |
| Süre koşulu |
Yok. |
3 aydan uzun. |
| Migren özellikli gün |
Değişken. |
En az 8 gün. |
| Botoks önerisi |
Yok. |
Var (yüksek veya orta güven). |
| İlk basamak seçenekler |
Oral ilaçlar veya CGRP sınıfı. |
Oral ilaçlar, CGRP sınıfı veya Botoks. |
Kronik tip çoğu zaman epizodik tipten gelişir. Yıllar içinde ataklar sıklaşır ve ağrısız günler azalır. Bu geçişi hızlandıran etkenler var: sık ağrı kesici kullanımı, obezite, uyku bozukluğu, depresyon ve kaygı. Erken başlanan önleyici tedavi bu geçişi yavaşlatabilir.
Baş ağrınız migren mi, başka bir şey mi? Baş ağrısı ne zaman tehlikeli rehberimiz ayırıcı belirtileri anlatıyor. Kesin tanı için nöroloji muayenesi gerekir. Kendi kendinize tanı koyup ilaç başlamayın.
Önleyici Tedavi Kimin İçin? Ayda 4 Gün Kuralı
Önleyici tedavi, ayda 4 veya daha fazla migren günü yaşayan her erişkine teklif edilmeli. Kılavuz bunu Level B düzeyinde öneriyor. İkinci bir kapı daha var: ayda 4 ve üzeri orta veya şiddetli baş ağrısı günü. Bu iki koşuldan biri sağlanıyorsa hekiminizin size önleyici tedaviyi anlatması gerekir.
Üçüncü bir ölçüt iş göremezlik. Ataklarınız ayda 4 günden az olsa bile belirgin iş göremezlik yaratıyorsa önleyici tedavi gündeme gelmeli (Level B). İş göremezlik şu anlama gelir: atak yüzünden işe gidememek, ev işlerini yapamamak, sosyal planları iptal etmek.
Kılavuzun bir de "iletişim" önerisi var. Hekimler tüm hastalara etkili önleyici tedavilerin var olduğunu söylemeli (Level B). Bu basit görünen öneri önemli. Çünkü pek çok hasta "bu hastalık böyle, katlanacağız" diye düşünüyor. Oysa atak sayısını azaltmak mümkün.
İş göremezliği ölçmek için iki anket yaygın kullanılıyor. MIDAS, son 3 ayda kaç gün kaybettiğinizi sorar. HIT-6 ise ağrının günlük yaşama etkisini puanlar. Bu anketleri nöroloji muayenesinden önce doldurmanız işinizi kolaylaştırır. Hekiminize "MIDAS puanım kaç?" diye sorabilirsiniz.
Peki "migren günü" nasıl sayılır? Baş ağrısı günlüğü tutun. Her gün için üç şey not edin: ağrı var mı, şiddeti ne, ilaç aldınız mı. Bir ay sonra ağrılı günleri toplayın. 4 ve üzeriyse nöroloğa gidin. Bu günlük, tedavi başladıktan sonra da izlemin temelidir.
Şunu da bilin: önleyici tedavi atak ilacının yerini almaz. Atak geldiğinde yine ağrı kesici veya triptan kullanırsınız. Önleyici tedavi atakların sayısını, süresini ve şiddetini azaltmayı hedefler. Ayrıca atak ilaçlarına verilen yanıtı da artırabilir.
Atak öncesi uyarı belirtilerini tanımak da yardımcı olur. Migren atağı gelmeden önce hangi belirtiler olur yazımız prodrom dönemini anlatıyor. Esneme, boyun tutulması ve tatlı isteği gibi işaretler atağı önceden haber verebilir.
İlaç Seçiminde 4 Ölçüt: Etkinlik, Tolerabilite, Güvenlik, Maliyet
Kılavuz, ilaç seçimini dört özelliğe göre yapmanızı öneriyor: etkinlik kanıtının gücü, tolerabilite, uzun dönem güvenlik ve maliyet. Hiçbir ilaç dört alanda da birinci değil. Bu yüzden "en iyi migren ilacı hangisi" sorusunun tek cevabı yok. Cevap, sizin için hangi ölçütün önemli olduğuna bağlı.
Etkinlik açısından yüksek veya orta güvenle önerilen ilaçlar şunlar. Epizodik tipte: atogepant, eptinezumab, erenumab, fremanezumab, galcanezumab, propranolol, topiramat ve valproat. Kronik tipte: atogepant, eptinezumab, erenumab, fremanezumab, galcanezumab, onabotulinumtoksinA, topiramat ve valproat. Propranolol kronik listede yer almıyor; Botoks ise yalnızca kronik listede.
Tolerabilite, yan etkilerin ne kadar katlanılabilir olduğu anlamına gelir. Bu alanda CGRP sınıfı öne çıkıyor: atogepant, eptinezumab, erenumab, fremanezumab ve galcanezumab. Kronik tipte bu listeye onabotulinumtoksinA ekleniyor. Klasik oral ilaçlar yan etki nedeniyle daha sık bırakılıyor.
Uzun dönem güvenlik için kılavuz eski dostları öne alıyor. Epizodik tipte propranolol ve topiramat; kronik tipte onabotulinumtoksinA ve topiramat. Bu ilaçlar onlarca yıldır çok sayıda hastada kullanıldı. CGRP ilaçları ise daha yeni; uzun vadeli veri henüz birikiyor.
Maliyet dördüncü ölçüt. Klasik oral ilaçlar ucuz ve yaygın. CGRP antikorları ve gepantlar belirgin biçimde daha pahalı. Kılavuz maliyeti açıkça seçim kriteri sayıyor. Bu, sağlık sistemleri ve hastalar için gerçekçi bir yaklaşım.
| Ölçüt |
Epizodik tip |
Kronik tip |
| Etkinlik |
CGRP sınıfı, propranolol, topiramat, valproat. |
CGRP sınıfı, Botoks, topiramat, valproat. |
| Tolerabilite |
CGRP sınıfı. |
CGRP sınıfı ve Botoks. |
| Uzun dönem güvenlik |
Propranolol, topiramat. |
Botoks, topiramat. |
| Maliyet |
Klasik oral ilaçlar. |
Klasik oral ilaçlar. |
Düşük güvenle önerilen ek seçenekler de var (epizodik tip): amitriptilin, flunarizin, metoprolol, pizotifen, rimegepant ve telmisartan. Düşük güven, "işe yaramaz" demek değil. Kanıtın daha zayıf olduğu anlamına gelir. Bu ilaçlar özellikle eşlik eden hastalıklarda tercih edilebilir.
İlaç Sınıfları: Mekanizma, Uygulama Yolu ve Sık Yan Etkiler
Önleyici ilaçlar beş ana sınıfa ayrılır: beta blokerler, antiepileptikler, antidepresanlar, kalsiyum kanal blokerleri ve CGRP hedefli ilaçlar. Her sınıfın çalışma biçimi ve yan etki profili farklı. Aşağıdaki tablo genel bilgi verir; ilaç seçimini hekiminizle yapın.
| Sınıf ve örnek |
Nasıl çalışır? |
Uygulama |
Sık yan etkiler |
| Beta bloker (propranolol, metoprolol) |
Sinir uyarılabilirliğini azaltır. |
Günlük tablet. |
Yorgunluk, soğuk el-ayak, düşük nabız. |
| Topiramat |
Sinir hücresi uyarılabilirliğini düşürür. |
Günlük tablet. |
Karıncalanma, zihinsel yavaşlama, kilo kaybı, böbrek taşı. |
| Valproat |
Sinir iletimini dengeler. |
Günlük tablet. |
Kilo alma, saç dökülmesi, titreme, karaciğer etkisi. |
| Amitriptilin |
Ağrı yollarını serotonin ve noradrenalin üzerinden baskılar. |
Gece tablet. |
Uyku hali, ağız kuruluğu, kilo alma, kabızlık. |
| Flunarizin |
Kalsiyum kanalını bloke eder. |
Günlük tablet. |
Uyku hali, kilo alma, depresif duygudurum. |
| CGRP antikorları (erenumab, fremanezumab, galcanezumab) |
CGRP molekülünü veya reseptörünü bloke eder. |
Aylık veya 3 ayda bir cilt altı iğne. |
Enjeksiyon yeri reaksiyonu, kabızlık. |
| Eptinezumab |
CGRP antikoru. |
3 ayda bir damar içi infüzyon. |
Burun-boğaz iltihabı, alerjik reaksiyon. |
| Gepantlar (atogepant, rimegepant) |
CGRP reseptörünü küçük molekülle bloke eder. |
Günlük veya gün aşırı tablet. |
Bulantı, kabızlık, yorgunluk. |
| OnabotulinumtoksinA |
Sinir uçlarından ağrı iletici salınımını azaltır. |
12 haftada bir baş-boyun enjeksiyonu. |
Boyun ağrısı, göz kapağı düşmesi, kas güçsüzlüğü. |
Bu yan etkiler herkeste görülmez. Çoğu hafif ve ilk haftalarda azalır. Yine de tabloya bakıp kendinize sorun: hangisini kaldıramam? Kilo almak istemiyorsanız valproat ve amitriptilin ilk tercih olmayabilir. Zihinsel keskinlik işiniz için kritikse topiramat konusunda hekiminizi uyarın.
Uygulama yolu da bir tercih meselesi. Her gün hap almayı unutan biri için aylık iğne daha uygun olabilir. İğneden korkan biri için günlük tablet daha kolay. Botoks için 12 haftada bir hastaneye gitmek gerekir. Bu pratik ayrıntılar tedaviye uyumu belirler.
Beta blokerler astımı olanlarda ve nabzı yavaş kişilerde dikkatle kullanılır. Topiramat böbrek taşı öyküsü olanlarda sorun yaratabilir. Valproat karaciğer hastalığında uygun değildir. Bu kısıtlamaları hekiminiz muayenede sorgular; siz de öykünüzü eksiksiz anlatın.
Özel Gruplar: Gebelik, Emzirme ve 65 Yaş Üstü
Gebelikte ilk kural şu: valproat ve topiramat kullanılmamalı (Level A). Her iki ilaç da bebekte doğumsal anomali riskini artırır. Gebelik planlayan kadınlar bu ilaçları önceden kesmek için nöroloğa başvurmalı. Kılavuz gebelikte ilaç dışı yöntemlerin en üst düzeye çıkarılmasını öneriyor (Level A).
Gebelikte ilaç şartsa sıralama şöyle. Önce nifedipin düşünülebilir (Level C). Uygun değilse metoprolol veya propranolol seçilebilir (Level C). Kronik tipi olan gebelerde onabotulinumtoksinA bir seçenek olabilir (Level C). Bu önerilerin kanıt düzeyi düşük; karar kadın doğum ve nöroloji hekimlerinin ortak görüşüyle verilmeli.
Gebelikte baş ağrısı bazen migren dışı bir nedene işaret eder. Ani, şiddetli veya tansiyonla birlikte gelen ağrı acil değerlendirme gerektirir. Gebelikte baş ağrısı ne zaman önemsenmeli yazımızda uyarı işaretlerini bulabilirsiniz.
Emziren annelerde ilaçlar süte geçer. Kılavuz, LactMed gibi güncel veri tabanlarına bakılmasını öneriyor (Level A). Her ilacın süte geçiş oranı ve bebeğe etkisi farklı. "Emzirirken hiçbir ilaç kullanılamaz" görüşü doğru değil; doğru ilaç doğru bilgiyle seçilir.
Yaşlılarda durum daha karmaşık. Kılavuz 65 yaş üstünde şunların değerlendirilmesini istiyor: damar hastalığı, ilaç etkileşimleri, böbrek ve karaciğer işlevi. Amitriptilin, valproat, topiramat ve pizotifen uyku hali yapabilir. Bu, düşme riskini artırır. Tansiyonu düşüren ilaçlarda hipotansiyon konusunda uyarı yapılmalı (Level A).
Yaşlı erkeklerde bir ayrıntı daha var. Amitriptilin gibi antikolinerjik ilaçlar idrar yapmayı zorlaştırabilir. Prostat büyümesi olan erkeklerde idrar tutulması riski artar. Bu yüzden ilaç seçiminde prostat öyküsünü hekiminize söyleyin.
Üreme çağındaki kadınlar için iki uyarı daha. Valproat polikistik over sendromu riskiyle ilişkili (Level A). Topiramat günde 200 mg'ın üzerinde hormonal doğum kontrolünün etkisini azaltır (Level A). Bu dozda doğum kontrol hapı kullanıyorsanız ek yöntem gerekebilir.
Eşlik Eden Hastalıklar İlaç Seçimini Nasıl Değiştirir?
Eşlik eden hastalık, ilaç seçiminde "iki kuşu bir taşla vurma" fırsatı yaratır. Kılavuz bu duruma özel öneriler veriyor. Amaç, tek ilaçla hem baş ağrısını hem diğer sorunu kontrol etmek. Böylece ilaç sayısı ve yan etki yükü azalır.
Yüksek tansiyonu olanlarda enalapril, nifedipin veya telmisartan düşünülebilir (Level C). Bu ilaçlar tansiyon için zaten kullanılıyor; atak önlemede de sınırlı kanıt var. Kanıt düzeyi düşük ama mantık güçlü. Beta blokerler de tansiyonu düşürür; ancak kılavuz bu üç ilacı özellikle anıyor.
Fibromiyaljisi olanlarda amitriptilin öne çıkıyor (Level B). Bu ilaç yaygın ağrı ve uyku sorununda da yardımcı. Gece tek doz alınır. Sabah uyku hali ilk haftalarda sık görülür; doz düşük başlanır.
Beden kitle indeksi yüksek olanlarda topiramat tercih edilebilir (Level B). Bu ilaç iştahı azaltır ve kilo kaybına yol açabilir. Kilo alma yan etkisi olan valproat, amitriptilin ve flunarizin ise bu grupta geri planda kalır.
| Durum |
Öne çıkan ilaç |
Kanıt |
| Yüksek tansiyon |
Enalapril, nifedipin, telmisartan. |
Level C. |
| Fibromiyalji |
Amitriptilin. |
Level B. |
| Yüksek beden kitle indeksi |
Topiramat. |
Level B. |
| İlaç aşırı kullanım baş ağrısı |
CGRP antikorları, atogepant, Botoks, topiramat. |
Level B. |
| Gebelik (ilaç şartsa) |
Nifedipin; olmazsa metoprolol veya propranolol. |
Level C. |
Depresyon ve kaygı da bu hastalıkla sık birlikte görülür. Bu durumda genel klinik yaklaşım şudur: depresyonu kötüleştirebilen flunarizin gibi ilaçlardan kaçınılır. Amitriptilin ise her iki sorunda da düşünülebilir. Psikiyatri ile ortak karar alın.
Astım, kalp ritim bozukluğu ve böbrek taşı öyküsü de seçimi etkiler. Astımda beta blokerler sakıncalı olabilir. Böbrek taşı öyküsünde topiramat dikkatle kullanılır. Bu yüzden muayeneye giderken tüm hastalıklarınızın ve ilaçlarınızın listesini götürün.
İlaç Aşırı Kullanım Baş Ağrısı: Ağrı Kesici Tuzağı
İlaç aşırı kullanım baş ağrısı, sık ağrı kesici almanın kendisinin baş ağrısı yaratması anlamına gelir. Kısır döngü şöyle işler: ağrı gelir, ilaç alırsınız, ilaç etkisi geçince ağrı döner, yine ilaç alırsınız. Zamanla ağrısız gün kalmaz. Bu tablo kronik tipe geçişin en sık nedenlerinden biri.
Genel kabul gören eşik şu: basit ağrı kesiciler ayda 15 günden, triptan ve kombine ilaçlar ayda 10 günden fazla kullanılırsa risk başlar. Bu sayılar haftada 2-3 günden fazla ağrı kesici anlamına gelir. Günlüğünüzde ilaç günlerini sayın. Eşiğe yaklaşıyorsanız nöroloğa gidin.
Kılavuz bu hastalar için öncelikli ilaçları belirtiyor: CGRP monoklonal antikorları, atogepant, onabotulinumtoksinA ve topiramat (Level B). Bu ilaçlar, aşırı ilaç kullanımı olan hastalarda da yarar gösterdi. Eski yaklaşımda önce ağrı kesici kesilir, sonra önleyici başlanırdı. Kılavuzun bu önerisi, önleyici tedaviye beklemeden başlanabileceğini düşündürüyor.
Her ağrı kesici aynı riski taşımaz. Opioid, ergotamin ve kodein içeren kombinasyonlar en riskli grupta yer alır. Parasetamol ve ibuprofen gibi basit ağrı kesiciler daha güvenli; ama onların da sınırı var. Triptanlar etkili atak ilaçlarıdır; yine de aylık kullanım günü sınırlıdır.
Ağrı kesiciyi azaltmak zor. İlk 1-2 hafta baş ağrısı artabilir. Bu "yoksunluk" döneminde hekiminiz kısa süreli köprü tedavi verebilir. Pes etmeyin; çoğu hasta birkaç hafta sonra belirgin rahatlama yaşar.
Korunma daha kolay. Ağrı kesiciyi "ne olur ne olmaz" diye almayın. Atak ilacını erken ve yeterli dozda kullanın; ama sık kullanmayın. Kafeinli ağrı kesici kombinasyonları özellikle risklidir. Hangi ilacın hangi eşikte sorun yarattığını hekiminize sorun.
Eczaneden reçetesiz alınan ağrı kesiciler de bu döngüye girer. "Reçetesiz" demek "sınırsız" demek değildir. Ayda kaç kutu ağrı kesici aldığınızı düşünün. Bu sayı sizi şaşırtıyorsa sorun büyük olasılıkla başlamıştır.
Tedavi Ne Zaman İşe Yaradı Sayılır? İzlem ve Kesme
Önleyici tedavinin işe yarayıp yaramadığını anlamak için en az 8-12 hafta beklemek gerekir. Botoks için bu süre 24 hafta. İlk haftalarda "etki etmedi" diye ilacı bırakmak en sık hata. Oral ilaçlarda doz da yavaş yavaş artırılır; hedef doza ulaşmadan karar vermeyin.
Başarı nasıl ölçülür? Baş ağrısı günlüğü, HIT-6 ve MIDAS anketleri. Yaygın kabul gören hedef, aylık ağrılı günlerin en az yarı yarıya azalması. Şiddet ve süre azalması da başarı sayılır. Ataklarda atak ilacına yanıtın artması ek bir kazanç.
8-12 hafta sonunda yanıt yoksa iki seçenek var: doz artırma veya ilaç değiştirme. Yan etki nedeniyle ilaç bırakılıyorsa farklı sınıftan bir ilaç seçilir. Bir ilaçta başarısızlık diğerinin de başarısız olacağı anlamına gelmez. Sabır ve düzenli izlem şart.
Tedavi ne kadar sürer? Kılavuz 6 ay sonra doz azaltma veya kesmenin risk ve yararının konuşulmasını öneriyor. Kesme kararı ortak alınır. Kesince baş ağrısı günleri yeniden artabilir; ancak bu konudaki kanıt sınırlı. Bazı hastalar ilaçsız da iyi kalır, bazıları geri döner.
Kesme yavaş yapılır. Özellikle beta blokerler ve amitriptilin aniden bırakılmaz. CGRP antikorları için son dozdan sonra etki aylarca sürer. Kesme sonrası günlüğe devam edin. Ataklar geri dönerse aynı ilaca yeniden başlamak genellikle mümkün.
Tedaviye uyum da izlemin parçası. Unutulan dozlar etkiyi azaltır ve "ilaç işe yaramadı" yanılgısı yaratır. Yan etkileri de günlüğe yazın; hangi gün, ne şiddette, ne kadar sürdü. Kontroller arasında ciddi yan etki olursa randevuyu beklemeyin, hekiminize ulaşın.
Kontrol randevularını atlamayın. İlk 3 ay içinde en az bir kontrol gerekir. Sonrasında 3-6 ayda bir görüşme yeterli olabilir. Her kontrolde günlüğünüzü ve anket puanlarınızı götürün. Bu veriler olmadan hekiminiz kararını tahminle vermek zorunda kalır.
İlaç Dışı Yöntemler: Uyku, Kafein, Egzersiz ve Tetikleyici Günlüğü
İlaç dışı yöntemler her migrenli için temeldir; ilaç alsanız da almasanız da. Kılavuz gebelikte bu yöntemlerin en üst düzeye çıkarılmasını Level A ile önerdi. Aynı ilkeler herkes için geçerli. Düzen, bu hastalığa sahip beynin en sevdiği şey.
Uyku ile başlayın. Hafta içi ve hafta sonu aynı saatte yatıp kalkın. Hem az uyku hem fazla uyku atak tetikleyebilir. Uyku apnesi şüphesi varsa (horlama, gündüz uykululuk) mutlaka değerlendirilmeli.
Kafein iki yüzlü. Az miktarda atak ilacının etkisini artırabilir. Ancak düzenli yüksek tüketim ve ani kesme baş ağrısı yapar. Günlük kafeini sabit ve düşük tutun. Hafta sonu geç kalkıp kahveyi geciktirmek klasik bir tetikleyicidir.
Egzersiz kanıtlı bir koruyucu. Çalışmalar, haftada birkaç gün orta tempolu aerobik egzersizin atak sıklığını azaltabildiğini gösteriyor. Ani ve çok yoğun egzersiz ise bazı kişilerde atak tetikler. Yavaş başlayın, düzenli sürdürün.
Tetikleyici günlüğü tutun ama saplantı yapmayın. Öğün atlamak, susuz kalmak, stres sonrası rahatlama, hormonal döngü ve hava değişimi sık tetikleyicilerdir. Bunlardan kaçınılabilir olanları düzenleyin. Kaçınılamayanlar için hazırlıklı olun.
Davranışsal yöntemler de yararlı: gevşeme egzersizleri, biofeedback ve bilişsel davranışçı terapi. Bu yöntemler özellikle kaygı eşlik ediyorsa etkili. Türkiye'de nöroloji ve psikiyatri kliniklerinde erişilebilir. Akupunktur için kanıt karışık; hekiminizle konuşun.
Öğün düzeni de önemli. Kahvaltıyı atlamak ve uzun süre aç kalmak kan şekerini düşürür; bu, sık bir tetikleyicidir. Günde üç ana öğünü aynı saatlerde yemeye çalışın. Uzun ekran süresi ve parlak ışık da bazı kişilerde atak başlatır; ekran parlaklığını düşürün ve mola verin.
Su tüketimine dikkat edin. Günde yeterli su içmeyen kişilerde ataklar sıklaşabilir. Yanınızda su şişesi taşıyın. Alkol, özellikle kırmızı şarap, sık bildirilen bir tetikleyicidir. Kendi tetikleyicinizi bilmek, ilaçtan bağımsız bir güç kazandırır.
Türkiye'de Erişim: Hangi İlaçlar Var, SGK Ne Diyor?
Türkiye'de klasik önleyici ilaçların çoğu uzun yıllardır mevcut. Propranolol, topiramat, amitriptilin ve flunarizin eczanelerde reçeteyle bulunur. Bu ilaçlar ucuz ve genellikle geri ödeme kapsamında. İlk basamakta aile hekiminiz sizi nörolojiye yönlendirebilir.
CGRP hedefli ilaçlar için durum farklı. Monoklonal antikorların ve gepantların Türkiye'deki ruhsat ve SGK geri ödeme durumu değişken. Yazım tarihinde hangi ürünün ruhsatlı ve hangi koşulda geri ödemeli olduğu teyit edilmelidir. Nöroloğunuza ve güncel Sağlık Uygulama Tebliği'ne (SUT) danışın.
OnabotulinumtoksinA kronik tipte Türkiye'de uzun süredir uygulanıyor. Uygulama nöroloji uzmanınca 12 haftada bir yapılır. Geri ödeme koşulları için de SUT'a bakılmalı. Bazı merkezlerde belirli sayıda oral ilaç denemesi sonrası başlanır; kuralı hekiminize sorun.
Erişim sürecinde şu adımları izleyin. Önce aile hekiminize gidin ve günlüğünüzü gösterin. Sonra nöroloji polikliniğine başvurun. Baş ağrısı merkezi olan üniversite veya eğitim-araştırma hastaneleri özellikle kronik olgularda tercih edilir. e-Nabız üzerinden geçmiş tetkiklerinizi hekiminize sunabilirsiniz.
Bazı ilaçlar için uzman hekim raporu gerekebilir. Rapor koşulları ve süresi ilaca ve hastaneye göre değişir. Raporlu ilaçlarda reçete yenileme süreci de farklı işler. Bu ayrıntıları nöroloğunuza ve eczacınıza sorun; e-Nabız üzerinden rapor bilgilerinizi görebilirsiniz.
Maliyet hesabını da açık konuşalım. Klasik ilaçlar aylık düşük maliyetli. CGRP sınıfı ilaçlar geri ödeme dışında kalırsa ciddi harcama gerektirir. Ancak sık atak nedeniyle iş kaybı ve acil başvuruları da maliyettir. Bu hesabı hekiminizle birlikte yapın.
Bilinen bir tehlike de var: internet üzerinden satılan "migren kürleri". Ruhsatsız ürünler içeriği belirsiz olduğu için risklidir. Herhangi bir takviye başlamadan önce hekiminize danışın. Bitkisel ürünler de ilaçlarla etkileşebilir.
Mitler ve Gerçekler
Bu hastalık hakkında yanlış bilgiler tedaviyi geciktiriyor. İşte en sık duyduğumuz beş yanlış inanış ve gerçekler.
Mit: Migren sadece güçlü bir baş ağrısıdır. Gerçek: bu, nörolojik bir hastalıktır. Bulantı, ışık hassasiyeti ve aura gibi belirtiler ağrının ötesindedir. DSÖ, baş ağrısı bozukluklarını en çok iş göremezlik yaratan sağlık sorunları arasında sayıyor.
Mit: Önleyici ilaç ömür boyu alınır. Gerçek: kılavuz 6 ay sonra kesme seçeneğinin konuşulmasını öneriyor. Birçok hasta belirli bir süre sonra ilaçsız dönemi dener.
Mit: Botoks kırışıklık içindir, baş ağrısına etkisi yoktur. Gerçek: onabotulinumtoksinA kronik tipte yüksek veya orta güvenle etkili bulunan ilaçlar arasında. Ancak epizodik tipte önerilmiyor.
Mit: Ağrı kesiciyi ne kadar erken ve sık alırsam o kadar iyi. Gerçek: erken almak doğru, sık almak yanlış. Aşırı kullanım baş ağrısı yeni ağrılar üretir.
Mit: Gebelikte hiçbir şey yapılamaz. Gerçek: ilaç dışı yöntemler en üst düzeye çıkarılır. Gerekirse nifedipin, metoprolol veya propranolol gibi seçenekler değerlendirilir.
Kırmızı Bayraklar: Ne Zaman Acil?
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa baş ağrısını migren saymayın; 112'yi arayın veya acile gidin.
- Saniyeler içinde zirveye çıkan, "hayatımın en kötü ağrısı" dediğiniz ani baş ağrısı.
- Baş ağrısıyla birlikte ateş, ense sertliği veya ciltte döküntü.
- Konuşma bozukluğu, yüzde veya kolda güçsüzlük, çift görme gibi yeni nörolojik belirti.
- Kafa travması sonrası başlayan veya giderek kötüleşen ağrı.
- Gebelikte veya doğum sonrası yeni başlayan şiddetli baş ağrısı, özellikle tansiyon yüksekse.
- 50 yaşından sonra ilk kez başlayan yeni tip baş ağrısı.
- Bilinç bulanıklığı, nöbet veya açıklanamayan kusma ile giden ağrı.
Bu belirtiler beyin kanaması, menenjit, inme veya gebelik zehirlenmesi gibi acil durumlara işaret edebilir. Migren hastası olmanız sizi bu durumlardan korumaz. "Her zamanki ağrımdan farklı" hissi ciddiye alınmalı.
Ne Zaman Doktora Gitmeli?
Acil olmayan ama hekim görüşü gerektiren durumlar şunlar.
- Ayda 4 veya daha fazla migren günü yaşıyorsanız.
- Ayda 4 ve üzeri orta-şiddetli baş ağrısı günü varsa.
- Ataklar işe, okula veya sosyal yaşama engel oluyorsa.
- Haftada 2-3 günden fazla ağrı kesici kullanıyorsanız.
- Gebelik planlıyorsanız ve önleyici ilaç kullanıyorsanız.
- Mevcut önleyici ilacınız 12 haftada işe yaramadıysa veya yan etki yapıyorsa.
İlk adres aile hekiminiz. Aile hekimi baş ağrısı günlüğünüzü değerlendirir ve gerekirse nörolojiye sevk eder. Önleyici tedavi kararı ve CGRP sınıfı ilaçlar nöroloji uzmanının alanıdır. Gebelikte kadın doğum hekimi de sürece dahil olmalı.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
