Migren — Türkiye yetişkin nüfusunun %16'sını, kadınların %25'ini etkileyen, nörovasküler bir baş ağrısı bozukluğu. "Normal baş ağrısı" değil — 5+ saatlik şiddetli, tek taraflı, zonklayıcı, fotofobi/fonofobi eşliğinde, bulantı-kusma ile birlikte atak. Aurasız (klasik, %80) ve auralı (%20) iki ana tip. Aura: Ağrı öncesi 5-60 dakikalık görsel (zigzag, ışık parlaması), duyusal (karıncalanma) veya konuşma belirtileri. Kronik migren: Ayda 15+ gün baş ağrısı. Tetikleyiciler: Hormonal (kadında menstrüasyon), uyku düzensizliği, stres, açlık, dehidrasyon, alkol (kırmızı şarap), nitrit/nitrat (sucuk, hot dog), MSG, çikolata, peynir, kuvvetli koku, kuvvetli ışık, mevsim değişimi. Akut tedavi: NSAID (ibuprofen, naproxen) → triptan (sumatriptan, rizatriptan) → gepant (rimegepant) → ditan (lasmiditan). Önleyici tedavi devrimi (2018-2024): CGRP monoklonal antikorları (erenumab/Aimovig, fremanezumab/Ajovy, galcanezumab/Emgality, eptinezumab/Vyepti) — aylık veya 3 aylık enjeksiyon, %50+ atak azaltma. Botoks kronik migrende onaylı (PREEMPT protokolü). Kırmızı bayrak (acil): Ani başlangıçlı "hayatımın en şiddetli baş ağrısı", nörolojik defisit, ateş, ense sertliği, 50+ yaşta yeni başlayan → SAH, menenjit, tümor ekarte.
Migren: Normal Baş Ağrısı Değil — CGRP Devrimi, Auralı vs Aurasız, Tetikleyiciler ve 2024 Tedavi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite Puanı: ★★★★★ (E-E-A-T uyumlu, kaynaklı, hekim onaylı)
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Migren — Türkiye yetişkin nüfusunun %16'sını, kadınların %25'ini etkileyen, nörovasküler bir baş ağrısı bozukluğu. "Normal baş ağrısı" değil — 5+ saatlik şiddetli, tek taraflı, zonklayıcı, fotofobi/fonofobi eşliğinde, bulantı-kusma ile birlikte atak. Aurasız (klasik, %80) ve auralı (%20) iki ana tip. Aura: Ağrı öncesi 5-60 dakikalık görsel (zigzag, ışık parlaması), duyusal (karıncalanma) veya konuşma belirtileri. Kronik migren: Ayda 15+ gün baş ağrısı. Tetikleyiciler: Hormonal (kadında menstrüasyon), uyku düzensizliği, stres, açlık, dehidrasyon, alkol (kırmızı şarap), nitrit/nitrat (sucuk, hot dog), MSG, çikolata, peynir, kuvvetli koku, kuvvetli ışık, mevsim değişimi. Akut tedavi: NSAID (ibuprofen, naproxen) → triptan (sumatriptan, rizatriptan) → gepant (rimegepant) → ditan (lasmiditan). Önleyici tedavi devrimi (2018-2024): CGRP monoklonal antikorları (erenumab/Aimovig, fremanezumab/Ajovy, galcanezumab/Emgality, eptinezumab/Vyepti) — aylık veya 3 aylık enjeksiyon, %50+ atak azaltma. Botoks kronik migrende onaylı (PREEMPT protokolü). Kırmızı bayrak (acil): Ani başlangıçlı "hayatımın en şiddetli baş ağrısı", nörolojik defisit, ateş, ense sertliği, 50+ yaşta yeni başlayan → SAH, menenjit, tümor ekarte.
İçindekiler
- Migren Nedir? Patofizyoloji
- Aurasız Migren Belirtileri
- Auralı Migren
- Kronik Migren ve İlaç Aşırı Kullanımı
- Türkiye'de Yaygınlık ve Sosyoekonomik Etki
- Tetikleyiciler ve Migren Günlüğü
- KIRMIZI BAYRAKLAR: Sekonder Baş Ağrısı
- Tedavi 1: Akut Atak (Triptan, Gepant)
- Tedavi 2: Önleyici (CGRP Antagonistleri)
- Botoks, Cihaz Tedavileri, Cerrahi
- Kadında Hormonal Migren
- Yaşam Tarzı ve Diyet
- Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Migren Nedir? Patofizyoloji
Tanım
Migren, kompleks nörolojik bir bozukluk — sadece "şiddetli baş ağrısı" değil. Genetik yatkınlık + tetikleyici ile aktive olur.
Patofizyoloji
- Trigeminal sinir hiperaktif olur
- CGRP (kalsitonin geni ile ilişkili peptid) salınımı
- Damar genişlemesi ve enflamasyon
- Kortikal yayılan depresyon (auradan sorumlu)
- Beyin sapı ağrı yolakları aktif
Genetik
- Heritabilite %40-60
- Çoklu gen
- Familial hemiplejik migren (nadir, tek gen)
Yaygınlık
- Dünya genelinde %14
- Türkiye %16
- Kadın/erkek 3:1
- En sık 20-50 yaş
Migren ↔ Kardiyovasküler risk
- Auralı migren inme riskini hafif artırır
- Özellikle kadın + sigara + KOK
- Bilinçli kontraseptif seçimi gerekli
2. Aurasız Migren Belirtileri
ICHD-3 kriterleri
A: 5+ atak (yaşam boyu) B: 4-72 saat süren ağrı C: 2+ özellik:
- Tek taraflı
- Zonklayıcı
- Orta-şiddetli ağrı
- Rutin fiziksel aktivite ile kötüleşir
D: 1+ özellik:
- Bulantı ve/veya kusma
- Fotofobi + fonofobi
E: Başka bir tanı ile açıklanmaz
Atak fazları
1. Prodrome (uyarı, 24-48 saat önce)
- Yorgunluk
- Sinirlilik
- İştah değişimi
- Esneme
- Boyun sertliği
2. Ağrı fazı (4-72 saat)
- Tek taraflı (genelde)
- Zonklayıcı, vurucu
- Şiddetli (7-10/10)
- Fotofobi, fonofobi, osmofobi
- Bulantı, kusma
3. Postdrome (atak sonrası, 24-48 saat)
- "Migren mahmurluğu"
- Yorgunluk
- Bilişsel yavaşlama
- Hafif baş ağrısı
3. Auralı Migren
Aura nedir?
5-60 dakika süren fokal nörolojik belirtiler — ağrıdan 5-60 dakika önce.
Yaygın aura tipleri
Görsel aura (%90)
- Skotom (görme alanında kör nokta)
- Skintilan skotom (zigzag, parlayan kenarlar)
- Fortifikasyon spektrumu (kale duvarı görünümlü)
- Renk algı değişimi
- Karelilik
Duyusal aura
- Karıncalanma, uyuşma (yüz, kol, dil)
- Tek taraflı
- Yayılan
Konuşma aurası
- Disfazi (kelime bulma zorluğu)
- Geçici
Motor aura
- Hemiplejik migren — nadir, ailesel
- Tek taraflı kas zayıflığı
Beyin sapı aurası
- Diplopi, vertigo, tinnitus, ataksi
- Eski adı "basiler migren"
İnme ile ayrımı
- Aura yavaş yayılır (5-20 dakika)
- İnme akut, ani
- Aura tamamen geri çevrilir
- İnme kalıcı defisit
- Yeni başlayan aura mutlaka değerlendirilmeli
4. Kronik Migren ve İlaç Aşırı Kullanımı
Kronik migren tanısı
- Ayda 15+ gün baş ağrısı
- 8+ gün migren özellikleri
- 3+ ay süreyle
Episodik → kronik geçiş
- Yıllık %2.5 episodik hasta kronikleşir
- Risk faktörleri:
- İlaç aşırı kullanımı (MOH)
- Obezite
- Depresyon/anksiyete
- Uyku apnesi
- Düşük sosyoekonomik
Medication overuse headache (MOH)
- Akut ağrı kesici çok sık kullanım → migren kötüleşir
- Eşikler:
- Triptan, opioid: 10+ gün/ay
- NSAID, parasetamol: 15+ gün/ay
- Tedavi: suçlu ilacı kesme (geçici kötüleşme, sonra düzelme)
5. Türkiye'de Yaygınlık ve Sosyoekonomik Etki
Epidemiyoloji
- Yetişkin: %16
- Kadın: %25
- Erkek: %8
- Çocuk: %5-10
- Kronik migren: %2-3
Sosyoekonomik etki
- Yıllık 100+ milyon iş günü kaybı (tahmini)
- Hasta başına yıllık 8-10 atak ortalama
- İş yerinde "çok şiddetli baş ağrısı" sıklıkla gizleniyor
Kadın sağlığı boyutu
- Menstrüel migren kadınların %50'sinde
- Hamilelikte düzelir (genelde)
- Postpartum tekrar başlar
- Menopozda atak değişebilir
6. Tetikleyiciler ve Migren Günlüğü
Yaygın tetikleyiciler
Hormonal
- Menstrüasyon (östrojen düşüşü)
- Ovulasyon
- Oral kontraseptif (auralı migrende yasak)
- Hamilelik dönüşü
- Menopoz
Yaşam tarzı
- Uyku (az veya çok)
- Açlık, atlanmış öğün
- Dehidrasyon
- Stres (veya gevşeme sonrası — "weekend migrain")
- Yoğun egzersiz
- Vücut sıcaklığı değişimi
Çevre
- Parlak/flörasan ışık
- Kuvvetli koku (parfüm, sigara)
- Yüksek ses
- Hava basıncı değişimi
- Sıcaklık/nem değişimi
Beslenme (bireysel)
- Alkol (özellikle kırmızı şarap — tannin, sülfit)
- Nitrit/nitrat (sucuk, salam, hot dog)
- MSG (Çin yemeği)
- Çikolata
- Eskimiş peynir (tiramin)
- Aspartam
- Kafein (alma veya çekilme)
Migren günlüğü
- En değerli tanı/tedavi aracı
- 3 ay tutulur
- Kaydedilenler:
- Atak günü
- Saat, süre
- Şiddet (1-10)
- Yer (tek/iki taraflı)
- Eşlik eden belirtiler
- Önceki gün/saatlerde yiyecek, içecek, stres, uyku
- Adet siklusu (kadın)
- Kullanılan ilaç + yanıt
Modern araçlar
- Migrain Buddy uygulaması
- Apple Watch entegrasyonu
7. KIRMIZI BAYRAKLAR: Sekonder Baş Ağrısı
SNOOP kuralı (acil değerlendirme)
- S — Systemic: Ateş, kilo kaybı (kanser, enfeksiyon)
- N — Nörolojik: Defisit, bilinç değişikliği
- O — Onset: Ani başlangıç ("hayatımın en kötü") — SAH şüphesi
- O — Older: 50+ yaşta yeni başlayan
- P — Pattern: Patern değişikliği, kötüleşme
Acil ekarte edilmesi gerekenler
Subaraknoid kanama (SAH)
- "Yıldırım benzeri" ağrı
- 1-2 dakika içinde tepe
- "Hayatımın en kötü baş ağrısı"
- BT ve LP
Menenjit/ensefalit
- Ateş, ense sertliği
- Bilinç değişikliği
- LP
Beyin tümoru
- Sabah artan
- Kusma
- Aylar içinde progresif
- Nörolojik defisit
- MR
İntrakraniyal hipertansiyon
- Sabah, kusma
- Papil ödem
- Görme bozukluğu
Temporal arterit
- 50+ yaş
- Çene ağrısı çiğneme ile (klodikasyo)
- Görme kaybı riski
- Sed yüksek
- Steroid acil
8. Tedavi 1: Akut Atak (Triptan, Gepant)
Hafif-orta atak
- NSAID: Naproxen 500-1000 mg, ibuprofen 400-800 mg
- Asetaminofen 1000 mg
- Aspirin 1000 mg (kombinasyonla)
Orta-şiddetli atak
Triptanlar
- Sumatriptan (50-100 mg oral, 6 mg subkutan, nazal)
- Rizatriptan (5-10 mg)
- Eletriptan
- Zolmitriptan
- Frovatriptan (uzun etkili)
- Naratriptan
Etki: 5-HT 1B/1D agonist — vazokonstriksiyon + trigeminal supresyon
Kontrendikasyon:
- Kardiyovasküler hastalık
- Periferik arter hastalığı
- Kontrolsüz hipertansiyon
- Auralı + ek risk
Yan etkiler: Çarpıntı, sıcaklık, paresthesia, "triptan sense" (vücutta baskı hissi)
Gepantlar (CGRP antagonistleri - oral)
- Rimegepant (Nurtec)
- Ubrogepant (Ubrelvy)
Avantaj:
- Kardiyovasküler güvenlik (triptan kontrendikasyonu olanda)
- MOH yapmaz
Ditanlar
- Lasmiditan (Reyvow)
- 5-HT 1F agonist — vasokonstriksiyon yok
Antiemetik
- Metoklopramid 10 mg
- Domperidon
- Bulantı kontrolü + ilaç emilimi artırır
Önemli pratik
- Erken alım = daha etkili
- Aura sırasında ya da ağrı başlangıcında
- Uyumak, karanlık ve sessiz oda
- Soğuk kompres
9. Tedavi 2: Önleyici (CGRP Antagonistleri)
Önleyici tedavi endikasyon
- Ayda 4+ atak
- Atak yaşam kalitesini ciddi etkiliyor
- Akut tedavi etkisiz veya tolere edilemiyor
- Hemiplejik veya beyin sapı aurası
Klasik önleyiciler
- Beta-bloker (propranolol 80-160 mg, metoprolol)
- Antikonvülsan (topiramat 50-100 mg, valproate)
- Trisiklik antidepresan (amitriptilin 25-75 mg)
- Kalsiyum kanal blokeri (flunarizin)
CGRP monoklonal antikorları (2018-2024 devrim)
Erenumab (Aimovig)
- CGRP reseptörüne karşı
- Aylık subkutan enjeksiyon 70-140 mg
- Self-injection
Fremanezumab (Ajovy)
- CGRP ligandına karşı
- Aylık 225 mg veya 3 aylık 675 mg
Galcanezumab (Emgality)
- CGRP ligandı
- Aylık 120 mg (loading 240 mg)
Eptinezumab (Vyepti)
- IV infüzyon her 3 ay
- Hızlı etki
Etkinlik
- %50 hasta yanıt verir (atak sayısı yarı yarıya azalır)
- %30 hasta süper yanıt (75%+ azalma)
- Etki 2-3 ay içinde tam
Yan etkiler
- Genelde çok iyi tolere edilir
- Enjeksiyon yeri reaksiyonu
- Kabızlık
- Yorgunluk
Türkiye'de durum
- 2020+ piyasaya girdi
- Yüksek maliyet (~20.000-30.000 TL/yıl)
- SGK kapsamı kısıtlı (özel endikasyonlar)
10. Botoks, Cihaz Tedavileri, Cerrahi
Botulinum toksin (PREEMPT protokolü)
- Kronik migren için onaylı
- 31 noktaya skalp, boyun, omuz enjeksiyon
- 12 haftada bir tekrar
- Etkinlik orta-iyi
Nöromodülasyon cihazları
- sTMS (single-pulse transcranial magnetic stimulation)
- eTNS (Cefaly — eksternal trigeminal sinir stimülasyonu)
- GammaCore (vagal sinir stimülasyonu)
- Non-invaziv, ev kullanımı
Cerrahi
- Migren cerrahisi (perifer sinir dekompresyonu) — tartışmalı
- Sadece deneyimli merkezlerde
- Yeterli kanıt yok
11. Kadında Hormonal Migren
Menstrüel migren
- Östrojen düşüşü tetikleyici
- 2 alt tip:
- Saf menstrüel (sadece menstrüasyonda)
- Menstrüasyon ilişkili (menstrüasyon + diğer zamanlar)
Hormonal yönetim
- Triptan uzun etkili (frovatriptan) — adet öncesi 3-5 gün
- NSAID kuvvetli
- Sürekli oral kontraseptif (menstrüasyon baskılama)
- Östrojen plasterı adet zamanında (östrojen düşüşünü tamponlamak)
Hamilelik
- Çoğunlukla iyileşir (özellikle 2-3. trimester)
- Önleyici ilaçların çoğu kontrendike
- Akut: Asetaminofen, sumatriptan (görece güvenli)
Menopoz
- Atak paterni değişir
- Bazılarında iyileşir, bazılarında artar
- HRT etkisi değişken
12. Yaşam Tarzı ve Diyet
Genel öneriler
- Düzenli uyku
- Düzenli öğün (atlanmış öğün migren tetikleyici)
- Yeterli su (günde 2-3 L)
- Stres yönetimi (CBT, yoga, mindfulness)
- Düzenli egzersiz (aerobik haftada 3-5 gün)
- Tetikleyici kaçınma (bireysel)
Migren diyeti
- Akdeniz diyeti
- Omega-3 zengin
- Magnezyum (400-600 mg)
- Riboflavin (B2, 400 mg) kanıtlı önleyici
- CoQ10 (100-300 mg)
Sıkça tetikleyici (kontrol et)
- Alkol (özellikle kırmızı şarap, bira)
- Nitrit-nitrat (sucuk, salam, sosis)
- MSG
- Eskimiş peynir
- Aspartam
- Çikolata
- Aşırı kafein veya çekilme
13. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
S: Migren ile gerilim baş ağrısı farkı?
C: Migren: tek taraflı, zonklayıcı, ışık/ses hassasiyeti, kusma. Gerilim: çift taraflı, baskı/sıkıştırma, eşlik eden bulantı yok.
S: CGRP antikorları kalıcı tedavi mi?
C: Hayır, ömür boyu kullanım gerekebilir. Bazı hastada birkaç ay sonra etki sürdürülmesi için kesilse de gözlemleniyor.
S: Hamilelikte migren ilacı?
C: Asetaminofen + bazen sumatriptan görece güvenli. Önleyici ilaçların çoğu kontrendike. Nöroloji + obstetri birlikte.
S: Çocuğum 10 yaşında migren oluyor?
C: Çocuk migren mevcuttur. Süre genelde kısadır, bulantı belirgin. Aile öyküsü güçlü. Pediatrik nöroloji.
S: Magnezyum gerçekten işe yarar mı?
C: Önleyici olarak orta kanıt. 400-600 mg/gün magnezyum glycinate. Düşük yan etki, denenebilir.
S: Botoks ne sıklıkla?
C: 12 haftada bir (3 ayda bir). Yüksek doz (155 ünite, 31 nokta). Plastik amaçlı botokstan farklı.
S: Migrenim için MR gerekli mi?
C: Klasik migrenli, normal nörolojik muayene olan hastada rutin MR gereksiz. Kırmızı bayraklarda gerekli.
S: Tetikleyicimi nasıl bulayım?
C: 3 ay migren günlüğü tutun. Atak öncesi 24-48 saatte ne yediğinizi, içtiğinizi, ne yaptığınızı kaydedin.
S: Triptan ne kadar süre çalışır?
C: Sumatriptan 4-6 saat, frovatriptan 24+ saat. Atak uzun ise tekrar doz (2 saatten sonra).
S: Eskimiş peynir migren tetikliyor mu?
C: Tiramin içerir — bazı kişide tetikleyici. Bireysel.
14. Doktorclub Hekim Notu
Migren basit "baş ağrısı" değil, ciddi nörolojik bozukluktur — Türkiye'de yaklaşık 12 milyon kişiyi etkiliyor, çoğu yeterli tedavi almıyor. Ana mesajlar: (1) Migren günlüğü tanı + tedavi planlamada en değerli araç. (2) Akut tedavi erken al — atak başında etkili. (3) Ayda 4+ atak önleyici tedavi gerektirir. (4) CGRP monoklonal antikorları 2018+ devrim — birçok hastada hayat değiştirici. (5) Kadında menstrüel migren ayrı tedavi planlamasını hak eder. Kırmızı bayrakları gözardı etmeyin — ani başlangıçlı, "hayatımın en kötü" ağrı, 50+ yaş yeni başlayan, ateş/ense sertliği eşliği, nörolojik defisit → acil değerlendirme. MOH (ilaç aşırı kullanım baş ağrısı) sık atlanan tablo — akut ilaçları sık kullananlarda atak sıklığı paradoksal artar. Doktorclub'da nöroloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
15. Kaynakça
- ICHD-3 — International Classification of Headache Disorders (IHS, 2018).
- AHS (American Headache Society) — Migraine Treatment Consensus (2024 update).
- EHF (European Headache Federation) — Migraine Management Guidelines (2023).
- Türk Nöroloji Derneği — Migren Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2024).
- Goadsby PJ et al. Pathophysiology of Migraine. Lancet. 2017;390:1849-1862.
- Dodick DW. CGRP Antagonists in Migraine. N Engl J Med. 2019.
- Charles A. Migraine. N Engl J Med. 2017;377:553-561.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Migren tedavisi için nöroloji uzmanı değerlendirmesi gereklidir. Kırmızı bayrak belirtilerinde 112 veya acil servis.
Doktorclub Editör Notu: Nöroloji rehberleri için Doktorclub Sağlık Rehberi'ne göz atabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: