30 Saniyede Özet
Kolonoskopide riskli bir polibiniz alındı ve doktorunuz "üç yıl sonra kontrol" dedi. New England Journal of Medicine'de Eylül 2026'da yayımlanan büyük bir Avrupa çalışmasının ara sonucu, riskli adenomda bu sürenin beş yıla uzayabileceğini düşündürüyor. Kontrolü beş yıl sonra yapanlarda kalın bağırsak (kolon) kanseri, üç yıl sonra yapanlardan daha sık görülmedi. Ama çalışma henüz bitmedi ve kılavuzlar değişmedi; randevunuzu kendi başınıza ertelemeyin.
Üç yıl mı, beş yıl mı?
Sekiz Avrupa ülkesinden yaklaşık 11 bin kişi çalışmaya katıldı. Hepsinin kolonoskopisinde riskli bir adenom bulunup alınmıştı. Adenom, yıllar içinde kansere dönüşebilen polip türüdür.
Katılımcılar kurayla iki gruba ayrıldı: Bir grup ilk kontrole üçüncü yılda, öteki beşinci yılda gitti. Beş yılın sonunda kolon kanseri iki grupta da 1.000 kişiden 8 kadarında görüldü; oranlar neredeyse aynıydı. Kanserlerin yakalandığı evreler de benzerdi ve bu hastalıktan ölen kişi sayısı iki grupta da birkaç kişide kaldı.
Patoloji raporunuz sizi hangi gruba koyuyor?
Kontrol takvimini, alınan polibin patoloji raporu belirler. Raporda polibin sayısı, boyu, türü ve hücrelerdeki bozulmanın derecesi yazar. Avrupa Gastrointestinal Endoskopi Derneği'nin kılavuzu hastaları şöyle ayırır:
- Kontrol gerektirmeyen düşük risk: En fazla 4 adenom, hepsi 1 cm'den küçük ve hücrelerde yalnız hafif bozulma var (raporda: "düşük dereceli displazi"). Kılavuza göre bu kişi ayrı bir kontrol kolonoskopisi yerine olağan taramaya, yani Türkiye'de 50–70 yaş arasında iki yılda bir yapılan ücretsiz gaitada gizli kan testine dönebilir; bu geçişi hekiminiz onaylamalı.
- Kontrol gerektiren yüksek risk: En az bir adenom 1 cm ya da daha büyük, hücrelerde ağır bozulma var (raporda: "yüksek dereceli displazi") ya da 5 veya daha fazla adenom alınmış. Kılavuz bugün bu kişilere 3 yıl diyor; yeni çalışmaya göre 5 yıl da güvenli olabilir.
- Testere dişli (serrated) polip: 1 cm ya da daha büyükse ya da hücrelerde bozulma varsa kılavuz yine 3 yıl diyor. Bu tür büyük polibi olanlar çalışmaya alınmadı; 5 yıl sonucu onlar için geçerli değil.
- Parça parça alınan büyük polip: 2 cm'den büyük bir polip tek seferde değil parçalar hâlinde alındıysa (işlem notunda: "parçalı çıkarma" ya da "piecemeal"), 3–6 ay içinde erken kontrol gerekir.
Raporunuzda yalnız 3–4 küçük adenom ya da "villöz" (parmak gibi uzantılarla büyüyen) yapı yazıyorsa durum biraz farklı. Çalışma bu kişileri de riskli sayarken kılavuz saymıyor; bu sonucun sizin için ne anlama geldiğini doktorunuza sorun.
Beş yıl kimler için geçerli değil?
Sonuç, 40–74 yaş arasında ilk kez adenom bulunan ve polipleri tamamen alınan kişilere dayanıyor. Ayrıca kolonoskopide kalın bağırsağın tamamı görülmüş ve bağırsak iyi temizlenmiş olmalıydı.
Aileden geçen kanser yatkınlığı olanlar çalışmaya alınmadı. Genç yaşta kolon kanserine yol açabilen Lynch sendromu taşıyanlar ya da bağırsakta çok sayıda polip gelişen kişiler bunlara örnektir. Ülseratif kolit veya Crohn gibi bağırsak iltihabı olanlar ve daha önce kolon kanseri geçirenler de başka kurallarla izlenir.
Sonuç neden henüz son söz değil?
Kişiler kurayla ayrıldığı ve sayı büyük olduğu için bulgu güçlü. Ama açıklanan sonuç bir ara değerlendirme; çalışmanın asıl sorusu on yıllık kanser riski. Bazı katılımcılar kontrole gelmedi ve araştırmacılar bu açığı istatistikle kapatmaya çalıştı.
Güvence, kaliteli bir ilk kolonoskopiye bağlı. Bağırsak iyi temizlenmediyse ya da polip tam alınmadıysa bu sonuç sizin için geçerli değildir.
Kontrol randevusunu nasıl planlamalı?
İşe patoloji raporunuzu bularak başlayın ve yukarıdaki listede nereye düştüğünüze bakın. Rapor elinizde değilse işlemin yapıldığı hastaneden isteyebilir, çoğu zaman e-Nabız'da da görebilirsiniz. Kontrol kolonoskopisi için hastanelerin gastroenteroloji ya da genel cerrahi polikliniğinden randevu alınır.
Gastroenteroloğunuzla görüşmeye şu sorularla gidebilirsiniz:
- Raporuma göre polibim kontrol gerektiren gruba mı giriyor?
- Poliplerim tamamen ve tek parça hâlinde alındı mı?
- Bağırsak temizliğim ve kolonoskopinin kalitesi yeterli miydi?
- Ailemdeki kolon kanseri öyküsü kontrol takvimimi değiştirir mi?
- Bir sonraki kolonoskopimi hangi tarihte yaptırmalıyım?
Hekimler için kısa not
- EPoS II (NCT02319928): 8 Avrupa ülkesi, randomize non-inferiority çalışması; n=10.799 (5 yıl grubu 5.398, 3 yıl grubu 5.401). 3 yıl grubu 5. yılda da kolonoskopi oldu.
- Yüksek riskli adenom: ≥1 adenom ≥10 mm, yüksek dereceli displazi ya da villöz komponent, ya da 3–10 adenom. Dahil: 40–74 yaş, çekum entübasyonu, tüm segmentlerde Boston skoru ≥2, tam eksizyon. Hariç: kalıtsal sendromlar, IBD (inflamatuar bağırsak hastalığı), önceki KRK (kolorektal kanser) ya da adenom, kolon rezeksiyonu.
- Birincil sonlanım 10. yıl kümülatif KRK insidansı; non-inferiority sınırı 0,7 yüzde puan.
- 5,5 yıllık ara analiz: 5 yıllık kümülatif KRK insidansı %0,77 ve %0,82 (fark −0,05 puan); tek yönlü %99,12 GA (güven aralığı) üst sınırı 0,68, non-inferiority karşılandı. Eksik kontrol için ters olasılık ağırlıklandırması.
- KRK ölümü 3 (%0,06) ve 2 (%0,04); evre dağılımı benzer. NEJM 2026;395(11):1051–1061.
- Bağlam: ESGE 2020 yüksek riskli adenomda (≥10 mm, yüksek dereceli displazi ya da ≥5 adenom) 3 yıl; 1–4 adet <10 mm düşük dereceli adenomda taramaya dönüş (organize tarama yoksa 10 yıl); ≥20 mm parçalı rezeksiyonda 3–6 ay; ilk kontrol temizse ikinci kontrol 5 yıl. ESGE'de villöz komponent risk ölçütü değil ve 3–4 küçük adenom düşük risk; EPoS'ta ikisi de yüksek riskli sayıldı. ESGE ayrıca ≥10 mm ya da displazili serrated polipte de 3 yıl önerir.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer ilgili yazılar:
