Vertigo kişinin kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesi — yetişkinlerin %30'u yaşamlarında en az 1 kez yaşar, acil servis ziyaretlerinin %3'ü. Önemli ayrım: gerçek vertigo (rotasyon) vs presenkop (bayılma hissi — kardiyovasküler) vs dengesizlik (yürürken — nörolojik). 2 ana kategori — hayati önem: (1) Periferal (iç kulak / VIII. sinir — genelde benign): Atak başlangıçlı, şiddetli, horizontal-torsional nistagmus, fiksasyon ile baskılanır, işitme/kulak basıncı eşlik edebilir. (2) Santral (beyin sapı, serebellum — life-threatening): Sürekli, daha az şiddetli, vertikal/değişen yön nistagmus, fiksasyon baskılamaz, nörolojik defisit eşlik (diplopi, dizartri, ataksi). Periferal sebepler: (A) BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo — en sık periferal %30-40 vertigo) — yarımdairesel kanala düşen otokonia (kalsiyum karbonat partiklleri). Pozisyon değişimi (yatağa uzanma, dönme, başını yukarı) ile saniyeler içinde başlayan + 60 saniye altı süren atak, bulantı + nistagmus. Posterior kanal %85. Sıklıkla 50-60 yaş. (B) Vestibüler nörit: Viral inflamasyon (sıklıkla HSV reaktivasyonu), günler süren şiddetli vertigo + bulantı + dengesizlik, işitme normal (eğer işitme bozuk + vertigo → labirintit). (C) Meniere hastalığı: Endolenfatik hidrops — tekrarlayan ataklar (20 dk - 12 saat), işitme dalgalı + tinnitus + kulakta dolgunluk. Santral: Posterior dolaşım inme (vertebral, baziler, AICA, PICA — özellikle PICA serebellum), multipl skleroz, vestibüler migren (tekrarlayan, baş ağrısı eş
Vertigo: BPPV (Otokonia), Meniere ve Vestibüler Nörit — Epley Manevrası
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir. TL;DR Vertigo kişinin kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesi — yetişkinlerin %30'u yaşamlarında en az 1 kez…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk açısından incelenmiştir.
TL;DR
Vertigo kişinin kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesi — yetişkinlerin %30'u yaşamlarında en az 1 kez yaşar, acil servis ziyaretlerinin %3'ü. Önemli ayrım: gerçek vertigo (rotasyon) vs presenkop (bayılma hissi — kardiyovasküler) vs dengesizlik (yürürken — nörolojik). 2 ana kategori — hayati önem: (1) Periferal (iç kulak / VIII. sinir — genelde benign): Atak başlangıçlı, şiddetli, horizontal-torsional nistagmus, fiksasyon ile baskılanır, işitme/kulak basıncı eşlik edebilir. (2) Santral (beyin sapı, serebellum — life-threatening): Sürekli, daha az şiddetli, vertikal/değişen yön nistagmus, fiksasyon baskılamaz, nörolojik defisit eşlik (diplopi, dizartri, ataksi). Periferal sebepler: (A) BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo — en sık periferal %30-40 vertigo) — yarımdairesel kanala düşen otokonia (kalsiyum karbonat partiklleri). Pozisyon değişimi (yatağa uzanma, dönme, başını yukarı) ile saniyeler içinde başlayan + 60 saniye altı süren atak, bulantı + nistagmus. Posterior kanal %85. Sıklıkla 50-60 yaş. (B) Vestibüler nörit: Viral inflamasyon (sıklıkla HSV reaktivasyonu), günler süren şiddetli vertigo + bulantı + dengesizlik, işitme normal (eğer işitme bozuk + vertigo → labirintit). (C) Meniere hastalığı: Endolenfatik hidrops — tekrarlayan ataklar (20 dk - 12 saat), işitme dalgalı + tinnitus + kulakta dolgunluk. Santral: Posterior dolaşım inme (vertebral, baziler, AICA, PICA — özellikle PICA serebellum), multipl skleroz, vestibüler migren (tekrarlayan, baş ağrısı eşlik), beyin tümörü (vestibüler schwannoma), Wallenberg sendromu. Tanı: HINTS testi (Head Impulse, Nystagmus, Test of Skew) acil servis ayrım — HINTS'in 1 anomalisi santral (özellikle bilateral horizontal head impulse normal, vertikal-değişen nistagmus, skew deviation pozitif → inme — kontrastsız BT inmenin %80'ini kaçırır, MR diffüzyon altın standart). Dix-Hallpike testi: BPPV tanı (posterior kanal). Tedavi: BPPV — Epley manevrası (canalith repozisyon) — küratif %85+ tek seansta, evde Brandt-Daroff egzersizleri. Vestibüler nörit: Kortikosteroid (metilprednizolon — hızlı iyileşme), antiviral (asiklovir — sınırlı kanıt), erken vestibüler rehab. Meniere: Tuz kısıtlı diyet, diüretik, betahistin (Vertin) 16-24 mg × 3, intra-tympanic steroid/gentamisin (dirençli), endolenfatik kese cerrahi. Antihistaminik (meclizin, dimenhidrinat) akut semptom (uzun süre vestibüler kompansasyonu engelle — kısa süre). Vestibüler rehab kronik vertigo + periferal lezyon. Kırmızı bayrak: Yeni baş ağrısı + vertigo, nörolojik defisit (diplopi, dizartri, motor, duyu), vertikal nistagmus, kardiyovasküler risk + vertigo → MR diffüzyon (inme dışla).
İçindekiler
- Vertigo Türleri (Periferal vs Santral)
- BPPV — En Yaygın
- Vestibüler Nörit + Meniere
- HINTS Testi
- Epley Manevrası (BPPV Tedavisi)
- Meniere + Vestibüler Nörit Tedavisi
- Vestibüler Rehabilitasyon
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Vertigo Türleri (Periferal vs Santral)
Gerçek vertigo
- Dönme hissi
- "Kendim/çevre dönüyor"
Vs dengesizlik
- Sallantı, yürüyüşte
- Nörolojik
Vs presenkop
- Bayılma hissi
- Kardiyak, ortostatik
Periferal özellikleri
- Şiddetli, atak
- Horizontal-torsional nistagmus
- Fiksasyon baskılar
- Bulantı sık
- İşitme/tinnitus eşlik olabilir
Santral özellikleri
- Daha az şiddetli ama sürekli
- Vertikal veya değişen yön nistagmus
- Fiksasyon BASKILAMAZ
- Nörolojik eşlik (diplopi, dizartri, ataksi, motor)
2. BPPV — En Yaygın
Patogenez
- Yarımdairesel kanala düşen otokonia
- Endolenf içinde sürüklenir
- Kupula stimüle
- Yanlış sinyal — vertigo
Posterior kanal (en sık %85)
- Otokonia utriküldan
- Posterior kanal arka tarafa
Belirti
- Pozisyon değişimi tetik — yatağa uzanma, dönme, başı yukarı
- Saniyeler içinde başlar
- <60 saniye süre
- Bulantı
- Nistagmus (jeotropik, geotropic — yere doğru)
Latans
- Pozisyon sonrası 5-10 sn beklenir
- Sonra başlar
Yaş
- 50-60 yaş pik
- Travma sonrası (kafa travması, dental işlem)
Lateral kanal (%10-15)
- Horizontal nistagmus (geotropik veya apogeotropik)
- Daha şiddetli atak
3. Vestibüler Nörit + Meniere
Vestibüler nörit
- Viral (HSV reaktivasyonu)
- Tek atak
- Günler süren şiddetli vertigo + bulantı
- İşitme normal
- Vestibülokoklear sinir periferal dengesi etkilenmez
Labirintit
- Nörit + işitme tutulumu
- Bakteriyel: orta kulak iltihaplı
- Viral: nörit benzer
Meniere hastalığı
- Endolenfatik hidrops
- Tekrarlayan ataklar (20 dk - 12 saat)
- Klasik triad: Vertigo + dalgalı işitme kaybı + tinnitus
- + Kulakta dolgunluk hissi
- Düşük frekans işitme erken
Meniere tanı
- AAO-HNS kriterleri
- Audiogram
- Tekrarlayan atak öyküsü
- MR (akustik nöroma dışla)
Vestibüler migren
- Tekrarlayan
- Migren öyküsü
- Baş ağrısı vertigoya eşlik veya bağımsız
- Bartels kriterleri
4. HINTS Testi
Head Impulse (head thrust)
- Hasta gözleri fiksasyon noktasında
- Kafayı hızlı yana çevir
- Normal periferik: Düzeltici sakkad (vestibüler nörit)
- Anormal santral: Sakkad YOK (inme!)
- Paradoks — "normal" testin periferal anlamı
Nystagmus
- Periferal: horizontal-torsional, tek yön
- Santral: vertikal, değişen yön
Test of Skew
- Alternate cover test
- Vertikal kayma → santral (skew deviation pozitif)
HINTS yorumlama
- 3'ünden 1 anormal → santral (inme)
- Periferal pattern: head impulse anormal + horizontal nistagmus + skew negatif
HINTS vs BT
- Akut vestibüler sendromda
- HINTS sensitivity %96-100 — BT (kontrastsız %16-26)
- MR diffüzyon altın standart (24 saat sonrası negatif bile olabilir)
Sınırlama
- Tecrübeli klinisyen
- Akut vestibüler sendrom (24-48 saat sürekli vertigo + nistagmus)
- Episodik BPPV'de uygulamaz
5. Epley Manevrası (BPPV Tedavisi)
Dix-Hallpike pozisyonu (tanı)
- Hasta yatak kenarında
- Başı 45° yana çevir
- Hasta hızla geriye yat (baş yatağın kenarından sarkık)
- 30 sn bekle
- Etkilenen taraf alta → nistagmus tetik
Epley manevrası (tedavi)
- Dix-Hallpike pozisyonu etkilenen taraf
- 30-60 sn
- Baş diğer tarafa 90° çevir (45° + 90° = 135°)
- 30-60 sn
- Vücut + baş diğer tarafa 90° çevir (yan yatış, baş yere bakar)
- 30-60 sn
- Otur (baş 45° eğik)
Başarı
- %85+ tek seansta
- 1 hafta sonra tekrar gerekirse
Sonrası
- 48 saat baş yukarı uyu (tartışmalı)
- Egzersiz öneri
Lateral kanal
- Lempert manevrası (BBQ roll)
- Gufoni manevrası
Brandt-Daroff egzersizi
- Evde
- Otokonia tekrar dağıt
- Hafta 3 kez
Kontraendike
- Şiddetli servikal sorun
- Vertebral arter problemi
6. Meniere + Vestibüler Nörit Tedavisi
Vestibüler nörit tedavi
- Kortikosteroid: Metilprednizolon (azalan doz) — hızlı iyileşme
- Antiviral (asiklovir) — sınırlı kanıt
- Antihistaminik (meclizin) akut semptom
- Erken vestibüler rehabilitasyon — kompansasyon
- Uzun süreli vestibüler supresan YANLIŞ (kompansasyon engeller)
Meniere
- Tuz kısıtlı diyet (1.5-2 g/gün Na)
- Kafein, alkol azalt
- Diüretik (hidroklorotiyazid)
- Betahistin (Vertin) 16-24 mg × 3 (Avrupa standardı)
- İntra-tympanic steroid (deksametazon) — dirençli
- İntra-tympanic gentamisin — ablazyon (işitme kaybı riski)
- Endolenfatik kese cerrahi
- Vestibüler nörektomi son çare
Vestibüler migren
- Migren önleyici (topiramat, propranolol, amitriptilin)
- Akut: triptan
- Yaşam tarzı (uyku, stres, tetik gıda)
Akut semptom (genel)
- Meklizin 25-50 mg × 3 (kısa)
- Dimenhidrinat
- Antiemetik (metoklopramid, ondansetron)
- IV sıvı
Anksiyete eşlik
- Çoğu kronik vertigoda
- Benzodiazepin kısa süreli
7. Vestibüler Rehabilitasyon
Endikasyon
- Kronik vestibüler bozukluk
- Periferal lezyon sonrası kompansasyon
- Yaşlı dengesizlik
Egzersizler
- Gaze stabilizasyon (göz hareketleri)
- Habituation (provokatif pozisyonlar)
- Postural kontrol
- Yürüme uyum
Süre
- 6-12 hafta
Etkinlik
- Kompansasyon hızlanır
- Düşme riski ↓
Cawthorne-Cooksey egzersizleri
- Klasik program
Kim verir?
- Fizyoterapist (vestibüler eğitimli)
- KBB, nöroloji
- Türkiye'de uzmanlaşmış merkez gelişmekte
8. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- Yeni baş ağrısı + vertigo
- Nörolojik defisit (diplopi, dizartri, motor, ataksi)
- Vertikal/değişen nistagmus
- Kardiyovasküler risk + vertigo (AF, HT, KAH)
- HINTS santral pattern → MR
SSS
S: Vertigo inme mi? A: Genelde değil — %90 periferal benign. Kırmızı bayrak varsa MR.
S: BPPV kalıcı mı? A: HAYIR — Epley manevrası %85+ küratif. Tekrarlayabilir.
S: Epley'i evde yapabilir miyim? A: İlk seansa kadar uzman. Sonra tekrar için ev egzersizi.
S: Meklizin uzun süre? A: HAYIR — vestibüler kompansasyon engeller. Akut günler.
S: Meniere iyileşir mi? A: Kronik — atak yönetilir, işitme kalıcı kaybedilebilir.
S: Vestibüler migren tanısı? A: Tekrarlayan vertigo + migren öyküsü + Bartels kriterleri.
S: Yaşlı düşme + vertigo? A: Vestibüler rehab + ev güvenliği + ilaç gözden geçirme.
9. Doktorclub Hekim Notu
Vertigo dönme hissi — periferal (genelde benign) vs santral (life-threatening) ayrımı kritik. HINTS testi acil servis altın standardı — kontrastsız BT inme %80 kaçırır. BPPV en yaygın — Epley manevrası %85 küratif tek seansta. Vestibüler nörit kortikosteroid + erken rehab. Meniere — diyet + diüretik + betahistin + ileri vakada intratimpanik tedavi. Antihistaminik kısa süreli, uzun süre vestibüler kompansasyon engeller. Vestibüler migren sıklıkla tanı atlanır. Kırmızı bayrak (nörolojik defisit, vertikal nistagmus, KVH risk + vertigo) → MR diffüzyon inme dışla. Vestibüler rehabilitasyon kronik vertigoda kanıtlı yarar. Doktorclub'da nöroloji, KBB, fizik tedavi uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
10. Kaynakça
- Kattah JC et al. HINTS — Three-Step Bedside Oculomotor Examination. Stroke. 2009.
- Bhattacharyya N et al. AAO-HNS Clinical Practice Guideline: BPPV (2017, update 2024).
- Strupp M et al. Vestibular Neuritis. N Engl J Med. 2024.
- Lopez-Escamez JA et al. Diagnostic Criteria for Meniere Disease (Barany Society 2015).
- Furman JM, Cass SP. BPPV. N Engl J Med. 1999 (classic).
- Türk Nöroloji Derneği — Vertigo Konsensüsü (2023).
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Akut vertigo + nörolojik defisit acil servise başvuru.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: