Polikistik Over Sendromu (PKOS) — Türk üreme çağı kadınların %10-15'inde görülen en yaygın endokrin bozukluk. 3 temel komponent: (1) Hiperandrojenizm (klinik: hirsutizm, akne, alopesi / biyokimyasal: testosteron yükseklik), (2) Anovulasyon (oligo-amenore), (3) Polikistik over morfolojisi (USG'de 12+ folikül/over veya hacim > 10 mL). Rotterdam 2003 kriterleri: 3'ten 2'sini karşılaması yeterli. Metabolik komponent: İnsülin direnci (%70+), tip 2 diyabet riski 4 kat, NAFLD, kardiyovasküler risk, endometriyum kanseri. Tedavi yelpazesi: Yaşam tarzı (kilo verme %5-10) ilk basamak. Adet regülasyonu: Kombine oral kontraseptif (drospirenon). Hirsutizm: OK + spironolakton, finasterid. İnsülin direnci: Metformin (özellikle obez). İnfertilite: Letrozol (artık birinci tercih, klomifenden üstün), klomifen, gonadotropinler, IVF. 2024 GLP-1 agonistleri (semaglutide, liraglutide) PKOS + obezitede etkili — kilo verme ile menstrüasyon düzenleniyor. Yeni: Inositol takviyesi (myo + D-chiro 40:1) kanıt seviyesi orta. Kırmızı bayrak: Anormal kanama (endometriyum hiperplazisi), şiddetli androjen artışı (tümor şüphesi).
Polikistik Over Sendromu (PKOS): Adet Düzensizliği, Kıllanma, İnfertilite — Yeni Tedavi Devrimi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite Puanı: ★★★★★ (E-E-A-T uyumlu, kaynaklı, hekim onaylı)
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Polikistik Over Sendromu (PKOS) — Türk üreme çağı kadınların %10-15'inde görülen en yaygın endokrin bozukluk. 3 temel komponent: (1) Hiperandrojenizm (klinik: hirsutizm, akne, alopesi / biyokimyasal: testosteron yükseklik), (2) Anovulasyon (oligo-amenore), (3) Polikistik over morfolojisi (USG'de 12+ folikül/over veya hacim > 10 mL). Rotterdam 2003 kriterleri: 3'ten 2'sini karşılaması yeterli. Metabolik komponent: İnsülin direnci (%70+), tip 2 diyabet riski 4 kat, NAFLD, kardiyovasküler risk, endometriyum kanseri. Tedavi yelpazesi: Yaşam tarzı (kilo verme %5-10) ilk basamak. Adet regülasyonu: Kombine oral kontraseptif (drospirenon). Hirsutizm: OK + spironolakton, finasterid. İnsülin direnci: Metformin (özellikle obez). İnfertilite: Letrozol (artık birinci tercih, klomifenden üstün), klomifen, gonadotropinler, IVF. 2024 GLP-1 agonistleri (semaglutide, liraglutide) PKOS + obezitede etkili — kilo verme ile menstrüasyon düzenleniyor. Yeni: Inositol takviyesi (myo + D-chiro 40:1) kanıt seviyesi orta. Kırmızı bayrak: Anormal kanama (endometriyum hiperplazisi), şiddetli androjen artışı (tümor şüphesi).
İçindekiler
- PKOS Nedir? Üç Komponent
- Rotterdam Kriterleri ve Tanı
- Belirtiler: Üreme, Metabolik, Estetik
- Türkiye'de Yaygınlık ve Tanı Gecikmesi
- Patofizyoloji: İnsülin Direnci Merkezi
- Tedavi 1: Yaşam Tarzı
- Tedavi 2: Adet Regülasyonu ve Hirsutizm
- Tedavi 3: Metformin ve GLP-1 Agonistleri
- Tedavi 4: İnfertilite (Letrozol Devrimi)
- Uzun Vadeli Komplikasyonlar
- KIRMIZI BAYRAKLAR
- Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. PKOS Nedir? Üç Komponent
Hiperandrojenizm
- Klinik: Hirsutizm, akne, androgenetik alopesi
- Biyokimyasal: Total/serbest testosteron yüksek, DHEA-S yüksek
Anovulasyon / oligoovulasyon
- Oligomenore (siklus > 35 gün)
- Amenore (3+ ay yokluk)
- Düzensiz menstrüasyon
Polikistik over morfolojisi (USG)
- Her overde 12+ folikül (2-9 mm)
- VEYA over hacmi > 10 mL
- Klasik "inci dizisi" görünümü
Rotterdam kriterleri (2003)
3 komponentten 2'si gerekli — diğer nedenler ekarte edildikten sonra.
Önemli not
"Polikistik over morfolojisi" tek başına PKOS değildir — sağlıklı kadınların %20-30'unda görülür. Klinik tablo önemli.
2. Rotterdam Kriterleri ve Tanı
Tanı için
- Anamnez (siklus, kıllanma, akne, infertilite, aile öyküsü)
- Fizik muayene (Ferriman-Gallwey skoru — kıllanma)
- Pelvik USG (transvajinal)
- Hormonal değerlendirme
Laboratuvar paneli
- Total testosteron (genelde 50-150 ng/dL)
- Serbest testosteron
- DHEA-S (>700 → adrenal tümor şüphesi)
- SHBG
- LH, FSH (LH/FSH > 2 — PKOS karakteristik)
- Prolaktin (hiperprolaktinemi ekarte)
- TSH (tiroid)
- 17-OH progesteron (NCAH ekarte)
- HbA1c, açlık glikoz, OGTT (diyabet/insülin direnci)
- Lipid profili
Ayırıcı tanı
- Hipotiroidi
- Hiperprolaktinemi
- Geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplazi (NCAH)
- Cushing sendromu
- Androjen üreten tümör
- Hipotalamik amenore
3. Belirtiler: Üreme, Metabolik, Estetik
Üreme belirtileri
- Adet düzensizliği (%80+)
- Oligo/amenore
- Anovulasyon → infertilite
- Düşük yapma riski artışı
- Gebelik komplikasyonları (gestasyonel diyabet, preeklampsi)
Hiperandrojenizm belirtileri
- Hirsutizm (yüz, göğüs, sırt, karın kıllanması)
- Akne (özellikle çene, mandibula)
- Androgenetik alopesi (kadın tipi)
- Klitoris hipertrofi (ileri vakada)
Metabolik belirtiler
- Obezite (BMI > 25, %70 vakada)
- Abdominal yağlanma
- İnsülin direnci
- Akantozis nigrikans (boyun, koltuk altı koyu cilt)
- Tip 2 diyabet riski
- Dislipidemi
Psikolojik
- Depresyon, anksiyete (%30-50)
- Yeme bozukluğu
- Beden imajı sorunları
- Düşük benlik saygısı
4. Türkiye'de Yaygınlık ve Tanı Gecikmesi
Epidemiyoloji
- Üreme çağı kadın: %10-15
- En sık endokrin bozukluk
- Ortalama tanı yaşı 25-30
- Tanı gecikmesi 2-5 yıl
Türkiye gerçeği
- "Adet düzensizliği normal" yanılgısı yaygın
- Genç kızlarda jinekoloji ziyareti az
- Estetik şikayetler (kıllanma, akne) gözardı
- Aile geleneği — adet konuşulmaz
Sosyokültürel etki
- Hirsutizm psikolojik travma yaratabilir
- İnfertilite sosyal baskı
- Damgalama
5. Patofizyoloji: İnsülin Direnci Merkezi
Çoklu mekanizma
1. Genetik yatkınlık
- Aile öyküsünde 5-8 kat risk
- Çoklu gen
2. İnsülin direnci
- %70+ PKOS'lu kadında
- Birincil (obeziteden bağımsız) ve sekonder (obezite ile)
- Pankreas kompansasyon → hiperinsülinemi
3. Hiperinsülinemi etkisi
- Over teka hücrelerinde androjen sentezi artar
- Karaciğer SHBG üretimi azalır → serbest testosteron yükselir
- Hipofiz LH duyarlılığı artar
4. LH/FSH dengesizliği
- LH yüksek, FSH normal/düşük
- LH/FSH > 2
- Folikül olgunlaşamaz → anovulasyon
5. Folikül arrest
- Çok sayıda küçük folikül
- "Polikistik" görünüm
- Ovulasyon yok
Kısır döngü
İnsülin direnci → hiperinsülinemi → hiperandrojenizm + anovulasyon → kilo artışı → daha fazla insülin direnci → ...
6. Tedavi 1: Yaşam Tarzı
Kilo verme
- %5-10 kayıp dramatik etki
- Ovulasyon yeniden başlar
- İnsülin direnci düzelir
- Androjen azalır
- Adet düzeni gelir
Beslenme
- Düşük glisemik indeks
- Akdeniz veya DASH diyet
- Düşük karbonhidrat denenebilir (orta etkili)
- Antiinflamatuvar (omega-3 zengin)
- Sınırlı şeker ve işlenmiş gıda
Egzersiz
- Haftada 150+ dk aerobik
- Haftada 2-3 ağırlık antrenmanı
- İnsülin duyarlılığını artırır
- Mood iyileştirir
Uyku ve stres
- 7-9 saat kaliteli uyku
- Stres → kortizol → daha fazla androjen
- Mindfulness, yoga
Sigara ve alkol
- Bırakma, azaltma
Bireysel destek
- Beslenme uzmanı
- Psikolog
- Diyetisyen + endokrinolog + jinekolog ekip
7. Tedavi 2: Adet Regülasyonu ve Hirsutizm
Kombine oral kontraseptif (KOK)
- Birinci basamak adet regülasyonu için
- Drospirenon içeren KOK (Yasmin, Yaz) — anti-androjen etki
- Siproteron asetat (Diane-35) — güçlü anti-androjen
- Endometriyum koruması (kanser önleme)
- 3-6 ay denenir
Anti-androjenler
- Spironolakton 50-200 mg/gün — hirsutizm için
- Finasterid 5 mg/gün (off-label)
- Flutamid (karaciğer toksisitesi nedeniyle az)
Önemli not
- Anti-androjenler gebelikte yasak (kontrasepsiyon ile birlikte)
- Etki 6-9 ay alır
Hirsutizm tedavi yelpazesi
- Topikal eflornitin (Vaniqa) — yüz kıllanması
- Lazer epilasyon — koyu kıl, açık cilt
- Elektroliz
- Geçici yöntemler (ağda, ip)
8. Tedavi 3: Metformin ve GLP-1 Agonistleri
Metformin
- İnsülin direncini iyileştirir
- Adet düzenini artırır
- Hafif kilo verdirir (2-3 kg)
- Hirsutizmi hafif etkiler
- 500-2000 mg/gün
- PKOS + obezitede özellikle yararlı
Yan etkiler
- GI rahatsızlık (XR formu iyi)
- B12 eksikliği (uzun kullanım)
GLP-1 agonistleri (2024 devrimi)
- Semaglutide (Ozempic, Wegovy)
- Liraglutide (Saxenda)
- Tirzepatide (Mounjaro)
PKOS'da GLP-1 etkisi
- Belirgin kilo kaybı (%10-20)
- İnsülin direnci dramatik iyileşir
- Adet düzeni
- Spontane ovulasyon mümkün
- Gebelik şansı artar
Önemli not
- Gebelik öncesi kesilmeli (en az 1-2 ay önce)
- Bulantı, kusma yaygın
- Türkiye'de erişim genişliyor ama ücretli
İnositol
- Myo-inositol + D-chiro-inositol (40:1 oranı)
- Hücre içi insülin sinyallenmesi
- 2-4 g/gün
- Orta kanıt — kabul edilebilir alternatif/destek
9. Tedavi 4: İnfertilite (Letrozol Devrimi)
Birinci basamak: Letrozol
- Aromataz inhibitörü
- 2.5-7.5 mg/gün, siklus 3-7. gün
- Klomifenden üstün kanıtlandı (2014 NEJM)
- Canlı doğum oranı klomifenden yüksek
- Çoğul gebelik oranı düşük
- ASRM 2017 kılavuzu birinci tercih
İkinci basamak: Klomifen
- 50-150 mg/gün, siklus 5-9. gün
- 6 siklus deneme
- Endometriyum incelmesi yan etki
Üçüncü basamak
- Gonadotropin (FSH enjeksiyonu)
- IUI (intrauterin inseminasyon)
- Yakın takip (overihiperstimülasyon riski)
Dördüncü basamak: IVF
- Uzun protokol
- OHSS riski PKOS'da yüksek
- Antagonist protokol tercih
Yaşam tarzı + ilaç kombinasyonu
- Kilo verme + letrozol: gebelik şansı kat kat artar
Gebelik dönemi
- Metformin bazen sürdürülür (düşük riski azaltır)
- Gestasyonel diyabet taraması erken
- Preeklampsi riski takip
10. Uzun Vadeli Komplikasyonlar
Metabolik
- Tip 2 diyabet (4 kat risk)
- Metabolik sendrom
- NAFLD (yağlı karaciğer)
- Kardiyovasküler hastalık
Endometriyum kanseri
- 2-4 kat risk (anovulasyon → estrojen baskın)
- Düzenli adet veya hormonal tedavi koruyucu
Uyku apnesi
- PKOS'lu kadında 3-4 kat
- Hekime soracak
Mental sağlık
- Depresyon, anksiyete sık
- Yeme bozukluğu
Doğum komplikasyonları
- Gestasyonel diyabet
- Preeklampsi
- Preterm doğum
11. KIRMIZI BAYRAKLAR
Acil değerlendirme
- Şiddetli androjenizasyon (kısa sürede) — tümor şüphesi
- Galaktore — prolaktinoma
- Postmenopozal kanama (hiperplazi/kanser)
- Anormal vajinal kanama
Hızlı uzman
- 6+ ay amenore (endometriyum koruma)
- İnfertilite + > 35 yaş
- Şiddetli hirsutizm + virilizasyon
- Depresyon, intihar düşüncesi
12. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
S: PKOS tedavi olur mu?
C: "Tedavi" değil yönetim — yaşam tarzı + ilaç ile semptomlar kontrol altına alınır.
S: PKOS ile gebe kalabilir miyim?
C: Evet — tedavi ile gebelik oranı dramatik artar. Erken planlama önemli.
S: PKOS'um var, ne kadar yaşarım?
C: Yaşam beklentisi normaldir. Diyabet, kalp, endometriyum kanseri takip ile önlenir.
S: KOK ile metformin birlikte alabilir miyim?
C: Evet — sıklıkla kombinasyon. Hekim ile.
S: GLP-1 (Ozempic) PKOS için onaylı mı?
C: Obezite endikasyonu ile (Wegovy 2.4 mg). PKOS için off-label ama klinik kullanım genişliyor.
S: PKOS gen mi?
C: Güçlü genetik yatkınlık. Aile öyküsü 5-8 kat risk.
S: Veganlık PKOS'a yardımcı mı?
C: Düşük karbonhidrat, düşük şeker beslenme yardımcı. Vegan spesifik avantaj kanıtsız.
S: Akupunktur işe yarar mı?
C: Sınırlı kanıt. Destekleyici olabilir, tek tedavi değil.
S: İnositol takviyesi nereden alırım?
C: Eczane ve online. Myo + D-chiro 40:1 oranı tercih. 2-4 g/gün.
S: PKOS'lu kadın menopozda ne olur?
C: Genelde semptomlar hafifler (östrojen düşer). Metabolik risk devam.
13. Doktorclub Hekim Notu
PKOS kadın yaşamının her evresini etkileyen kronik bir durum — ergende adet ve cilt, gençte fertilite, orta yaşta metabolik, menopozda kardiyovasküler. Erken tanı + multidisipliner yönetim kritik. 2024 tedavi devrimi: GLP-1 agonistleri (semaglutide, tirzepatide) kilo + insülin direnci + adet düzeninde dramatik etki sağlıyor. Letrozol infertilite tedavisinde klomifenin tahtını aldı. Yaşam tarzı her zaman ilk basamak — %5-10 kilo kaybı dramatic. Türkiye'de PKOS tanısı gecikmiş — adet düzensizliği veya kıllanmayı gözardı etmeyin, jinekoloji + endokrinoloji değerlendirmesi yaptırın. Doktorclub'da ilgili uzmanlara ulaşabilirsiniz.
14. Kaynakça
- Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop (2003).
- International PCOS Network — International Evidence-based Guideline (2023 update).
- Türkiye Jinekoloji ve Obstetri Derneği — PKOS Tanı ve Tedavi Konsensüsü (2023).
- Legro RS et al. Letrozole versus Clomiphene for Infertility in PCOS. N Engl J Med. 2014;371:119-129.
- TEMD — PCOS Tanı ve Tedavi Kılavuzu (2024).
- Salomäki-Myftari H et al. Semaglutide in PCOS. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024.
- Unfer V et al. Myo-inositol effects in women with PCOS. Endocr J. 2017.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. PKOS tanı ve tedavisi için jinekoloji ve endokrinoloji uzmanları ile birlikte planlama gereklidir.
Doktorclub Editör Notu: Kadın sağlığı rehberleri için Doktorclub Sağlık Rehberi'ne göz atabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: