Preeklampsi gebeliğin en tehlikeli komplikasyonlarından — Türkiye gebeliklerin %3-5, maternal ölümün 2. nedeni (sepsis sonrası), perinatal mortalite önemli. Tanım (ACOG 2020): 20. gebelik haftası sonrası yeni başlangıç hipertansiyon (BP ≥140/90, 4 saat arayla 2 ölçüm) + proteinüri (≥300 mg/24 saat veya P/C ≥0.3) VEYA hedef organ disfonksiyonu (trombositopeni <100K, kreatinin >1.1, transaminazlar 2x üst sınır, pulmoner ödem, yeni nörolojik belirti — baş ağrısı, görme bulanıklığı). Şiddetli preeklampsi: BP ≥160/110, organ disfonksiyonu, HELLP. HELLP sendromu: Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets. Şiddetli morbidite. Eklampsi: Preeklampsi + konvülzif nöbet (yaklaşık %1-2 preeklampsi). Risk faktörleri: Yüksek: önceki preeklampsi, çoğul gebelik, kronik HT, gestasyonel diyabet öncesi DM, kronik böbrek hastalığı, otoimmün (SLE, antifosfolipid). Orta: ilk gebelik (nullipar), 40+ yaş, BKI >30, ailede preeklampsi, IVF, gebelikler arası ≥10 yıl. Patofizyoloji: Plasenta yetersiz invazyon → anjiyojenik dengesizlik (sFlt-1 ↑, PlGF ↓), endotelyal disfonksiyon, sistemik vazospazm. Tarama: Birinci trimester (11-14 hafta): Maternal öykü + ortalama arter basıncı (MAP) + uterin arter Doppler (PI) + biyokimya (PAPP-A, PlGF) — FMF algoritması %75 preeklampsi öngörür. İleri tarama 2024: sFlt-1/PlGF oranı (Roche Elecsys) — kısa vadeli risk öngörüsü ≥38 yüksek risk. Önleme: Düşük doz aspirin (100-150 mg/gün, akşam) — 12-36 hafta yüksek riskli kadında preeklampsi insidansını %62 azaltır (A
Preeklampsi ve Gebelikte Hipertansiyon: Aspirin Profilaksisi, Magnezyum Sülfat ve Doğum
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Preeklampsi gebeliğin en tehlikeli komplikasyonlarından — Türkiye gebeliklerin %3-5 , maternal ölümün 2. nedeni…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Preeklampsi gebeliğin en tehlikeli komplikasyonlarından — Türkiye gebeliklerin %3-5, maternal ölümün 2. nedeni (sepsis sonrası), perinatal mortalite önemli. Tanım (ACOG 2020): 20. gebelik haftası sonrası yeni başlangıç hipertansiyon (BP ≥140/90, 4 saat arayla 2 ölçüm) + proteinüri (≥300 mg/24 saat veya P/C ≥0.3) VEYA hedef organ disfonksiyonu (trombositopeni <100K, kreatinin >1.1, transaminazlar 2x üst sınır, pulmoner ödem, yeni nörolojik belirti — baş ağrısı, görme bulanıklığı). Şiddetli preeklampsi: BP ≥160/110, organ disfonksiyonu, HELLP. HELLP sendromu: Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets. Şiddetli morbidite. Eklampsi: Preeklampsi + konvülzif nöbet (yaklaşık %1-2 preeklampsi). Risk faktörleri: Yüksek: önceki preeklampsi, çoğul gebelik, kronik HT, gestasyonel diyabet öncesi DM, kronik böbrek hastalığı, otoimmün (SLE, antifosfolipid). Orta: ilk gebelik (nullipar), 40+ yaş, BKI >30, ailede preeklampsi, IVF, gebelikler arası ≥10 yıl. Patofizyoloji: Plasenta yetersiz invazyon → anjiyojenik dengesizlik (sFlt-1 ↑, PlGF ↓), endotelyal disfonksiyon, sistemik vazospazm. Tarama: Birinci trimester (11-14 hafta): Maternal öykü + ortalama arter basıncı (MAP) + uterin arter Doppler (PI) + biyokimya (PAPP-A, PlGF) — FMF algoritması %75 preeklampsi öngörür. İleri tarama 2024: sFlt-1/PlGF oranı (Roche Elecsys) — kısa vadeli risk öngörüsü ≥38 yüksek risk. Önleme: Düşük doz aspirin (100-150 mg/gün, akşam) — 12-36 hafta yüksek riskli kadında preeklampsi insidansını %62 azaltır (ASPRE çalışması). Kalsiyum takviyesi düşük diyetli toplumda. Egzersiz orta düzeyde. Tedavi: doğum kesin tedavi. (1) BP kontrolü: Hedef <160/110 (annenin korunması). Labetalol** (oral 100-400 × 3, IV bolus), nifedipin (10-30 × 3), metildopa (250-500 × 3). Akut şiddetli: labetalol IV 20 mg → 40 → 80 mg, hidralazin IV 5-10 mg. ACE inhibitör + ARB kontraendike (fetal toksisite). (2) Magnezyum sülfat (nöbet önleme/tedavi): Şiddetli preeklampsi + eklampsi'de altın standart. Yükleme 4-6 g IV → idame 1-2 g/saat × 24 saat doğum sonrası. Refleks + solunum hızı + idrar monitör (toksisite: hipotoni, solunum depresyonu — antidot kalsiyum glukonat). (3) Doğum kararı: **Şiddetli preeklampsi >34 hafta → doğum. 34 hafta altı şiddetli: betametazon (fetal akciğer maturasyon) + dengeli takip. Hafif preeklampsi 37 hafta doğum (HYPITAT). (4) Postpartum: BP 6 hafta normalize beklenir, magnezyum 24-48 saat. Komplikasyon: Eklampsi, HELLP, plasenta abrupsiyo, akut renal hasar, DIC, inme (en sık ölüm), pulmoner ödem, intrauterin gelişme geriliği (IUGR), fetal ölüm. Uzun vadeli: Preeklampsi öyküsü KVH riski 2-4x (KAH, inme, KY). Kırmızı bayrak: Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı (skotomata), epigastrik ağrı, oliguri, ödem akut artma, BP >160/110, fetal hareket azalma — ACİL.
İçindekiler
- Tanım ve Sınıflama
- Risk Faktörleri
- Patofizyoloji (sFlt-1, PlGF)
- Tarama ve Aspirin Profilaksi
- BP Kontrolü (Labetalol, Nifedipin)
- Magnezyum Sülfat (Eklampsi)
- HELLP ve Doğum Kararı
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Tanım ve Sınıflama
Gebelikte HT spektrum
- Kronik HT: Gebelik öncesi veya 20 hafta öncesi
- Gestasyonel HT: 20 hafta sonrası HT, proteinüri yok
- Preeklampsi: Gestasyonel HT + proteinüri/organ disfonksiyonu
- Eklampsi: Preeklampsi + nöbet
- Süperempoze preeklampsi: Kronik HT + preeklampsi
Preeklampsi tanı (ACOG 2020)
- BP ≥140/90 (≥4 saat arayla 2 ölçüm)
- 20+ gebelik haftası
- proteinüri (300+ mg/24 saat veya P/C ≥0.3)
- VEYA organ disfonksiyonu (proteinüri olmasa bile)
Şiddetli preeklampsi
- BP ≥160/110
- Trombosit <100K
- Kreatinin >1.1
- Transaminaz 2x
- Pulmoner ödem
- Yeni nörolojik belirti
- HELLP
HELLP
- Hemolysis
- Elevated Liver enzymes
- Low Platelets
Eklampsi
- Preeklampsi + konvülzif nöbet
- %1-2 preeklampsi vakası
2. Risk Faktörleri
Yüksek risk (1 yeterli)
- Önceki preeklampsi
- Çoğul gebelik
- Kronik HT
- DM (öncesi)
- Kronik böbrek hastalığı
- Otoimmün (SLE, APS)
Orta risk (2+ önemli)
- İlk gebelik (nullipar)
- ≥40 yaş
- BKI >30
- Ailede preeklampsi
- Sosyodemografik (siyahi, düşük SES)
- IVF gebelik
- Gebelikler arası ≥10 yıl
Aspirin profilaksi endikasyonu
- 1+ yüksek risk
- VEYA 2+ orta risk
3. Patofizyoloji (sFlt-1, PlGF)
İki aşamalı model
- 1. faz: Bozulmuş trofoblast invazyon (12-18 hafta)
- 2. faz: Sistemik endotelyal disfonksiyon (20+ hafta)
Anjiyogenez bozulması
- sFlt-1 (soluble fms-like tyrosine kinase 1) artar
- PlGF (placental growth factor) azalır
- sFlt-1/PlGF oranı klinik biomarker
- ≥38 yüksek kısa vade risk
Plasenta hipoperfüzyon
- Oksidatif stres
- İskemik plasenta
- VEGF baskılanması
Endotelyal disfonksiyon
- Sistemik vazospazm
- Mikroanjiyopati
- Kapiler kaçak
Genetik
- STOX1, TIMP3
- Aile öyküsü
4. Tarama ve Aspirin Profilaksi
Birinci trimester (11-14 hafta)
- Maternal öykü
- MAP (ortalama arter basıncı)
- Uterin arter Doppler (PI)
- PAPP-A
- PlGF
- FMF algoritması
- %75 preeklampsi öngörü
ASPRE çalışması (2017)
- Aspirin 150 mg/gün vs placebo
- 11-14 hafta yüksek risk kadın
- Erken preeklampsi %62 azaldı
Aspirin dozaj
- 100-150 mg/gün, akşam (sirkadyen — endotelyal etki gece)
- 12-36 hafta
- ABD: 81 mg yaygın (kanıtı sınırlı, 150 daha güçlü)
sFlt-1/PlGF oranı
- 24-37 hafta
- Klinik şüpheli vakada
- Negatif tahmin değeri yüksek
- 1 hafta içinde preeklampsi öngörü
Kalsiyum
- Düşük diyetli (≤600 mg/gün): 1.5-2 g/gün
- Yüksek diyetli: rutin değil
Egzersiz
- Orta düzey 3+ gün/hafta
- Preeklampsi insidansını hafif azaltır
Diyet
- Akdeniz diyeti
- Tuz aşırı kısıtlama YOK (kanıt yok)
5. BP Kontrolü (Labetalol, Nifedipin)
Hedef
- <160/110 (annenin korunması)
- 130-140 / 80-90 ideal
- Çok düşük BP fetal perfüzyon riski
Oral
- Labetalol 100-400 mg × 3
- Nifedipin (ER) 30-90 mg
- Metildopa 250-500 × 3 (eskimiş ama güvenli)
Akut şiddetli (>160/110)
- Labetalol IV 20 mg → 40 → 80 mg (10 dk arayla, max 300)
- Hidralazin IV 5-10 mg
- Nifedipin 10 mg PO (akut da)
Kontraendike
- ACE inhibitör (ramipril, lisinopril)
- ARB (valsartan)
- Atenolol (eskimiş)
- Diüretik (volüm azaltır — preeklampside)
Postpartum
- Devam ilaç ihtiyaç
- Genelde 6 hafta sonra azalır
6. Magnezyum Sülfat (Eklampsi)
Endikasyon
- Eklampsi (nöbet tedavi)
- Şiddetli preeklampsi (nöbet önleme)
- Eklampsi şüpheli premonitör belirti
Doz
- Yükleme: 4-6 g IV 15-20 dk
- İdame: 1-2 g/saat IV × 24 saat doğum sonrası
- Veya IM (yüksek doz, ağrılı)
Mekanizma
- NMDA reseptör antagonisti
- Vazodilatasyon
- Nöroprotektif
Etkinlik
- Magpie çalışması: Eklampsi insidansı %58 azaldı
- Tek antikonvülzan değil — primary
Toksisite
- Refleks kaybı (10-12 mg/dL)
- Solunum depresyonu (15+ mg/dL)
- Kardiyak (>30 mg/dL)
İzlem
- Patellar refleks (her saat)
- Solunum hızı (12+/dk)
- İdrar çıkışı (30+ mL/saat)
- Magnezyum seviye (4-7 mg/dL terapötik)
Antidot
- Kalsiyum glukonat 1 g IV
- Solunum desteği
Renal yetmezlik
- Doz azalt
- Birikim riski
7. HELLP ve Doğum Kararı
HELLP
- Hemoliz (LDH yüksek, haptoglobin düşük, schistocyte)
- Yüksek karaciğer enzimi (AST/ALT 2x+)
- Düşük trombosit (<100K)
Klinik
- Sağ üst kadran ağrı
- Bulantı, kusma
- Halsizlik
- Şiddetli morbidite
Sınıflama (Mississippi)
- Class 1: trombosit <50K
- Class 2: 50-100K
- Class 3: 100-150K
Karaciğer yırtığı/hematom
- Sağ üst kadran şiddetli ağrı
- Hipotansiyon
- BT/USG
- Cerrahi acil
Doğum kararı
- Şiddetli preeklampsi >34 hafta → doğum
- 34 hafta altı şiddetli: betametazon 24 mg (12 mg × 2) fetal akciğer + dengeli takip
- 24 hafta altı yaşamsızlık — terminate
- Hafif preeklampsi 37 hafta (HYPITAT)
- HELLP: erken doğum (genelde 34 hafta altı şiddetli — steroid sonrası)
Doğum şekli
- Vajinal mümkün
- Sezeryan: fetal distres, doğum başarısız, HELLP şiddetli
Postpartum
- Magnezyum 24-48 saat
- BP takip 6 hafta
- Persistent HT — kronik HT diyabet
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar (gebede)
- Şiddetli baş ağrısı + görme bulanıklığı
- Epigastrik/sağ üst kadran ağrı
- Yeni başlayan ödem (yüz, el — akut)
- BP >160/110
- Oliguri
- Nöbet → eklampsi → 112
- Fetal hareket azalma
SSS
S: Hafif HT tehlikeli mi? A: Tek başına değil, ama preeklampsiye geçiş izlem şart.
S: Aspirin gebelikte güvenli mi? A: Düşük doz (100-150 mg) güvenli, ASPRE kanıtladı.
S: Önceki preeklampsim vardı, tekrar olur mu? A: %20-50 tekrar. Aspirin profilaksi şart.
S: Magnezyum sülfat nasıl alınır? A: IV (hastane). Oral değil.
S: Doğum sonrası preeklampsi olur mu? A: Postpartum preeklampsi 6 hafta içinde olabilir. BP kontrol şart.
S: Bebek korunmuş mu? A: Plasenta yetersiz — IUGR, prematüre doğum riski. Erken tanı kritik.
S: KVH riski uzun vade? A: Preeklampsi öyküsü → KVH 2-4x risk — postpartum BP, lipid izlem.
9. Doktorclub Hekim Notu
Preeklampsi gebeliğin hayati komplikasyonu — maternal ölüm 2. nedeni. Erken tanı + aspirin profilaksi yüksek riskte (ASPRE: %62 azalma). sFlt-1/PlGF oranı klinik karar destek. BP kontrolü labetalol + nifedipin + metildopa. Magnezyum sülfat eklampsi/nöbet önleme altın standart. Şiddetli preeklampsi 34+ hafta → doğum, <34 hafta steroid + dengeli izlem. HELLP karaciğer yırtığı + kanama riski — şiddetli morbidite. Postpartum 6 hafta BP normalize beklenir. Preeklampsi öyküsü KVH 2-4x risk — uzun süreli takip. ACE/ARB kontraendike, ACE-ARB postpartum + emzirme uygun. Aspirin 12-36 hafta yüksek risk. Doktorclub'da perinatoloji ve kadın doğum uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- ACOG Practice Bulletin 222 — Gestational Hypertension and Preeclampsia (2020).
- Rolnik DL et al. ASPRE — Aspirin for Prevention of Preeclampsia. N Engl J Med. 2017;377:613-622.
- Magpie Trial Collaborative Group. Do women with preeclampsia benefit from magnesium sulphate? Lancet. 2002.
- Verlohren S et al. sFlt-1/PlGF Ratio for Preeclampsia. N Engl J Med. 2016.
- TJOD (Türkiye Jinekoloji) — Preeklampsi Konsensüsü (2023).
- ISSHP International Society for the Study of Hypertension in Pregnancy (2022 update).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Gebelikte HT/preeklampsi tanı ve yönetimi kadın doğum uzmanı + perinatoloji takibinde olmalı.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: