Yeme bozuklukları (YB) Türk genç kadınların %3-5'ini, erkeklerin %1'ini etkileyen, tüm psikiyatrik durumların en yüksek mortalitesine sahip ciddi tablolar — anoreksiya nervoza mortalitesi %5-10, bunun yarısı intihar. 4 ana tip: (1) Anoreksiya nervoza (kısıtlayıcı/purging tip, düşük kilo + beden imajı bozukluğu + kilo alma yoğun korkusu). (2) Bulimia nervoza (tıkınma + telafi: kusma, laksatif, egzersiz). (3) BED — Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (telafi olmadan tıkınma — en yaygın). (4) ARFID (yeme kısıtlama, beden imajı bozukluğu YOK — duyusal/yutma korkusu). Atipik tablolar: atipik anoreksiya (normal kilo + tüm AN özellikleri). Komorbidite: Depresyon, anksiyete, OKB, BPD, otizm spektrumu — %60+. Tıbbi komplikasyonlar: Aritmi (uzamış QT), osteoporoz, infertilite, refeeding sendromu, dental erozyon (kusma), bradikardi, hipotansiyon. Tedavi: FBT (Aile Bazlı Tedavi / Maudsley) — adolesan anoreksiya altın standart. CBT-E (Enhanced CBT) — adolesan/yetişkin bulimia ve BED. İlaç: Fluoksetin (BN), lisdexamfetamin (BED), olanzapin (AN ek). Yatış: BMI < 14, ciddi aritmi, intihar, ortostatik. Refeeding sendromu — yeniden beslemede ölümcül elektrolit (fosfat, K, Mg) düşüşü; tıbbi izlem şart. Kırmızı bayrak: Senkop, göğüs ağrısı, intihar düşüncesi, BMI < 14.
Yeme Bozuklukları: Anoreksiya, Bulimiya, BED — Mortalitesi En Yüksek Psikiyatrik Durumlar
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Acil: İntihar düşüncesi…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026
Acil: İntihar düşüncesi veya şiddetli refeeding/aritmi riski için 112 veya 182.
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Yeme bozuklukları (YB) Türk genç kadınların %3-5'ini, erkeklerin %1'ini etkileyen, tüm psikiyatrik durumların en yüksek mortalitesine sahip ciddi tablolar — anoreksiya nervoza mortalitesi %5-10, bunun yarısı intihar. 4 ana tip: (1) Anoreksiya nervoza (kısıtlayıcı/purging tip, düşük kilo + beden imajı bozukluğu + kilo alma yoğun korkusu). (2) Bulimia nervoza (tıkınma + telafi: kusma, laksatif, egzersiz). (3) BED — Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (telafi olmadan tıkınma — en yaygın). (4) ARFID (yeme kısıtlama, beden imajı bozukluğu YOK — duyusal/yutma korkusu). Atipik tablolar: atipik anoreksiya (normal kilo + tüm AN özellikleri). Komorbidite: Depresyon, anksiyete, OKB, BPD, otizm spektrumu — %60+. Tıbbi komplikasyonlar: Aritmi (uzamış QT), osteoporoz, infertilite, refeeding sendromu, dental erozyon (kusma), bradikardi, hipotansiyon. Tedavi: FBT (Aile Bazlı Tedavi / Maudsley) — adolesan anoreksiya altın standart. CBT-E (Enhanced CBT) — adolesan/yetişkin bulimia ve BED. İlaç: Fluoksetin (BN), lisdexamfetamin (BED), olanzapin (AN ek). Yatış: BMI < 14, ciddi aritmi, intihar, ortostatik. Refeeding sendromu — yeniden beslemede ölümcül elektrolit (fosfat, K, Mg) düşüşü; tıbbi izlem şart. Kırmızı bayrak: Senkop, göğüs ağrısı, intihar düşüncesi, BMI < 14.
İçindekiler
- Yeme Bozukluğu Tipleri (DSM-5)
- Anoreksiya Nervoza
- Bulimia Nervoza
- BED — Tıkınırcasına Yeme
- ARFID ve Diğer
- Türkiye'de Yaygınlık
- Tıbbi Komplikasyonlar
- Tedavi: FBT, CBT-E, İlaç
- Yatış Endikasyonları ve Refeeding
- KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça
1. Yeme Bozukluğu Tipleri (DSM-5)
- Anoreksiya nervoza (AN) — kısıtlayıcı veya tıkınma/purging tip
- Bulimia nervoza (BN)
- Binge Eating Disorder (BED)
- ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder)
- Pika (yenmeyen şey yeme)
- Ruminasyon bozukluğu
- OSFED (Other Specified Feeding or Eating Disorder) — atipik
2. Anoreksiya Nervoza
Kriterler (DSM-5)
- Kalori kısıtlaması → düşük vücut ağırlığı (yaş, cins, gelişim için)
- Kilo alma veya şişman olma yoğun korkusu
- Beden imajı bozukluğu veya mevcut düşük kilonun ciddiyetinin yadsınması
Alt tipler
- Kısıtlayıcı (sadece diyet, egzersiz)
- Tıkınma/Purging (tıkınma + kusma/laksatif)
Şiddet (BMI)
- Hafif ≥ 17
- Orta 16-16.99
- Şiddetli 15-15.99
- Ekstrem < 15
Klinik
- Kilo kaybı
- Amenore (kadında)
- Lanugo (ince tüy)
- Bradikardi, hipotansiyon
- Hipotermi
- Konstipasyon
- Konsantrasyon güçlüğü
- Sosyal izolasyon
Mortalite
- %5-10 yaşam boyu
- Sebep: kardiyak ani ölüm, intihar (%50)
3. Bulimia Nervoza
Kriterler
- Tekrarlayan tıkınma atakları
- Telafi davranışları (kusma, laksatif, diüretik, egzersiz, açlık)
- Haftada 1 kez × 3 ay
- Self-değerlendirme aşırı beden imajına bağlı
- AN kriterleri karşılamaz (genelde normal kilo)
Klinik
- Russell belirtisi — eklem üstü kallus (kusma için parmak)
- Dental erozyon
- Parotis büyümesi
- Elektrolit bozukluğu (K düşük)
- Mallory-Weiss yırtığı (kusma)
- Yemekte gizli davranış
- Adet düzensizliği
Komplikasyon
- Aritmi (hipokalemi)
- Özofagus rüptürü (nadir)
- Diş kaybı
- Reflu
4. BED — Tıkınırcasına Yeme
Kriterler
- Tekrarlayan tıkınma (büyük miktar + kontrolsüzlük hissi)
- 5 özellik:
- Hızlı yeme
- Rahatsız edici dolgunluğa kadar yeme
- Aç olmadığında yeme
- Yalnız yeme (utangaçlık)
- Sonrasında suçluluk, depresyon
- Telafi davranışı YOK (BN'den fark)
- Haftada 1 × 3 ay
- Anlamlı distres
Klinik
- Obezite ile birlikte sık
- Kilo dalgalanması
- Diyet başarısızlığı
- Suçluluk, depresyon
- Sosyal yeme kaygısı
En yaygın yeme bozukluğu (BN'den daha sık)
5. ARFID ve Diğer
ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder)
- Beden imajı kaygısı YOK
- Yeme kısıtlama sebepleri:
- Duyusal hassasiyet (tat, doku, renk)
- Yutma/çiğneme korkusu
- Aşırı seçicilik (otizm spektrumu ile sık birlikte)
- Çocukta sık
- Beslenme yetersizliği, kilo kaybı, sosyal kısıtlama
Atipik anoreksiya
- AN'nin tüm özellikleri ama kilo normal/yüksek
- Eskiden obez biri kilo verince
- Tıbbi olarak AN gibi tehlikeli olabilir
Pika
- Yenmeyen şey yeme (toprak, kireç, saç)
- Demir/çinko eksikliği, otizm, gebelik
Ruminasyon
- Yenen besini ağıza geri getirme
- Çocuk, gelişimsel sorunlu
OSFED
- Tam kriter karşılamayan ama anlamlı yeme bozukluğu
6. Türkiye'de Yaygınlık
- Genç kadın: %3-5
- Erkek: %1
- Sosyal medya, beden imajı baskısı artışı
- Toplumsal tabu — geç tanı
- Üniversite öğrencileri yüksek risk
- Sporcu, dansçı, modelde özel grup
Sosyal medya etkisi
- Instagram, TikTok "thinspiration"
- "Skinny tok" ve "What I eat in a day" videoları
- Çocukluk ve ergende risk
7. Tıbbi Komplikasyonlar
Kardiyak
- Bradikardi (< 40)
- Hipotansiyon, ortostatik
- Uzamış QT → aritmi → ani ölüm
- Perikardiyal efüzyon
Endokrin
- Amenore (kadın)
- Hipotiroidizm benzeri (T3 düşük)
- Hipoglisemi
- Osteoporoz (kemik kaybı dramatik)
GI
- Gastroparezi
- Konstipasyon
- Pankreatit (refeeding)
Hematolojik
- Anemi, lökopeni, trombositopeni
Renal
- Hipokalemi, hipofosfatemi
- Böbrek yetmezliği
Nörolojik
- Konsantrasyon
- Sinir hasarı (nadir)
- Depresyon, suicidalite
Dental
- Erozyon (kusma)
- Çürük artar
8. Tedavi: FBT, CBT-E, İlaç
Yaklaşım prensipleri
- Multidisipliner ekip: psikiyatri + psikolog + diyetisyen + dahiliye + aile hekimi
- Aile kritik (özellikle adolesan)
- Erken tedavi → daha iyi prognoz
FBT (Family-Based Therapy / Maudsley)
- Adolesan AN için altın standart
- Aile çocuğun kilo alımı sorumluluğunu alır
- 3 fazlı (re-feeding, kontrolü hastaya bırakma, sağlıklı kimlik)
- Uzun süreli remisyon %50-70
CBT-E (Enhanced CBT)
- BN, BED, OSFED için birinci tedavi
- 20 seans
- Bireysel
- Yeme paterni, kompulsif davranış, kor kognitiv
Diğer terapiler
- MANTRA (yetişkin AN)
- IPT (Interpersonal Therapy) — BED
- DBT (Dialectical) — BPD eşlik
İlaç
- Fluoksetin 60 mg — BN için onaylı
- Lisdexamfetamin (Vyvanse) — BED için onaylı
- Olanzapin — AN'da kilo alma + obsesif
- SSRI'lar genel — depresyon, anksiyete eşlik
AN'da ilaç sınırlı
- Düşük kilo + restrictive intake → ilaç toksisite riski
- Önce nutrisyonel restorasyon
9. Yatış Endikasyonları ve Refeeding
Yatış endikasyonları (NICE)
- BMI < 13 veya hızlı kilo kaybı
- Bradikardi < 40, hipotansiyon
- Hipotermi
- Hipoglisemi
- Elektrolit bozukluğu (K < 3, Na < 130)
- QTc > 500
- Şiddetli refeeding riski
- İntihar riski
- Ayaktan tedavi başarısız
Refeeding sendromu
- Aç kalmış hasta yeniden beslemede
- İlk 1-3 gün kritik
- Hipofosfatemi anahtar (intrasellüler kayma)
- Hipokalemi, hipomagnezemi
- Sıvı yüklenmesi → kalp yetmezliği
- Wernicke (tiamin)
Önleme
- Düşük kalorili başla (10-20 kcal/kg/gün)
- Tiamin 200-300 mg ilk dozdan önce
- Günlük elektrolit takip
- Kademeli artış
Mortalite
- Refeeding sendromu mortalitesi yüksek
- Tıbbi izlem altında zorunlu
10. KIRMIZI BAYRAKLAR ve SSS
KIRMIZI bayraklar
- BMI < 14 veya hızlı kilo kaybı
- Senkop, göğüs ağrısı
- Şiddetli ortostatik
- EKG değişiklikleri (QTc > 500)
- Kanama (kusma, laksatif)
- İntihar düşüncesi
- Hipoglisemi
- Refeeding sendromu belirtileri
SSS
S: Çocuğum yemek seçici, ARFID olabilir mi? A: Sosyal/işlevsel etki varsa değerlendirme. Otizm spektrumu ile sık birlikte.
S: Atipik anoreksiya normal kiloda, ciddi mi? A: Evet — AN kadar tehlikeli olabilir. Mutlak ağırlığa değil kayba bak.
S: Egzersiz bağımlılığı yeme bozukluğu mu? A: Tek başına değil — ama AN'nin "egzersiz purging" parçası olabilir.
S: BED tedavisi olmadan kendi geçer mi? A: Hayır — kronikleşir. CBT-E etkili.
S: Hamilelikte yeme bozukluğu? A: Yüksek risk gebelik — preterm, IUGR, postpartum depresyon. Multidisipliner.
S: Yeme bozukluğu erkekte de görülür? A: Evet — vakalar artıyor. Sporcu, asker, gay erkek özellikle.
11. Doktorclub Hekim Notu
Yeme bozuklukları tüm psikiyatrik durumların en yüksek mortalitesine sahip — anoreksiya nervoza %5-10, yarısı intihar. Erken tanı ve tedavi prognoz için kritik. FBT (adolesan AN), CBT-E (BN, BED) kanıtlı birinci tedaviler. Sosyal medya beden imajı baskısı gençlerde risk artırıyor — aile/öğretmen erken belirti tanıma kritik. Tıbbi komplikasyonlar (aritmi, refeeding) hayati. Çocuk pediatrist + ergen psikiyatrist + diyetisyen + dahiliye ekip yaklaşımı. Doktorclub'da psikiyatri, klinik psikoloji ve diyetisyen uzmanlarına ulaşabilirsiniz. Aileler için: Kilo veya yeme hakkında konuşma sosyal baskı yaratabilir — uzman desteği şart.
12. Kaynakça
- DSM-5 — Feeding and Eating Disorders. APA (2013).
- NICE Guideline NG69 — Eating Disorders (2017, update 2023).
- AED (Academy for Eating Disorders) — Medical Care Standards (2024).
- Türkiye Psikiyatri Derneği — Yeme Bozuklukları Konsensüsü (2023).
- Lock J, Le Grange D. Treatment Manual for Anorexia Nervosa: A Family-Based Approach (2nd ed., 2013).
- Fairburn CG. Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders (CBT-E, 2008).
- Treasure J et al. Eating disorders. Lancet. 2020;395:899-911.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Yeme bozukluğu için multidisipliner uzman ekip değerlendirmesi gereklidir. İntihar düşüncesi için 112 veya 182.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: