Saç Dökülmesi: Nedenleri, Ne Zaman Hekime Gidilmeli, Hangi Tedaviler Var?

Ne kadar dökülme normaldir?

Saç telleri büyüme, dinlenme ve dökülme evrelerinden oluşan bir döngü içinde yenilenir. Bu nedenle her gün bir miktar saçın dökülmesi normaldir; genellikle günde yaklaşık 50–100 telin dökülmesi olağan kabul edilir. Dökülme bunun belirgin biçimde üzerine çıktığında veya saçlarınızın seyreldiğini fark ettiğinizde bir değerlendirme yapılması uygundur.

Burada iki durumu ayırmak önemlidir: Saçın aşırı dökülmesi (normalden fazla telin kökünden düşmesi) ve saçın seyrelmesi ya da yeniden çıkmaması. Bu ayrım, nedenin anlaşılmasına yardımcı olur.

Saç dökülmesinin sık nedenleri

• Androgenetik (genetik) saç dökülmesi: Erkek ve kadınlarda en sık nedendir. Erkeklerde genellikle şakaklarda açılma ve tepe bölgesinde seyrelme, kadınlarda ise ön çizgi korunarak saçın orta bölümünde yaygın incelme şeklinde görülür. Yavaş ilerler.
• Telojen effluvium (geçici aşırı dökülme): Yüksek ateşli bir hastalık, ameliyat, ağır stres, hızlı kilo kaybı veya doğum gibi bir olaydan genellikle birkaç ay sonra başlayan yaygın dökülmedir. Tetikleyici ortadan kalktığında çoğu zaman kendiliğinden düzelir.
• Doğum sonrası dökülme: Telojen effluviumun sık bir türüdür. Doğumdan birkaç ay sonra başlar ve çoğu kadında zamanla normale döner.
• Demir eksikliği, tiroid hastalıkları ve bazı vitamin eksiklikleri: Saç dökülmesine katkıda bulunabilir. Bunların araştırılması için hekim değerlendirmesi ve kan tahlilleri gerekir.
• Alopesi areata: Bağışıklık sisteminin saç köklerini hedef aldığı bir hastalıktır. Genellikle yuvarlak, sınırları belirgin, düz ve pürüzsüz kellik alanlarıyla ortaya çıkar.
• İlaçlar ve tedaviler: Bazı ilaçlar ve kemoterapi gibi tedaviler saç dökülmesine yol açabilir.
• Saçı geren modeller ve kimyasal işlemler: Sıkı örgü, at kuyruğu veya sık uygulanan kimyasal işlemler saçta kırılma ve dökülmeye neden olabilir.

Kullandığınız bir ilacın saç dökülmesine yol açtığını düşünüyorsanız ilacı kendi kendinize bırakmayın; önce ilacı yazan hekime danışın.

Ne zaman hekime gitmelisiniz?

Hafif ve yavaş ilerleyen seyrelme bile bir dermatolog tarafından değerlendirilebilir; erken başlanan tedavi, genetik dökülmede mevcut saçı korumaya yardımcı olabilir. Aşağıdaki durumlarda ise gecikmeden hekime başvurmanız önerilir:

Hekim nasıl değerlendirir?

Değerlendirme genellikle ayrıntılı bir öykü ile başlar: Dökülmenin ne zaman başladığı, son aylarda geçirilen hastalık, ameliyat, doğum veya stres, kullanılan ilaçlar, beslenme ve ailede saç dökülmesi olup olmadığı sorulur.

• Saçlı derinin ve saç tellerinin muayenesi; gerekirse dermatoskopla (büyüteçli ışıklı alet) inceleme
• Saç çekme testi: Saçın nazikçe çekilerek dökülme düzeyinin değerlendirilmesi
• Hekimin gerekli gördüğü durumlarda kan tahlilleri (örneğin demir depoları, tiroid fonksiyonları, bazı vitamin düzeyleri ve kadınlarda hormon tetkikleri)
• Nadiren, tanının net olmadığı durumlarda saçlı deriden küçük bir doku örneği (biyopsi)

Saç dökülmesi için gelişigüzel vitamin veya mineral takviyesi kullanmak, eksiklik yoksa fayda sağlamayabilir. Bazı takviyelerin fazlası zararlı olabilir; ayrıca bazı takviyeler kan tahlili sonuçlarını etkileyebilir. Takviye kullanıyorsanız hekiminize söyleyin.

Kanıta dayalı tıbbi tedaviler

Tedavi, saç dökülmesinin nedenine göre planlanır. Telojen effluviumda çoğu zaman tetikleyicinin ortadan kalkması yeterlidir; demir eksikliği veya tiroid sorunu gibi bir neden saptanırsa bunun tedavisi önceliklidir.

Androgenetik saç dökülmesinde etkinliği en çok araştırılmış tedaviler şunlardır:

• Topikal minoksidil: Saçlı deriye sürülen bir ilaçtır; hem erkeklerde hem kadınlarda kullanılır. Etkisi genellikle birkaç ay içinde görülmeye başlar ve devam etmesi için düzenli kullanım gerekir. Kullanımın bırakılması durumunda kazanılan etki zamanla kaybolabilir.
• Ağızdan alınan ilaçlar: Erkeklerde finasterid gibi ilaçlar, kadınlarda ise uygun durumlarda spironolakton gibi ilaçlar ya da düşük doz ağızdan minoksidil, hekim değerlendirmesiyle reçete edilebilir. Bu ilaçların yan etkileri ve kullanılmaması gereken durumlar vardır; bu nedenle yalnız hekim önerisi ve takibiyle kullanılmalıdır.
• Alopesi areata gibi bağışıklık kaynaklı dökülmelerde ise kortikosteroid uygulamaları ve diğer ilaçlar hastalığın yaygınlığına göre hekim tarafından planlanır.

Gebe olan, gebelik planlayan veya emziren kadınlarda saç dökülmesi için kullanılan bazı ilaçlar uygun değildir. Tedaviye başlamadan önce bu durumu mutlaka hekiminize bildirin.

İlaç tedavilerinin etkisi yavaştır. Tedavinin işe yarayıp yaramadığını değerlendirmek için genellikle birkaç aydan bir yıla kadar düzenli kullanım gerekir. İlk haftalarda dökülmenin geçici olarak artması görülebilir; bu konuda hekiminize danışın.

PRP ve mezoterapi: ek yöntemler

PRP (trombositten zengin plazma), kişinin kendi kanından hazırlanan bir ürünün saçlı deriye enjekte edilmesidir. Androgenetik saç dökülmesinde bazı çalışmalarda yararlı bulunmuştur; ancak çalışmaların yöntemleri ve sonuçları farklıdır ve kanıtlar henüz sınırlı ve değişkendir. Ayrıntılar için «PRP» yazımızı okuyabilirsiniz.

Mezoterapi, çeşitli maddelerin deriye küçük iğnelerle uygulanmasıdır. Saç dökülmesindeki etkinliğine dair kanıtlar sınırlıdır ve kullanılan karışımlar standart değildir. Ayrıntılar için «Mezoterapi» yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yöntemler, kanıtı daha güçlü olan tıbbi tedavilerin yerine değil, gerekirse onlara ek olarak ve hekim değerlendirmesiyle düşünülmelidir.

Saç ekimi

Saç ekimi, genellikle ensedeki dökülmeye dirençli bölgeden alınan saç köklerinin seyrek bölgelere yerleştirildiği cerrahi bir işlemdir. Daha çok, ilerlemiş ve durağan hale gelmiş androgenetik saç dökülmesinde düşünülür. Ekim sonrasında da var olan saçları korumak için ilaç tedavisinin sürdürülmesi gerekebilir. Her saç dökülmesi türü ekime uygun değildir; uygunluk muayene ile belirlenir.

Gerçekçi beklentiler

• Telojen effluvium çoğu zaman aylar içinde kendiliğinden düzelir.
• Androgenetik saç dökülmesi ilerleyici bir durumdur; tedavinin amacı çoğu zaman dökülmeyi yavaşlatmak ve mevcut saçı korumaktır, bazı kişilerde saçta yoğunlaşma da görülebilir.
• Tedaviler düzenli ve uzun süreli kullanım gerektirir; bırakıldığında kazanılan etki kaybolabilir.
• Yara izi bırakan saç dökülmelerinde kaybedilen saç geri gelmeyebilir; bu nedenle erken tanı önemlidir.