Akut karın ağrısı Türk acil servislerine başvurunun #1 sebebi — vakaların %30'u cerrahi, %70'i tıbbi. Hayatı tehdit eden tabloları erken yakalama hayat kurtarır. En sık sebepler yaşa göre: Genç — apandisit, gastroenterit, kolik. Orta yaş — safra taşı, divertikülit, böbrek taşı. Yaşlı — mezenterik iskemi, AAA rüptürü, malignite. Lokalizasyona göre ayırım: Sağ alt kadran (RLQ) — apandisit; Sağ üst (RUQ) — kolesistit, kolanjit, hepatit; Sol alt — divertikülit; Sol üst — pankreatit, splenik; Epigastrik — pankreatit, MI, peptik ülser; Periumbilikal — erken apandisit, gastroenterit; Yaygın — peritonit, iskemi. Klasik bulgular: McBurney (apandisit), Murphy (kolesistit), Cullen ve Grey-Turner (pankreatit/iskemi hemorajisi), Rovsing, Psoas, Obturator. Kırmızı bayraklar (acil): Peritonit (defans, rebound), şok belirtisi, yaşlıda yeni ağrı (mezenterik iskemi/AAA), gebede sağ alt (ektopik), gebelik dışı kadında pelvik (PID/ektopik), kanlı kusma/dışkı, sarılık + ateş + ağrı (kolanjit Charcot triad). Tanı: Anamnez (PQRST, OPQRST), muayene, CBC/CRP/lipaz/laktat, USG (RUQ, pelvik), CT (en duyarlı). Gebede USG/MR önce.
Akut Karın Ağrısı: Apandisit mi, Kolesistit mi, Sadece Gaz mı? Acil Ayırım Rehberi
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Acil: Şiddetli karın…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026
Acil: Şiddetli karın ağrısı + ateş veya kanama veya bilinç değişikliği → 112 derhal.
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Akut karın ağrısı Türk acil servislerine başvurunun #1 sebebi — vakaların %30'u cerrahi, %70'i tıbbi. Hayatı tehdit eden tabloları erken yakalama hayat kurtarır. En sık sebepler yaşa göre: Genç — apandisit, gastroenterit, kolik. Orta yaş — safra taşı, divertikülit, böbrek taşı. Yaşlı — mezenterik iskemi, AAA rüptürü, malignite. Lokalizasyona göre ayırım: Sağ alt kadran (RLQ) — apandisit; Sağ üst (RUQ) — kolesistit, kolanjit, hepatit; Sol alt — divertikülit; Sol üst — pankreatit, splenik; Epigastrik — pankreatit, MI, peptik ülser; Periumbilikal — erken apandisit, gastroenterit; Yaygın — peritonit, iskemi. Klasik bulgular: McBurney (apandisit), Murphy (kolesistit), Cullen ve Grey-Turner (pankreatit/iskemi hemorajisi), Rovsing, Psoas, Obturator. Kırmızı bayraklar (acil): Peritonit (defans, rebound), şok belirtisi, yaşlıda yeni ağrı (mezenterik iskemi/AAA), gebede sağ alt (ektopik), gebelik dışı kadında pelvik (PID/ektopik), kanlı kusma/dışkı, sarılık + ateş + ağrı (kolanjit Charcot triad). Tanı: Anamnez (PQRST, OPQRST), muayene, CBC/CRP/lipaz/laktat, USG (RUQ, pelvik), CT (en duyarlı). Gebede USG/MR önce.
İçindekiler
- Acil Karın Ağrısının Önemi
- Lokalizasyona Göre Ayırım
- En Önemli Tanılar
- Apandisit
- Akut Kolesistit
- Pankreatit
- Böbrek Taşı (Renal Kolik)
- Mezenterik İskemi ve AAA
- Jinekolojik Acil (Ektopik, PID)
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Acil Karın Ağrısının Önemi
İstatistikler
- Acil servis başvurularının %5-10'u karın ağrısı
- %30 cerrahi tedavi gerektirir
- Yaşlıda mortalite %10+
Yaklaşım
- Hayatı tehdit eden tabloları yakala (peritonit, AAA, ektopik, MI)
- "Şüphede gözlem ve değerlendirme tekrarı"
- Yaşlı + bağışıklığı zayıflamış → atipik, klasik bulgular olmayabilir
2. Lokalizasyona Göre Ayırım
| Bölge | Olası tanılar |
|---|---|
| RLQ (sağ alt) | Apandisit, çekal divertikülit, over patolojisi, ektopik, böbrek taşı |
| RUQ (sağ üst) | Kolesistit, kolanjit, hepatit, peptik ülser, sağ alt pnömoni |
| LUQ (sol üst) | Splenik enfarkt/rüptür, pankreatit, sol alt pnömoni |
| LLQ (sol alt) | Divertikülit (en sık), over, ektopik, böbrek taşı |
| Epigastrik | Pankreatit, peptik ülser, MI, gastrit, AAA |
| Periumbilikal | Erken apandisit, gastroenterit, AAA, mezenterik iskemi |
| Suprapubik | İYE, sistit, PID, idrar retansiyonu |
| Yaygın | Peritonit, iskemi, gastroenterit, DKA, addisonian kriz |
3. En Önemli Tanılar
Hayatı tehdit eden (atlanmamalı)
- Apandisit (perforasyon riski)
- Akut kolesistit + kolanjit
- Pankreatit (özellikle nekrotizan)
- Mezenterik iskemi
- AAA (abdominal aort anevrizması) rüptürü
- Perforasyon (peptik ülser, divertikülit)
- Ektopik gebelik
- Over torsiyonu
- Testis torsiyonu (skrotal değil ama karın ağrısı yapabilir)
- MI (inferior — epigastrik)
Sık ama daha düşük öncelikli
- Gastroenterit
- Böbrek taşı
- Divertikülit
- IBS
- Konstipasyon
- Reflü
- Adet ağrısı
4. Apandisit
Tipik öykü
- Periumbilikal ağrı → RLQ'a göç (12-24 saat)
- Anoreksi
- Bulantı, kusma (ağrıdan sonra)
- Düşük ateş
Bulgular
- McBurney noktası hassasiyeti (göbek-iliyak çıkıntı 2/3)
- Rebound, defans
- Rovsing (LLQ basınca RLQ ağrısı)
- Psoas (sağ kalçayı kaldırma ile RLQ ağrı)
- Obturator (sağ kalça iç rotasyonu)
Tanı
- Klinik + lökositoz + CRP
- USG (özellikle çocuk, gebede) — apendiks > 6 mm
- CT (yetişkinde standart)
- Alvarado skoru klinik karar destek
Tedavi
- Laparoskopik apendektomi klasik
- Komplike olmayan apandisitte antibiyotik tek başına seçenek (rekürens %30)
- Perforasyon → drenaj + antibiyotik, geç apendektomi
Komplikasyonlar
- Perforasyon → peritonit
- Abse
- Sepsis
5. Akut Kolesistit
Patofizyoloji
- Safra kesesi taşı sistik kanalı tıkar (%95)
- Safra durması → enflamasyon → enfeksiyon
Belirtiler
- RUQ ağrısı + sağ omuza yayılım
- Murphy bulgusu (palpasyonla derin inspirasyonda durma)
- Bulantı, kusma
- Ateş
- Yağlı yemekten sonra alevlenir
Tanı
- USG (birinci basamak): safra kesesi duvar kalınlığı > 3 mm, perikolesistik sıvı, taş
- HIDA scan (USG negatif + şüpheli)
- Lökositoz, CRP, ALT/AST hafif yüksek
Tedavi
- Antibiyotik (seftriakson + metronidazol)
- Erken kolesistektomi (72 saat içinde — laparoskopik)
- Yüksek riskli hastada perkütan kolesistostomi
Komplikasyonlar
- Gangren, perforasyon
- Kolanjit
- Pankreatit
Akut kolanjit (Charcot triad)
- Ateş + sağ üst ağrı + sarılık
- Reynolds pentad: + hipotansiyon + bilinç değişikliği
- Acil ERCP + antibiyotik
6. Pankreatit
Sebepler
- Safra taşı (%40)
- Alkol (%30)
- Hipertrigliserid (> 1000)
- İlaç (azatiyoprin, valproate)
- ERCP sonrası
- Travma
- Otoimmün
- İdiopatik
Belirtiler
- Epigastrik ağrı sırta yayılım ("bıçak saplanır gibi")
- Bulantı, kusma
- Karın şişliği
- Ateş
Klasik bulgular (ağır vakada)
- Cullen (göbek çevresi mor)
- Grey-Turner (yan duvar mor)
- Hemorajik pankreatitte
Tanı (Atlanta kriterleri — 2/3)
- Klinik (tipik ağrı)
- Lipaz/amilaz > 3× normal
- Görüntüleme bulguları (USG, CT)
Şiddet skorları
- Ranson, BISAP, APACHE-II
Tedavi
- Sıvı resüsitasyonu (agresif)
- Ağrı yönetimi (opioid)
- NPO sonrası erken oral beslenme (tolere ederse)
- Safra taşı pankreatitinde ERCP (kolanjit varsa)
- Şiddetli vakada YBÜ
- Nekrozda antibiyotik (sadece enfekte nekroz)
Komplikasyonlar
- Pseudokist
- Nekroz, abse
- ARDS, MOF
7. Böbrek Taşı (Renal Kolik)
Belirtiler
- Yan ağrısı sırta yayılım, kasıklara
- Çıldırmış hasta — hareket eder, pozisyon bulamaz (apandisitten fark: hasta hareketsiz)
- Hematüri (mikro/makro)
- Bulantı
Tanı
- TİT (hematüri)
- USG (hidronefroz)
- CT (kontrastsız) — altın standart
Tedavi
- Ağrı (NSAID — diklofenak IV/IM)
- Sıvı
- Tamsulosin (alfa-bloker, taş düşürmesini kolaylaştırır)
- Taş > 5 mm veya tıkanma → üroloji (ESWL, üreteroskopi)
- Obstrüksiyon + ateş = acil drenaj (sepsis riski)
8. Mezenterik İskemi ve AAA
Akut mezenterik iskemi
- Yaşlı + atriyal fibrilasyon + orantısız ağrı (muayene normal görünür)
- Embolik (Afib), trombotik, NOMI, venöz tromboz
- Laktat yüksek
- CTA tanısal
- Mortalite %60-80 (gecikme ile)
AAA rüptürü
- 65+ erkek + ani şiddetli karın/sırt ağrısı + hipotansiyon
- Pulsatil kitle
- USG ile hızlı tanı
- Acil cerrahi veya endovasküler tamir
Aort diseksiyonu
- "Yırtılır gibi" göğüs/sırt ağrı
- Kol BP farkı
- CTA tanı
9. Jinekolojik Acil (Ektopik, PID)
Ektopik gebelik
- Gebelik testi pozitif + pelvik ağrı + kanama = ektopik kanıtlanana kadar
- Tüp rüptürü → hemorajik şok
- USG tanı
- Metotreksat veya cerrahi
Over torsiyonu
- Ani şiddetli pelvik ağrı
- USG Doppler tanı
- Cerrahi acil
PID (pelvik enflamatuvar hastalık)
- Pelvik ağrı + ateş + servikal hassasiyet
- Cinsel yolla bulaşan
- Antibiyotik tedavi
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar (112'yi ara)
- Şiddetli, ani başlangıçlı ağrı
- Peritonit bulguları: defans, rebound, hareketsiz hasta
- Hipotansiyon, taşikardi, soluk
- Kanlı kusma, kara dışkı, hematokezi
- Sarılık + ateş + ağrı (kolanjit)
- Yaşlı + ani ağrı + atriyal fibrilasyon (mezenterik)
- Pulsatil kitle (AAA)
- Gebe + alt karın ağrısı (ektopik)
- Erkek + skrotal ağrı (torsiyon)
- Bilinç değişikliği
SSS
S: Akut karın ağrısında ne yapmamalıyım? A: Ağrı kesici alma (tanıyı maskeleyebilir), antibiyotik alma, yeme-içme.
S: Apandisit muhakkak ameliyat mı? A: Komplike olmayan vakada antibiyotik denenebilir ama rekürens %30. Çoğu hasta cerrahi tercih eder.
S: Karın ağrım var, ne kadar bekleyebilirim? A: Şiddetli + 6 saatten uzun = acil değerlendirme. Hafif + 12-24 saat → hekim.
S: Sadece gaz olabilir mi? A: Çoğunlukla evet ama "kırmızı bayrak" yoksa.
S: Sıcak su torbası işe yarar mı? A: Hafif rahatlatabilir ama altta yatan tanıyı değiştirmez. Apandisit, kolesistit gibi durumlarda yararı yok.
11. Doktorclub Hekim Notu
Akut karın ağrısı acil tıbbın en önemli ayırıcı tanı egzersizidir — gözden kaçırılan tablo mortaliteye dönüşebilir. Anahtar prensipler: (1) Lokalizasyon ayırımı yönlendirir. (2) Şiddet + ani başlangıç ciddi tabloya işaret. (3) Yaşlı + bağışıklığı zayıflamış atipik prezentasyon — düşük eşik. (4) Kadın üreme çağı → gebelik testi her zaman. (5) Yaşlı + Afib → mezenterik iskemi acil ekarte. Şüphede 112 veya acil servis — geç başvurudan iyidir. Evde ağrı kesici, antibiyotik alma tanıyı maskeleyebilir. Doktorclub'da acil tıp, genel cerrahi, dahiliye uzmanlarına ulaşabilirsiniz. Hayat kurtarıcı dakikalar var — şüphede acile gidin.
12. Kaynakça
- ACEP (American College of Emergency Physicians) — Acute Abdominal Pain Clinical Policy (2024).
- Tintinalli's Emergency Medicine (9th ed., 2020).
- Türk Acil Tıp Derneği — Akut Karın Yaklaşımı Konsensüsü (2023).
- WSES (World Society of Emergency Surgery) — Acute Appendicitis, Cholecystitis Guidelines (2020-2023).
- Crockett SD et al. AGA Clinical Practice Guideline on Initial Management of Acute Pancreatitis. Gastroenterology. 2018;154:1096-1101.
- Bruno JG et al. Acute Mesenteric Ischemia. N Engl J Med. 2016;374:959-968.
- Sawhney MS, Sengupta N. Acute lower GI bleeding evaluation. N Engl J Med. 2024.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Akut şiddetli karın ağrısında 112'yi arayın veya derhal acile gidin. Hekim değerlendirmesi olmadan ağrı kesici/antibiyotik kullanmayın.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: