Bayılma (Senkop): Vazovagal mi, Kardiyak Aritmi mi? Acil Ayırım

Senkop (bayılma) — geçici beyin hipoperfüzyonu sonucu kısa süreli bilinç kaybı. Türk yetişkinlerin %35'inde yaşam boyu. 3 ana mekanizma: (1) Refleks (vazovagal) — en sık (%50+), genç, tetikleyici (uzun ayakta durma, ağrı, kan görme), prodrom (terleme, baş dönmesi, bulantı) — iyi prognoz. (2) Ortostatik hipotansiyon — kalkmada BP düşüşü; yaşlı, ilaç (antihipertansif, diüretik), dehidratasyon, Parkinson, diyabetik nöropati. (3) Kardiyak — POTANSİYEL ÖLÜMCÜL: aritmi (VT, AVB, brady), yapısal (HKM, aort darlığı), iskemik. Anahtar: Egzersizde, sırt üstü, prodromsuz, çarpıntı + yapısal kalp hastalığı şüphesi — kardiyak ekarte. Tanı: Anamnez (en kritik), fizik muayene, 12-derivasyon EKG (mutlak), ortostatik BP. Şüpheliyse: ECG monitör/Holter/ILR (implante loop recorder — uzun süreli izlem), tilt-tablo testi, ekokardiyografi, kardiyak elektrofizyoloji. San Francisco Senkop Kuralı (CHESS): C — congestive heart failure, H — hematokrit < 30, E — EKG anormal, S — shortness of breath, S — systolic BP < 90 → yüksek risk, yatış. Vazovagal tedavi: Tetikleyici kaçınma, sıvı/tuz, fiziksel manevralar (bacak çapraz, izometrik), midodrin/fludrokortizon refrakter. Kardiyak: pacemaker, ICD, ablasyon. Kırmızı bayrak: Egzersizde senkop, aile öyküsünde ani ölüm, çarpıntı, göğüs ağrısı eşliği.

1. Senkop Nedir? Patofizyoloji
2. Vazovagal (Refleks) Senkop
3. Ortostatik Hipotansiyon
4. Kardiyak Senkop
5. Tanı: EKG ve Anamnez
6. San Francisco ve EGSYS Skorları
7. İleri Tetkikler (Tilt, Holter, ILR)
8. Tedavi
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
10. Doktorclub Hekim Notu
11. Kaynakça

Tanım

• Geçici bilinç kaybı ile postural tonus kaybı
• Spontane tam iyileşme
• Sebep: geçici global beyin hipoperfüzyonu
• Süre saniyeler

Presenkop

• Senkop habercisi
• Bilinç kaybedilmez
• "Bayılacak gibi" hissi

Senkop dışı bilinç kaybı

• Konvülziyon (epilepsi)
• Hipoglisemi
• TIA
• Psikojenik (konversif)
• Boğulma

Mekanizma

• Otonom yansıma
• Sempatik düşüş + parasempatik artış
• Vazodilatasyon + bradikardi → BP düşer

Tetikleyiciler

• Uzun ayakta durma
• Ağrı (iğne, kan tahlili)
• Kan görme
• Sıcak ortam
• Yemek sonrası
• Mikrobiyel (kahkaha, öksürük, miksiyon — situational)

Klinik

• Genç (10-30 yaş) sık
• Prodrom var — terleme, bulantı, sıcak basması, görme bulanıklaşması, kulakta çınlama
• Bilinç kaybı kısa (< 1 dakika)
• Düzelme hızlı

Prognozu iyi

• Hayati tehdit yok
• Tetikleyici kaçınma + öğretme

Tanım

• Ayağa kalkmada (3 dk içinde):
  • Sistolik BP düşüş ≥ 20 mmHg
  • Veya diyastolik ≥ 10 mmHg

Sebepler

• Dehidratasyon
• İlaç: antihipertansif, diüretik, alfa-bloker (BPH için), trisiklik
• Yaşlı + multifaktöriyel
• Otonom yetmezlik: Parkinson, MSA, diyabetik nöropati
• Adrenal yetmezlik
• Anemi

Klinik

• Kalkmada baş dönmesi
• Yatınca düzelme
• Sabah ilk kalkmada özellikle

Yönetim

• Yavaş kalkma
• Bacak egzersizi
• Bol su, tuz (kontrendike değilse)
• Bacak çorabı
• İlaç gözden geçirme
• Refrakter: midodrin, fludrokortizon

Hayati tehdit eden senkop — mortalite %30 (1 yıl).

Aritmik

• Ventriküler taşikardi/fibrilasyon
• Atriyoventriküler tam blok
• Sinüs duraklaması, sick sinus
• Uzun QT, Brugada (genetik)
• Aritmojenik sağ ventrikül kardiyomiyopati

Yapısal

• Hipertrofik kardiyomiyopati (HKM) — genç sporcu ani ölüm
• Aort darlığı (ileri)
• Pulmoner hipertansiyon
• Akut MI
• Pulmoner emboli
• Aort diseksiyonu
• Atriyal miksoma

Kırmızı bayraklar

• Egzersizde senkop (anahtar)
• Sırt üstü senkop
• Prodromsuz (ani düşme)
• Çarpıntı eşlik
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı
• Aile öyküsünde ani kardiyak ölüm
• Yapısal kalp hastalığı bilinen
• EKG anormal (uzun QT, Brugada paterni, AV blok, sol ventrikül hipertrofisi)

Anamnez (en değerli)

• Pozisyon (yatarken, ayakta, oturarak)
• Aktivite (egzersiz mi, dinlenirken mi)
• Prodrom var/yok
• Süre
• Sonrası (yorgunluk vazovagalde tipik)
• Eyewitness (göz tanığı)
• Tetikleyici
• İlaçlar
• Aile öyküsü

Fizik muayene

• Ortostatik BP
• Kardiyak oskültasyon (üfürüm)
• Karotis nabız
• Nörolojik

12-derivasyon EKG (mutlak)

• Tüm senkoplarda
• Aritmi, iskemi, blok, uzun QT, Brugada

Yan testler

• Hemogram, elektrolit, troponin, BNP
• Glikoz
• D-dimer (PE şüphesi)
• Beta-hCG (kadın)

San Francisco Senkop Kuralı (CHESS)

• Congestive heart failure
• Hematokrit < 30%
• EKG anormal
• Shortness of breath
• Systolic BP < 90

Herhangi 1 + → ciddi sonuç riski → yatış değerlendirme

EGSYS skoru

• Kardiyak senkop tahmini
• ≥ 3 puan yüksek riskli

Düşük riskli

• Genç + vazovagal öyküsü + normal EKG → ayaktan
• Eğitim + güvenlik

Ekokardiyografi

• Yapısal hastalık şüphesi
• Üfürüm varsa
• Kardiyak senkop ekarte

Holter (24-48 saat)

• Sık senkop
• Aritmi yakalama

Eksternal monitör (1-4 hafta)

• Daha uzun

ILR — İmplante Loop Recorder

• Cilt altı implant
• 3 yıl izlem
• Belirsiz senkopta tanı yakalama
• AHA önerisi sıklığı artıyor

Tilt-tablo testi

• Vazovagal senkop tanısı (klinik şüphede)
• 70 derece dik
• Pozisyonel yanıt değerlendirir
• Sensitivite sınırlı

Elektrofizyoloji çalışması

• Bilinen yapısal kalp hastalığı + senkop
• Aritmi tanısı

MR

• Kardiyomiyopati şüphesi

Vazovagal

• Eğitim — tetikleyici tanıma
• Sıvı + tuz alımı artır
• Fiziksel karşı manevralar:
  • Bacak çapraz, sıkma
  • El el sıkma, izometrik
• Kompresyon çorabı
• Salt tablet
• Refrakter:
  • Midodrin (alfa-agonist)
  • Fludrokortizon
  • Beta-blokeri (tartışmalı)

Ortostatik

• Yavaş kalkma
• Hidrasyon
• İlaç gözden geçirme
• Bacak elevasyonu
• Tilt-up yatak gece

Kardiyak

• Aritmiye yönelik:
  • Pacemaker (brady, AV blok)
  • ICD (VT/VF, HKM, kanal hastalıkları)
  • Ablasyon (taşikardi)
• Yapısal:
  • Aort darlığı → kapak replasmanı (TAVI, cerrahi)
  • HKM → ICD + miyektomi
  • PE → trombektomi/tromboliz

Sürüş

• Kardiyak senkop sonrası sürüş 6 ay yasak (yerel yasalar)

KIRMIZI bayraklar

• Egzersizde senkop
• Sırt üstü senkop
• Prodromsuz
• Çarpıntı/göğüs ağrısı eşliği
• Aile öyküsü ani ölüm < 50
• Yapısal kalp hastalığı
• EKG anormal
• 65+ yaş + ilk senkop
• Travma yarattı
• Anemi, GI kanama eşliği

SSS

S: Bayıldım, hemen acile mi? A: Klasik vazovagal + iyi prognoz: 24-48 saat içinde değerlendir. Kırmızı bayrak: derhal acile.

S: Konvülziyon ile senkop nasıl ayrılır? A: Senkop: ani, kısa, hızlı düzelme. Konvülziyon: postiktal konfüzyon, dil ısırma, idrar kaçırma.

S: Tilt tablo testi ağrılı mı? A: Hayır — 30-45 dakika dik durulur, BP/nabız izlenir.

S: Pacemaker'lı yaşam zor mu? A: Normal yaşam. Bazı kısıtlamalar (MR, güçlü manyetik alan) ama modern cihazlarda azalmış.

S: Çocukta bayılma? A: Çoğunlukla vazovagal. Spor sırasında bayılma — kardiyak ekarte (HKM).

S: Yaşlı dedem sık bayılıyor? A: Ortostatik, ilaç yan etkisi, aritmi. Mutlak değerlendirme.

Senkop acil servisin sık ama sinsi durumu — vazovagal vs kardiyak ayırımı hayat kurtarır. EKG mutlak, anamnez en değerli. Vazovagal iyi prognoz ama yaşam kalitesi etkiler — eğitim, fiziksel manevralar, tuz/sıvı. Kardiyak senkopta öncelik patolojiyi bulup tedavi etmek — pacemaker/ICD/ablasyon. Egzersizde bayılma + aile öyküsü ciddi alarm. 65+ yaşta ilk senkop genelde altta yatan vardır. Doktorclub'da kardiyoloji ve nöroloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

1. ESC Guidelines — Diagnosis and Management of Syncope (2018, 2024 update).
2. AHA/ACC/HRS — Evaluation and Management of Syncope (2017).
3. Türk Kardiyoloji Derneği — Senkop Tanı ve Tedavi Konsensüsü (2023).
4. Quinn JV et al. San Francisco Syncope Rule. Ann Emerg Med. 2006.
5. Del Rosso A et al. EGSYS Score. Heart. 2008;94:1620-1626.
6. Brignole M et al. Implantable Loop Recorder in Unexplained Syncope. Eur Heart J. 2020.
7. Shen WK et al. ACC/AHA Syncope Guidelines. Circulation. 2017.

Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Senkop sonrası hekim değerlendirmesi gerekli. Kırmızı bayraklarda 112.