Depresyon ve anksiyete bozukluğu Türkiye yetişkininin en sık iki ruh sağlığı tablosudur: ömür boyu prevalansı sırasıyla %15-25 ve %20-30. Vakaların %50+'ında ikisi birlikte (komorbidite). Depresyon — keder, anhedoni (zevk kaybı), uyku-iştah değişimi, enerji düşüklüğü, suçluluk, ölüm/intihar düşünceleri. Anksiyete — gelecek odaklı kaygı, kontrol kaybı korkusu, fiziksel semptomlar (çarpıntı, terleme, nefes alma güçlüğü), kaçınma. Tedavi yelpazesi: Hafif → psikoterapi (CBT en kanıtlı). Orta-şiddetli → psikoterapi + ilaç (SSRI birinci basamak). Tedaviye yanıt 4-8 haftada beklenir. Türkiye'de durum: Toplum genelinde damgalama (stigma) tedavi arama oranını düşürüyor, ama son 10 yılda SGK kapsamında psikiyatri ve psikoloji erişimi gelişti. Kırmızı bayraklar: İntihar düşüncesi, plan kurma, vasıta sağlama, ulaşılmaz olmak — acil psikiyatrik değerlendirme. 182 İntihar Önleme Hattı ücretsiz, anonim, 7/24 aktif. Yardım istemek zayıflık değil, sağlık tercihidir.
Depresyon mu Anksiyete mi? İkisi Birden mi? Belirtiler, Tedavi ve Türkiye Gerçeği
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite…
Okumaya devam edin
Tıbbi İnceleme: Bu içerik Dr. Hamza Gemici tarafından klinik doğruluk, güncellik ve halk sağlığı uygunluğu açısından incelenmiştir. Son Güncelleme: 30 Mayıs 2026 · Sonraki İnceleme: 30 Kasım 2026 Doktorclub Kalite Puanı: ★★★★★ (E-E-A-T uyumlu, kaynaklı, hekim onaylı)
Acil yardım hattı: Kendinize veya başkasına zarar vermeyi düşünüyorsanız 182 (İntihar Önleme) veya 112 (Acil Tıbbi) numarasını arayın. Kriz dakikalardır; tek başınıza kalmayın.
TL;DR — 30 Saniyede Özet
Depresyon ve anksiyete bozukluğu Türkiye yetişkininin en sık iki ruh sağlığı tablosudur: ömür boyu prevalansı sırasıyla %15-25 ve %20-30. Vakaların %50+'ında ikisi birlikte (komorbidite). Depresyon — keder, anhedoni (zevk kaybı), uyku-iştah değişimi, enerji düşüklüğü, suçluluk, ölüm/intihar düşünceleri. Anksiyete — gelecek odaklı kaygı, kontrol kaybı korkusu, fiziksel semptomlar (çarpıntı, terleme, nefes alma güçlüğü), kaçınma. Tedavi yelpazesi: Hafif → psikoterapi (CBT en kanıtlı). Orta-şiddetli → psikoterapi + ilaç (SSRI birinci basamak). Tedaviye yanıt 4-8 haftada beklenir. Türkiye'de durum: Toplum genelinde damgalama (stigma) tedavi arama oranını düşürüyor, ama son 10 yılda SGK kapsamında psikiyatri ve psikoloji erişimi gelişti. Kırmızı bayraklar: İntihar düşüncesi, plan kurma, vasıta sağlama, ulaşılmaz olmak — acil psikiyatrik değerlendirme. 182 İntihar Önleme Hattı ücretsiz, anonim, 7/24 aktif. Yardım istemek zayıflık değil, sağlık tercihidir.
İçindekiler
- Depresyon ve Anksiyete: Tanımlar
- Depresyon Belirtileri (DSM-5 Kriterleri)
- Anksiyete Bozuklukları: Alt Tipler
- İkisi Birden mi? Komorbid Tablo
- Nedenler: Biyolojik, Psikolojik, Sosyal
- Türkiye'de Yaygınlık ve Damgalama
- KIRMIZI BAYRAKLAR: Acil Değerlendirme
- Tedavi 1: Psikoterapi
- Tedavi 2: İlaç Seçenekleri
- Yaşam Tarzı ve Destek Önerileri
- Yardım Almak: Pratik Adımlar
- Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
- Doktorclub Hekim Notu
- Kaynakça ve Yardım Kaynakları
1. Depresyon ve Anksiyete: Tanımlar
Majör depresif bozukluk
- 2+ hafta süreyle günün büyük kısmında derin keder veya anhedoni
- Eşlik eden 5+ belirti (uyku, iştah, enerji, dikkat, suçluluk, intihar)
- Önemli işlevsel bozulma
- Diğer tıbbi durumla açıklanamaz
Anksiyete bozukluğu
- Aşırı, kontrol edilemeyen kaygı (en az 6 ay süreli — yaygın anksiyete için)
- Fiziksel ve bilişsel belirtiler
- İşlevsel bozulma
- Spesifik alt tipleri (panik, sosyal, OKB, PTSD ayrı kategorilerde)
Önemli ayrım
- Depresyon: Geçmiş ve şimdi odaklı, enerji düşük, zevk kayıp
- Anksiyete: Gelecek odaklı, enerji yüksek-gergin, kontrol kaybı korkusu
İkisi de gerçek tıbbi tablolardır — "moral bozukluğu" değil.
2. Depresyon Belirtileri (DSM-5 Kriterleri)
Ana belirtiler (en az 1)
- Üzgün duygu durum (subjektif veya gözlemli)
- Anhedoni (zevk veya ilgi kaybı)
Diğer belirtiler (5+ tamamlamak için)
- İştah veya kilo değişimi (artma/azalma)
- Uyku bozukluğu (insomnia veya hipersomnia)
- Psikomotor ajitasyon veya retardasyon
- Enerji düşüklüğü, yorgunluk
- Değersizlik, suçluluk duyguları
- Konsantrasyon güçlüğü, kararsızlık
- Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri
Süre
- En az 2 hafta süreyle, günün büyük kısmında, neredeyse her gün
Şiddet
- Hafif: 5 belirti, hafif işlevsel etki
- Orta: 6-7 belirti, belirgin etki
- Şiddetli: 8-9 belirti veya intihar planı
Alt tipler
- Atipik depresyon: Aşırı uyuma, aşırı yeme, kilo alma
- Melankolik depresyon: Klasik tablo, sabah kötü
- Psikotik depresyon: Hezeyan, halüsinasyon
- Mevsimsel depresyon: Kış aylarında belirgin
- Postpartum depresyon: Doğum sonrası
- Tedaviye dirençli: 2+ ilaç yanıtsız
3. Anksiyete Bozuklukları: Alt Tipler
Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB)
- 6+ ay süreyle yaygın kaygı
- Pek çok konuda kontrol edilemeyen endişe
- Kas gerginliği, yorgunluk, dikkat dağılması, uyku bozukluğu
Panik bozukluğu
- Tekrarlayan panik atakları
- Atak: 10 dk içinde tepe, çarpıntı, terleme, nefes alma güçlüğü, ölüm korkusu
- Atak arasında yeni atak korkusu
Sosyal anksiyete bozukluğu
- Sosyal değerlendirme korkusu
- Topluluk önünde konuşma, sosyal etkileşim
- Beden belirtileri (kızarma, terleme)
- Kaçınma davranışı
Spesifik fobiler
- Belirli nesne veya duruma karşı yoğun korku
- Örnekler: yükseklik, kapalı alan, iğne, hayvan, uçak
Agorafobi
- Açık alan veya kalabalıkta yalnız kalma korkusu
- Eve hapsolma
Ayırıcı kategori: PTSD ve OKB
DSM-5'te artık ayrı bölümlerde:
- PTSD (Post Travmatik Stres Bozukluğu) — travma sonrası flashback, kaçınma, uyarılma
- OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) — istemsiz düşünceler ve tekrarlayıcı davranışlar
4. İkisi Birden mi? Komorbid Tablo
Sıklık
- Depresyon hastalarının %60'ında anksiyete bozukluğu da var
- Anksiyete hastalarının %50+'ında depresyon eşlik
Birlikte tablo özellikleri
- Daha şiddetli klinik tablo
- Daha uzun süre
- Tedaviye yanıt daha yavaş
- İntihar riski daha yüksek
Ayrımı zorlaştıran ortak belirtiler
- Uyku bozukluğu
- Konsantrasyon güçlüğü
- Yorgunluk
- Sinirlilik
- Sosyal geri çekilme
Tedavi yaklaşımı
- SSRI'lar her iki tablo için etkili
- CBT her iki tablo için kanıtlı
- Genelde kombinasyon tedavisi öneriler
5. Nedenler: Biyolojik, Psikolojik, Sosyal
Biyolojik
- Genetik yatkınlık (heritabilite %30-40)
- Serotonin, noradrenalin, dopamin dengesizlikleri
- HPA aksı disregülasyonu (kortizol)
- Nöroinflamasyon
- Beyin yapısal değişiklikleri (hipokampus küçülmesi)
- Tiroid bozukluğu, B12 eksikliği ekarte edilmeli
Psikolojik
- Negatif düşünce stilleri
- Çocukluk travması
- Düşük kendine güven
- Mükemmeliyetçilik
- Öğrenilmiş çaresizlik
Sosyal
- Kayıp (sevdik, iş, sağlık)
- İlişki sorunları
- Maddi zorluklar
- Sosyal izolasyon
- Ayrımcılık, taciz
- Travmatik olay
Yaşam tarzı
- Uyku yetersizliği
- Beslenme eksiklikleri
- Hareketsizlik
- Madde kullanımı
- Aşırı ekran zamanı
Tıbbi durumlar
- Hipotiroidi
- Kronik ağrı
- Kanser
- Kardiyovasküler hastalık
- Diyabet
- Demans
- Bazı ilaçlar (kortikosteroid, beta-blokeri, izotretinoin tartışmalı)
6. Türkiye'de Yaygınlık ve Damgalama
Epidemiyoloji
- Majör depresyon ömür boyu: %15-25
- Anksiyete bozukluğu ömür boyu: %20-30
- Tedavi arama oranı: %30 altında
- Yıllık intihar: ~3500-4000 (TUİK)
Damgalama
- "Akıl hastası" söylemi
- "Güçsüz" suçlaması
- İş yerinde olumsuz etkilenme korkusu
- Aile ve sosyal çevre baskısı
Pozitif gelişmeler
- Son 10 yılda psikiyatri ve psikoloji tabusu azaldı
- Sosyal medyada açık paylaşımlar arttı
- SGK kapsamında ücretsiz tedavi
- Online psikiyatri ve psikoloji yaygınlaştı
Erişim
- Devlet hastaneleri psikiyatri ücretsiz
- Aile sağlığı merkezleri ilk değerlendirme
- Toplum ruh sağlığı merkezleri (TRSM)
- Üniversite psikoloji klinikleri
- Özel sektör (ücretli)
- Online platformlar (Doktorclub dahil)
7. KIRMIZI BAYRAKLAR: Acil Değerlendirme
Acil — 112 veya 182 arayın
- Aktif intihar düşüncesi ve planı
- Vasıta sağlanması (ilaç biriktirme, silah erişimi)
- Başkasına zarar verme düşüncesi
- Psikotik belirtiler (hezeyan, halüsinasyon)
- Aşırı dozda ilaç alma
- Şiddetli ajitasyon, kontrolden çıkma
Yakın takipte (hızlı psikiyatri)
- Yaygın umutsuzluk ve "kimse anlayamaz" hissi
- Sosyal izolasyon artması
- Vedalaşma, eşyaları dağıtma davranışları
- Madde kullanımı artışı
- Yeni başlayan psikotik belirtiler
- Doğum sonrası şiddetli depresyon
Çocuk ve ergende
- Okul reddi
- Davranış değişiklikleri
- Sosyal geri çekilme
- Akademik düşüş
- Kendini yaralama (self-harm)
8. Tedavi 1: Psikoterapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT)
- En kanıtlı psikoterapi
- Olumsuz düşünce ve davranış kalıpları değiştirir
- 12-20 seans genelde
- Hem depresyon hem anksiyete için etkili
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
- PTSD için altın standart
- Travmatik anıları işler
- Hızlı sonuçlar verebilir
Psikodinamik terapi
- Çocukluk dinamikleri
- Bilinçaltı süreçleri
- Daha uzun süreli (6 ay-yıllar)
Diyalektik davranış terapisi (DBT)
- Sınır kişilik bozukluğu
- Duygusal düzenleme
- Mindfulness temelli
Mindfulness-temelli terapi
- Anksiyete ve depresyon için iyi
- Akış (flow) ve dikkat çalışmaları
Online terapi
- COVID sonrası yaygınlaştı
- Yüz yüze terapi kadar etkili olabilir (CBT'de)
- Erişim avantajı
Türkiye'de psikoterapi erişimi
- Devlet hastane psikiyatri klinikleri (kısıtlı süre, uzun bekleme)
- TRSM
- Aile sağlığı merkezleri ilk değerlendirme
- Özel klinikler (250-2000 TL/seans)
- Online platformlar (ortalama 200-500 TL/seans)
9. Tedavi 2: İlaç Seçenekleri
SSRI (Selektif Serotonin Geri Alım İnhibitörü)
Birinci basamak depresyon ve anksiyete tedavisi.
- Sertralin (Lustral) — en sık reçete edilen
- Escitalopram (Cipralex)
- Paroksetin (Paxil)
- Fluoksetin (Prozac)
- Citalopram (Celexa)
- Fluvoksamin (Faverin)
Etki: Serotonin reuptake blokajı → serotonin düzeyi artar.
Yanıt süresi: 4-8 hafta (bazı belirtiler 2 hafta içinde iyileşir).
Yan etkiler (ilk 2 hafta yaygın, sonra düzelir):
- Mide bulantısı
- Uykusuzluk veya aşırı uyuma
- Cinsel yan etkiler (libido, ereksiyon, orgazm)
- Kilo değişimi
- Baş ağrısı
- Akathisia (huzursuzluk)
Süre: En az 6-12 ay; tekrarlayan depresyonda yıllarca.
SNRI (Serotonin-Noradrenalin Geri Alım İnhibitörü)
- Venlafaksin (Effexor)
- Duloksetin (Cymbalta)
- Desvenlafaksin
Anksiyete ve kronik ağrı eşlik ederse tercih.
Atipik antidepresanlar
- Mirtazapin — uyku ve iştah destekleyici
- Bupropion — cinsel yan etki yok, sigara bırakma için de
- Trazodon — uyku için düşük doz
- Vortioksetin — bilişsel iyileşme
Trisiklik antidepresanlar (TCA)
- Eski nesil, yan etkiler ciddi
- Şiddetli/dirençli depresyon
MAOİ
- Çok nadir, diyet kısıtlamaları
Anksiyolitik (anksiyete spesifik)
- Benzodiazepinler (alprazolam, lorazepam) — bağımlılık riski, kısa süreli
- Buspiron — bağımlılık yapmaz, etki yavaş
- Pregabalin, gabapentin — yaygın anksiyete için
İntihar riski uyarısı
- Tüm antidepresanlar 18-25 yaş arası intihar düşünceleri artışı uyarısı taşır
- Yakın takip ilk 4-6 hafta kritik
İlaç kesme
- Kademeli azaltma zorunlu
- Hızlı kesme çekilme sendromu yapar
- Hekim eşliğinde 2-4 hafta süreyle
10. Yaşam Tarzı ve Destek Önerileri
Egzersiz
- Haftada 150 dk aerobik
- Hafif-orta depresyon için ilaç kadar etkili (bazı çalışmalarda)
- Endorfin, BDNF artırır
Beslenme
- Akdeniz beslenme
- Omega-3, B12, folik asit, D vitamini
- Düşük şeker, düşük işlenmiş gıda
Uyku
- 7-9 saat düzenli
- Bkz: Uyku hijyeni rehberi
Sosyal destek
- Yalnız kalmamak
- Aile, arkadaş, terapist
- Destek grupları (yüz yüze veya online)
Mindfulness ve meditasyon
- Anksiyete için özellikle etkili
- Headspace, Calm, Türkçe uygulamalar
Madde kullanımından kaçınma
- Alkol depresyonu kötüleştirir
- Nikotin anksiyeteyi tetikler
- Esrar bazı vakalarda kötü
Ekran zamanı
- Sosyal medya anksiyete ve depresyon ile bağlantılı
- Akşam ekran perhizi
11. Yardım Almak: Pratik Adımlar
1. Acil ise
- 112 veya 182 arayın
- En yakın acil servise gidin
2. Acil olmayan durumda
Adım 1: Aile hekiminize gidin
- İlk değerlendirme
- Fiziksel nedenler ekarte edilir (tiroid, B12)
- Psikiyatriste yönlendirme
Adım 2: Psikiyatrist ile randevu alın
- Devlet hastane psikiyatri
- Özel klinik
- Online platform
Adım 3: Tedavi planı
- İlaç ve/veya psikoterapi
- Düzenli takip (önce her 2 hafta, sonra her ay)
Online ruh sağlığı
- Doktorclub uzman ruh sağlığı kategorisi
- Yeşilçam Klinik vb. platformlar
- Türkiye Psikiyatri Derneği üye psikiyatristleri
Sevdiğinize yardım etmek
- Dinleyin (öğüt verme)
- Yargılamayın
- Hekime gitmesini önerin
- Acil bayraklarda profesyonel devreye alın
- Kendinize de iyi bakın
12. Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
S: Antidepresan kullanmak beni "uyuşturur" mu?
C: SSRI'lar uyuşturucu değildir. Doğru dozda duygusal düzenleme sağlar — keyifsizleştirmez. İlk 1-2 hafta hafif yan etki olabilir.
S: SSRI bağımlılık yapar mı?
C: Bağımlılık yapmaz, ancak ani kesme çekilme sendromu yapabilir. Kademeli azaltma şart.
S: İlacı bırakırsam depresyon geri döner mi?
C: İlk atak sonrası 6-12 ay tedavi yeterli olabilir. Tekrarlayan depresyon için yıllar veya yaşam boyu tedavi gerekebilir. Hekim ile birlikte karar.
S: Terapi mi ilaç mı daha iyi?
C: Hafif-orta depresyon için CBT ve ilaç eşit etkili. Şiddetli depresyon için kombinasyon öneriler. Bireysel tercih önemli.
S: Bitkisel destek (St. John's wort, lavanta) kullanabilir miyim?
C: St. John's wort hafif depresyon için orta kanıtlı ama birçok ilaçla etkileşim yapar (kontraseptif, antikoagülan). Hekimle konuşmadan başlamayın.
S: Akupunktur depresyona iyi gelir mi?
C: Bazı çalışmalar hafif yarar gösterdi. Ana tedavi yerine destek olarak görülmeli.
S: Hamilelikte antidepresan güvenli mi?
C: Sertralin gibi bazı SSRI'lar genelde güvenli kabul ediliyor. Hamile psikiyatrist ile yakın takip.
S: Çocuğumda depresyon olabilir mi?
C: Evet. Çocuk-ergen psikiyatristine başvurun. Belirtiler erişkinden farklı olabilir (öfke, davranış değişiklikleri).
S: Sertralin mi escitalopram mı?
C: Etki birbirine yakın. Yan etki profili, ilaç etkileşimi, ek tıbbi durumlara göre psikiyatrist seçer.
S: Antidepresan kilo aldırır mı?
C: Bazıları (paroksetin, mirtazapin) eğilim. Sertralin, fluoksetin nötr veya kilo verme. Bupropion kilo verme eğilimi.
13. Doktorclub Hekim Notu
Depresyon ve anksiyete gerçek tıbbi durumlardır — "kendine gel", "pozitif düşün" ile çözülmez. Türkiye'de damgalama azalsa da hâlâ çoğu insan tedavi aramıyor. Mesaj: Yardım istemek zayıflık değil, akıllı sağlık tercihidir — diyabet veya hipertansiyon gibi düşünün. Erken tedavi sonuçları iyileştirir. İntihar düşünceleri acil değerlendirme gerektirir — 182 İntihar Önleme Hattı 7/24 ücretsiz ve anonim. Sevdiklerinize destek olun: dinleyin, yargılamayın, profesyonel yönlendirme yapın. Doktorclub'da psikiyatri ve klinik psikoloji uzmanlarına ulaşabilirsiniz.
14. Kaynakça ve Yardım Kaynakları
Bilimsel kaynaklar
- DSM-5 — Major Depressive Disorder, Anxiety Disorders. American Psychiatric Association, 2013.
- WHO — Depression Fact Sheet (2024).
- NICE Guideline NG222 — Depression in Adults (2022).
- Türkiye Psikiyatri Derneği — Klinik Pratikler Kılavuzu (yıllık güncelleme).
- Kessler RC et al. Lifetime prevalence of mental disorders. Arch Gen Psychiatry. 2005;62:593-602.
- Cuijpers P et al. Psychotherapy for depression in adults. World Psychiatry. 2020;19:92-107.
- T.C. Sağlık Bakanlığı — Ruh Sağlığı Eylem Planı (2024).
Acil yardım hattı
- 182 — İntihar Önleme Hattı (ücretsiz, 7/24)
- 112 — Acil Tıbbi
- TÜRKİYE PSİKİYATRİ DERNEĞİ — psikiyatri.org.tr
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tanı veya tedavi yerine geçmez. Belirtileriniz varsa psikiyatri veya aile hekimine başvurun. Acil durumda 112 veya 182.
Doktorclub Editör Notu: Ruh sağlığı için daha fazla rehber için Doktorclub Sağlık Rehberi'ne göz atabilirsiniz.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler: