Senkop (bayılma) — geçici beyin hipoperfüzyonu sonucu kısa süreli bilinç kaybı. Türk yetişkinlerin %35'inde yaşam boyu. 3 ana mekanizma: (1) Refleks (vazovagal) — en sık (%50+), genç, tetikleyici (uzun ayakta durma, ağrı, kan görme), prodrom (terleme, baş dönmesi, bulantı) — iyi prognoz. (2) Ortostatik hipotansiyon — kalkmada BP düşüşü; yaşlı, ilaç (antihipertansif, diüretik), dehidratasyon, Parkinson, diyabetik nöropati. (3) Kardiyak — POTANSİYEL ÖLÜMCÜL: aritmi (VT, AVB, brady), yapısal (HKM, aort darlığı), iskemik. Anahtar: Egzersizde, sırt üstü, prodromsuz, çarpıntı + yapısal kalp hastalığı şüphesi — kardiyak ekarte. Tanı: Anamnez (en kritik), fizik muayene, 12-derivasyon EKG (mutlak), ortostatik BP. Şüpheliyse: ECG monitör/Holter/ILR (implante loop recorder — uzun süreli izlem), tilt-tablo testi, ekokardiyografi, kardiyak elektrofizyoloji. San Francisco Senkop Kuralı (CHESS): C — congestive heart failure, H — hematokrit < 30, E — EKG anormal, S — shortness of breath, S — systolic BP < 90 → yüksek risk, yatış. Vazovagal tedavi: Tetikleyici kaçınma, sıvı/tuz, fiziksel manevralar (bacak çapraz, izometrik), midodrin/fludrokortizon refrakter. Kardiyak: pacemaker, ICD, ablasyon. Kırmızı bayrak: Egzersizde senkop, aile öyküsünde ani ölüm, çarpıntı, göğüs ağrısı eşliği.
Bayılma (Senkop): Vazovagal mi, Kardiyak Aritmi mi? Acil Ayırım
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Senkop (bayılma) — geçici beyin hipoperfüzyonu sonucu kısa süreli bilinç kaybı . Türk yetişkinlerin %35'inde yaşam…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Senkop (bayılma) — geçici beyin hipoperfüzyonu sonucu kısa süreli bilinç kaybı. Türk yetişkinlerin %35'inde yaşam boyu. 3 ana mekanizma: (1) Refleks (vazovagal) — en sık (%50+), genç, tetikleyici (uzun ayakta durma, ağrı, kan görme), prodrom (terleme, baş dönmesi, bulantı) — iyi prognoz. (2) Ortostatik hipotansiyon — kalkmada BP düşüşü; yaşlı, ilaç (antihipertansif, diüretik), dehidratasyon, Parkinson, diyabetik nöropati. (3) Kardiyak — POTANSİYEL ÖLÜMCÜL: aritmi (VT, AVB, brady), yapısal (HKM, aort darlığı), iskemik. Anahtar: Egzersizde, sırt üstü, prodromsuz, çarpıntı + yapısal kalp hastalığı şüphesi — kardiyak ekarte. Tanı: Anamnez (en kritik), fizik muayene, 12-derivasyon EKG (mutlak), ortostatik BP. Şüpheliyse: ECG monitör/Holter/ILR (implante loop recorder — uzun süreli izlem), tilt-tablo testi, ekokardiyografi, kardiyak elektrofizyoloji. San Francisco Senkop Kuralı (CHESS): C — congestive heart failure, H — hematokrit < 30, E — EKG anormal, S — shortness of breath, S — systolic BP < 90 → yüksek risk, yatış. Vazovagal tedavi: Tetikleyici kaçınma, sıvı/tuz, fiziksel manevralar (bacak çapraz, izometrik), midodrin/fludrokortizon refrakter. Kardiyak: pacemaker, ICD, ablasyon. Kırmızı bayrak: Egzersizde senkop, aile öyküsünde ani ölüm, çarpıntı, göğüs ağrısı eşliği.
İçindekiler
- Senkop Nedir? Patofizyoloji
- Vazovagal (Refleks) Senkop
- Ortostatik Hipotansiyon
- Kardiyak Senkop
- Tanı: EKG ve Anamnez
- San Francisco ve EGSYS Skorları
- İleri Tetkikler (Tilt, Holter, ILR)
- Tedavi
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Senkop Nedir? Patofizyoloji
Tanım
- Geçici bilinç kaybı ile postural tonus kaybı
- Spontane tam iyileşme
- Sebep: geçici global beyin hipoperfüzyonu
- Süre saniyeler
Presenkop
- Senkop habercisi
- Bilinç kaybedilmez
- "Bayılacak gibi" hissi
Senkop dışı bilinç kaybı
- Konvülziyon (epilepsi)
- Hipoglisemi
- TIA
- Psikojenik (konversif)
- Boğulma
2. Vazovagal (Refleks) Senkop
Mekanizma
- Otonom yansıma
- Sempatik düşüş + parasempatik artış
- Vazodilatasyon + bradikardi → BP düşer
Tetikleyiciler
- Uzun ayakta durma
- Ağrı (iğne, kan tahlili)
- Kan görme
- Sıcak ortam
- Yemek sonrası
- Mikrobiyel (kahkaha, öksürük, miksiyon — situational)
Klinik
- Genç (10-30 yaş) sık
- Prodrom var — terleme, bulantı, sıcak basması, görme bulanıklaşması, kulakta çınlama
- Bilinç kaybı kısa (< 1 dakika)
- Düzelme hızlı
Prognozu iyi
- Hayati tehdit yok
- Tetikleyici kaçınma + öğretme
3. Ortostatik Hipotansiyon
Tanım
- Ayağa kalkmada (3 dk içinde):
- Sistolik BP düşüş ≥ 20 mmHg
- Veya diyastolik ≥ 10 mmHg
Sebepler
- Dehidratasyon
- İlaç: antihipertansif, diüretik, alfa-bloker (BPH için), trisiklik
- Yaşlı + multifaktöriyel
- Otonom yetmezlik: Parkinson, MSA, diyabetik nöropati
- Adrenal yetmezlik
- Anemi
Klinik
- Kalkmada baş dönmesi
- Yatınca düzelme
- Sabah ilk kalkmada özellikle
Yönetim
- Yavaş kalkma
- Bacak egzersizi
- Bol su, tuz (kontrendike değilse)
- Bacak çorabı
- İlaç gözden geçirme
- Refrakter: midodrin, fludrokortizon
4. Kardiyak Senkop
Hayati tehdit eden senkop — mortalite %30 (1 yıl).
Aritmik
- Ventriküler taşikardi/fibrilasyon
- Atriyoventriküler tam blok
- Sinüs duraklaması, sick sinus
- Uzun QT, Brugada (genetik)
- Aritmojenik sağ ventrikül kardiyomiyopati
Yapısal
- Hipertrofik kardiyomiyopati (HKM) — genç sporcu ani ölüm
- Aort darlığı (ileri)
- Pulmoner hipertansiyon
- Akut MI
- Pulmoner emboli
- Aort diseksiyonu
- Atriyal miksoma
Kırmızı bayraklar
- Egzersizde senkop (anahtar)
- Sırt üstü senkop
- Prodromsuz (ani düşme)
- Çarpıntı eşlik
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı
- Aile öyküsünde ani kardiyak ölüm
- Yapısal kalp hastalığı bilinen
- EKG anormal (uzun QT, Brugada paterni, AV blok, sol ventrikül hipertrofisi)
5. Tanı: EKG ve Anamnez
Anamnez (en değerli)
- Pozisyon (yatarken, ayakta, oturarak)
- Aktivite (egzersiz mi, dinlenirken mi)
- Prodrom var/yok
- Süre
- Sonrası (yorgunluk vazovagalde tipik)
- Eyewitness (göz tanığı)
- Tetikleyici
- İlaçlar
- Aile öyküsü
Fizik muayene
- Ortostatik BP
- Kardiyak oskültasyon (üfürüm)
- Karotis nabız
- Nörolojik
12-derivasyon EKG (mutlak)
- Tüm senkoplarda
- Aritmi, iskemi, blok, uzun QT, Brugada
Yan testler
- Hemogram, elektrolit, troponin, BNP
- Glikoz
- D-dimer (PE şüphesi)
- Beta-hCG (kadın)
6. San Francisco ve EGSYS Skorları
San Francisco Senkop Kuralı (CHESS)
- Congestive heart failure
- Hematokrit < 30%
- EKG anormal
- Shortness of breath
- Systolic BP < 90
Herhangi 1 + → ciddi sonuç riski → yatış değerlendirme
EGSYS skoru
- Kardiyak senkop tahmini
- ≥ 3 puan yüksek riskli
Düşük riskli
- Genç + vazovagal öyküsü + normal EKG → ayaktan
- Eğitim + güvenlik
7. İleri Tetkikler (Tilt, Holter, ILR)
Ekokardiyografi
- Yapısal hastalık şüphesi
- Üfürüm varsa
- Kardiyak senkop ekarte
Holter (24-48 saat)
- Sık senkop
- Aritmi yakalama
Eksternal monitör (1-4 hafta)
- Daha uzun
ILR — İmplante Loop Recorder
- Cilt altı implant
- 3 yıl izlem
- Belirsiz senkopta tanı yakalama
- AHA önerisi sıklığı artıyor
Tilt-tablo testi
- Vazovagal senkop tanısı (klinik şüphede)
- 70 derece dik
- Pozisyonel yanıt değerlendirir
- Sensitivite sınırlı
Elektrofizyoloji çalışması
- Bilinen yapısal kalp hastalığı + senkop
- Aritmi tanısı
MR
- Kardiyomiyopati şüphesi
8. Tedavi
Vazovagal
- Eğitim — tetikleyici tanıma
- Sıvı + tuz alımı artır
- Fiziksel karşı manevralar:
- Bacak çapraz, sıkma
- El el sıkma, izometrik
- Kompresyon çorabı
- Salt tablet
- Refrakter:
- Midodrin (alfa-agonist)
- Fludrokortizon
- Beta-blokeri (tartışmalı)
Ortostatik
- Yavaş kalkma
- Hidrasyon
- İlaç gözden geçirme
- Bacak elevasyonu
- Tilt-up yatak gece
Kardiyak
- Aritmiye yönelik:
- Pacemaker (brady, AV blok)
- ICD (VT/VF, HKM, kanal hastalıkları)
- Ablasyon (taşikardi)
- Yapısal:
- Aort darlığı → kapak replasmanı (TAVI, cerrahi)
- HKM → ICD + miyektomi
- PE → trombektomi/tromboliz
Sürüş
- Kardiyak senkop sonrası sürüş 6 ay yasak (yerel yasalar)
9. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Egzersizde senkop
- Sırt üstü senkop
- Prodromsuz
- Çarpıntı/göğüs ağrısı eşliği
- Aile öyküsü ani ölüm < 50
- Yapısal kalp hastalığı
- EKG anormal
- 65+ yaş + ilk senkop
- Travma yarattı
- Anemi, GI kanama eşliği
SSS
S: Bayıldım, hemen acile mi? A: Klasik vazovagal + iyi prognoz: 24-48 saat içinde değerlendir. Kırmızı bayrak: derhal acile.
S: Konvülziyon ile senkop nasıl ayrılır? A: Senkop: ani, kısa, hızlı düzelme. Konvülziyon: postiktal konfüzyon, dil ısırma, idrar kaçırma.
S: Tilt tablo testi ağrılı mı? A: Hayır — 30-45 dakika dik durulur, BP/nabız izlenir.
S: Pacemaker'lı yaşam zor mu? A: Normal yaşam. Bazı kısıtlamalar (MR, güçlü manyetik alan) ama modern cihazlarda azalmış.
S: Çocukta bayılma? A: Çoğunlukla vazovagal. Spor sırasında bayılma — kardiyak ekarte (HKM).
S: Yaşlı dedem sık bayılıyor? A: Ortostatik, ilaç yan etkisi, aritmi. Mutlak değerlendirme.
10. Doktorclub Hekim Notu
Senkop acil servisin sık ama sinsi durumu — vazovagal vs kardiyak ayırımı hayat kurtarır. EKG mutlak, anamnez en değerli. Vazovagal iyi prognoz ama yaşam kalitesi etkiler — eğitim, fiziksel manevralar, tuz/sıvı. Kardiyak senkopta öncelik patolojiyi bulup tedavi etmek — pacemaker/ICD/ablasyon. Egzersizde bayılma + aile öyküsü ciddi alarm. 65+ yaşta ilk senkop genelde altta yatan vardır. Doktorclub'da kardiyoloji ve nöroloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
11. Kaynakça
- ESC Guidelines — Diagnosis and Management of Syncope (2018, 2024 update).
- AHA/ACC/HRS — Evaluation and Management of Syncope (2017).
- Türk Kardiyoloji Derneği — Senkop Tanı ve Tedavi Konsensüsü (2023).
- Quinn JV et al. San Francisco Syncope Rule. Ann Emerg Med. 2006.
- Del Rosso A et al. EGSYS Score. Heart. 2008;94:1620-1626.
- Brignole M et al. Implantable Loop Recorder in Unexplained Syncope. Eur Heart J. 2020.
- Shen WK et al. ACC/AHA Syncope Guidelines. Circulation. 2017.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Senkop sonrası hekim değerlendirmesi gerekli. Kırmızı bayraklarda 112.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: