Ciltte Leke ve Melazma: Nedenleri, Ne Zaman Hekime Gidilmeli, Hangi Tedaviler Var?

Ciltte leke neden oluşur?

Derinin rengini, melanosit adı verilen hücrelerin ürettiği melanin pigmenti belirler. Bu hücreler güneş ışığı, hormonlar veya deride oluşan bir iltihap gibi uyarılarla daha fazla pigment üretebilir. Pigmentin bir bölgede birikmesiyle çevresinden daha koyu görünen alanlara, yani hiperpigmentasyona yol açar.

Lekenin türünü anlamak önemlidir; çünkü bir leke türünde işe yarayan tedavi, diğerinde etkisiz kalabilir ya da durumu kötüleştirebilir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce lekenin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Sık görülen leke türleri

Çiller, doğum lekeleri ve benler de derinin renkli oluşumlarıdır; ancak bunlar farklı yapılardır ve ayrı değerlendirilir.

Melazma nedir, kimlerde görülür?

Melazma, yüzde genellikle iki yanda benzer yerleşimli, kahverengi-gri lekelerle seyreden, uzun süreli ve tekrarlama eğilimi yüksek bir pigment bozukluğudur. Kadınlarda çok daha sık görülür; ancak erkeklerde de ortaya çıkabilir. Orta-koyu tenli kişilerde ve ailesinde melazma olanlarda daha sıktır.

Gebelikte ortaya çıkan melazmaya halk arasında «gebelik maskesi» de denir. Doğumdan sonra bir kısmı zamanla açılabilir, ancak sonraki gebeliklerde yeniden ortaya çıkabilir.

Lekeleri tetikleyen ve artıran etkenler

• Güneş ışığı: Lekelerin en sık tetikleyicisi ve artırıcısıdır. Kısa süreli maruziyet bile melazmayı koyulaştırabilir.
• Görünür ışık ve ısı: Özellikle melazmada, yalnız morötesi (UV) ışık değil görünür ışık ve sıcaklığın da lekeyi artırabileceği düşünülmektedir.
• Hormonal etkiler: Gebelik, doğum kontrol hapı gibi hormon içeren ilaçlar ve hormon tedavileri
• Bazı ilaçlar: Işığa duyarlılık yapan veya pigment artışına yol açabilen bazı ilaçlar
• Tahriş edici kozmetik ürünler ve parfümlü ürünler: Deride iltihaba yol açarak leke oluşumuna katkıda bulunabilir.
• Deride iltihap: Sivilce, egzama, sürtünme, yanık veya uygun olmayan işlemler

Kullandığınız bir ilacın lekenizle ilgili olabileceğini düşünüyorsanız ilacı kendi kendinize bırakmayın; önce ilacı yazan hekime danışın.

Ne zaman hekime gitmelisiniz?

Lekelerin çoğu zararsızdır; ancak bazı koyu lekeler, deri kanserinin bir türü olan melanomun belirtisi olabilir. Melanom erken fark edildiğinde tedavi şansı yüksektir. Bu nedenle aşağıdaki değişikliklerden birini fark ederseniz vakit kaybetmeden bir dermatoloğa başvurun:

Ayrıca lekeleriniz hızla artıyorsa, yalnız yüzde değil vücudun güneş görmeyen yerlerinde de çıkıyorsa veya halsizlik gibi başka belirtiler de varsa, altta yatan başka bir hastalığı dışlamak için hekim değerlendirmesi gerekir.

Tedavinin temeli: her gün güneş koruması

Hangi tedavi seçilirse seçilsin, güneş koruması olmadan kalıcı bir iyileşme beklenmez. Güneşten korunmayı bıraktığınızda lekeler kısa sürede yeniden koyulaşabilir.

• Geniş spektrumlu (UVA ve UVB'ye karşı koruyan), yüksek koruma faktörlü bir güneş koruyucuyu her sabah, bulutlu günlerde ve kışın da kullanın.
• Açık havada kalıyorsanız güneş koruyucuyu yaklaşık iki saatte bir, terleme veya yüzme sonrası daha sık yenileyin.
• Melazmada, görünür ışığa karşı da koruma sağlayan renkli (demir oksit içeren) güneş koruyucular hekiminiz tarafından önerilebilir.
• Geniş kenarlı şapka, güneş gözlüğü ve gölge güneş koruyucuyu tamamlar.
• Güneşin en etkili olduğu öğle saatlerinde doğrudan güneşten kaçının.
• Solaryumdan uzak durun.

Hekimin önerebileceği kremler ve ilaçlar

Lekeler için kullanılan pek çok etken madde vardır. Bunların bir kısmı pigment üretimini azaltır, bir kısmı derinin yenilenmesini hızlandırır. Hangisinin, hangi sıklıkta ve ne kadar süreyle kullanılacağına lekenizin türüne ve cildinize göre hekiminiz karar verir.

• Pigment üretimini azaltan maddeler (örneğin hidrokinon; hekim kontrolünde ve hekimin belirlediği sürelerle kullanılır)
• A vitamini türevleri (retinoidler)
• Azelaik asit, kojik asit, niasinamid gibi daha hafif etkili maddeler
• Hekimin uygun gördüğü durumlarda, belirli maddelerin birlikte bulunduğu birleşik kremler

Lekeler için internetten veya reçetesiz satın alınan, içeriği belirsiz «beyazlatıcı» ürünler; ciltte kalıcı hasar, tersine koyulaşma veya sağlığa zararlı maddeler içerebilir. Reçeteli kremleri de önerilen süreden uzun kullanmayın.

Kremlerin etkisi yavaştır. Belirgin bir değişiklik görmek çoğu zaman birkaç ay alır; bu süre içinde düzenli kullanım ve güneş koruması gereklidir.

Hangi işlemler var?

Kremler ve güneş koruması tek başına yeterli olmadığında hekiminiz bazı işlemler önerebilir. Bu işlemler genellikle tedavinin yerine değil, kremlerle birlikte kullanılır.

• Kimyasal peeling: Derinin üst katmanlarının kontrollü biçimde yenilenmesini sağlar. Ayrıntıları «Kimyasal Peeling: Nedir, Kimlere Uygun, İyileşme Süreci Nasıl?» yazımızda bulabilirsiniz.
• Lazer ve IPL (yoğun atımlı ışık): Özellikle sınırları belirgin güneş lekelerinde etkili olabilir. Işık tedavilerinin genel çalışma ilkeleri ve cilt tipi ile ilişkisi «Lazer Epilasyon» yazımızda da anlatılmaktadır.
• Mikroiğneleme gibi diğer yöntemler: Bazı hastalarda diğer tedavilerle birlikte denenebilir; kanıtlar sınırlıdır.

Melazmada dikkat: Bazı lazer ve ışık tedavileri, özellikle yüksek enerjiyle yapıldığında, deride ısı ve iltihap oluşturarak melazmayı ve iltihap sonrası lekeyi kötüleştirebilir. Melazmada lazer ve IPL ancak dikkatle seçilmiş hastalarda, uygun ayarlarla ve deneyimli bir hekim tarafından düşünülmelidir.

Koyu tenli kişilerde hem peeling hem de lazer sonrası iltihap sonrası leke riski daha yüksektir. Bu nedenle işlem seçimi, yoğunluğu ve sıklığı bireysel olarak planlanmalıdır.

Gerçekçi beklentiler

• Güneş lekeleri çoğunlukla belirgin biçimde açılabilir; ancak güneşten korunulmazsa yenileri çıkar.
• İltihap sonrası lekeler, neden ortadan kalktığında zamanla kendiliğinden açılabilir; bu süre kişiden kişiye değişir ve koyu tenlerde daha uzun olabilir; tedavi bu süreci hızlandırmaya yardımcı olabilir.
• Melazma uzun süreli ve tekrarlama eğilimi olan bir durumdur. Tedaviyle belirgin açılma sağlanabilir, ancak tedavi bırakıldığında ya da güneşe maruz kalındığında lekeler geri dönebilir.
• Melazmada amaç çoğu zaman lekeyi tamamen yok etmek değil, kontrol altında tutmaktır. Bu nedenle tedavi sonrası bakım ve güneş koruması uzun süre sürdürülür.
• Tek bir işlemle kesin sonuç alınmaz; sabır ve düzenli takip gerekir.