30 Saniyede Özet
Mutfakta elini yakan çoğu kişi buzdolabına yönelir. Buz mantıklı görünür; sıcağın karşıtı soğuktur. Ancak yanık üzerine buz koymak yararlı değildir ve hasarı büyütebilir. Doğru yöntem, ılık ve akan suyla soğutmaktır. Diş macunu, yoğurt ve salça gibi ev yöntemleri de zararlıdır.
Buz neden zarar verir?
Yanık bölgesinde dokular zaten hasar görmüştür. Bu alanda kan dolaşımı iyileşmeyi taşır.
Buz damarları aniden daraltır. Bölgeye giden kan azalır.
Sonuç ters yönde çalışır. Zaten zarar görmüş doku bir de kansız kalır. Çok soğuk temas ayrıca donuk yaralanmasına yol açabilir.
Yanık hasarı buzun uyuşturduğu ağrının ötesinde derinleşebilir. Yani rahatlama hissi tabloyu iyileştirmez.
Doğru ilk yardım nasıl yapılır?
Sıralama basittir ve kolay uygulanır:
- Yanan bölgeyi ısı kaynağından uzaklaştırın.
- Yirmi dakika boyunca ılık, akan suyun altında tutun.
- Bölgedeki yüzük, saat ve dar kıyafeti şişme başlamadan çıkarın.
- Temiz ve tüy bırakmayan bir bezle örtün.
- Ağrı için hekiminizin uygun gördüğü ağrı kesiciyi alın.
Su buz gibi olmasın. Serin ya da ılık yeterlidir. Çok soğuk su özellikle çocuklarda vücut ısısını düşürebilir.
Yirmi dakika kuralı önemlidir. İlk üç saat içinde uygulandığında hâlâ yarar sağlar.
Ev yöntemleri neden kötü fikirdir?
Yaygın uygulamaların her biri ayrı bir sorun yaratır.
Şunlardan uzak durun:
- Diş macunu: yara yüzeyini kaplar, ısıyı hapseder ve değerlendirmeyi zorlaştırır.
- Yoğurt: soğuk hissi verir ama enfeksiyon riski taşır.
- Yağ ve salça: ısıyı içeride tutar.
- Un ve kahve telvesi: yaraya yapışır ve temizliği acılı hâle getirir.
- Patates dilimi: sterillik sağlamaz.
Bu maddeler acil serviste ilk iş olarak temizlenir. Bu işlem hastaya ek ağrı yaşatır.
Su toplarsa ne yapmalı?
Kabarcık vücudun kendi koruyucu örtüsüdür. Altındaki yeni doku bu sayede korunur.
Kabarcığı patlatmayın. Kendiliğinden açıldıysa üzerini temiz tutun ve örtün.
Açılmış bölgeye herhangi bir ev ürünü sürmeyin. Enfeksiyon riski bu aşamada yükselir.
Ne zaman hastaneye gitmeli?
Her yanık evde yönetilmez.
Şu durumlarda başvurun:
- Yanık avuç içinden büyükse.
- Yüz, el, ayak, eklem bölgeleri veya genital bölge etkilendiyse.
- Deri beyaz, kahverengi ya da kömürleşmiş görünüyorsa.
- Bölgede his kaybı varsa; bu derin yanığa işaret eder.
- Elektrik veya kimyasal madde söz konusuysa.
- Yanık bebek, küçük çocuk ya da ileri yaştaki birinde oluştuysa.
His kaybı yanıltıcıdır. Ağrının olmaması iyi haber değildir; sinir uçlarının zarar gördüğünü gösterebilir.
Sonraki günlerde dikkat
İyileşme sürecinde bazı işaretler enfeksiyonu düşündürür.
Artan kızarıklık, şişlik, sıcaklık ve kötü kokulu akıntı olursa hekime görünün. Ateş eklenirse bekletmeyin.
Yeni oluşan cilt güneşe karşı hassastır. Aylarca güneşten koruyun; kalıcı renk farkı riskini azaltır.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
