Dünya Görme Günü

Kısa cevap

Dünya Görme Günü 2026'da 8 Ekim Perşembe günü kutlanır; gün her yıl ekim ayının ikinci perşembesine denk gelir. Günü, Uluslararası Körlüğü Önleme Ajansı (International Agency for the Prevention of Blindness, IAPB) koordine eder. Amaç, önlenebilir görme kaybına dikkat çekmek, bireyleri göz muayenesine teşvik etmek ve hükümetleri erişilebilir göz sağlığı hizmetine yatırım yapmaya çağırmaktır (IAPB).

Bu gün neden önemli?

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Şubat 2026'da güncellenen bilgi notuna göre dünyada en az 2,2 milyar kişi yakın ya da uzak görme bozukluğu yaşıyor; bunların yaklaşık 1 milyarında bozukluk önlenebilir nitelikte ya da henüz giderilmemiş durumda (DSÖ, Blindness and vision impairment, 2026). Aynı kaynağa göre bu 1 milyar kişilik grupta uzak görme bozukluğunun başlıca nedenleri şöyle sıralanıyor:

• Katarakt (göz merceğinin saydamlığını yitirmesi): 94 milyon
• Düzeltilmemiş kırma kusuru (miyopi, hipermetropi, astigmatizma): 88,4 milyon
• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu: 8 milyon
• Glokom (göz tansiyonu ile ilişkili, görme sinirinde ilerleyici hasar): 7,7 milyon
• Diyabetik retinopati (diyabetin göz ağına verdiği hasar): 3,9 milyon
• Düzeltilmemiş presbiyopi (yaşa bağlı yakın görme kaybı) nedeniyle yakın görme bozukluğu: 826 milyon

Görme kaybının bireysel etkisi yalnız gözle sınırlı değildir. DSÖ, görme bozukluğunun yaşlı erişkinlerde sosyal izolasyon, yürüme güçlüğü, düşme ve kırık riskinde artış ile bakım kurumuna daha erken yerleşme ile ilişkili olduğunu; okul çağındaki çocuklarda ise eğitim başarısını düşürebildiğini vurgular. Küresel üretkenlik kaybı yılda 411 milyar ABD doları olarak tahmin edilir (DSÖ, 2026).

Buna karşın en sık iki neden için çok etkili çözümler mevcuttur: DSÖ, gözlükle kırma kusurunun düzeltilmesini ve katarakt cerrahisini sağlık sistemindeki en maliyet-etkin girişimler arasında sayar. Sorun erişimdir: düşük gelirli ülkelerde gözlüğe ihtiyacı olan her 3 kişiden 2'si gözlüğe erişemezken, dünya genelinde katarakt ameliyatına ihtiyacı olan her 2 kişiden 1'i bu hizmete ulaşamamaktadır.

Küresel çerçeve DSÖ'nün 2019'da yayımladığı World report on vision (Dünya Görme Raporu) ile çizildi; rapor, ömür boyu süreklilik sağlayan, kişi merkezli ve birinci basamakla bütünleşik göz bakımını önerir (DSÖ, 2019). 2021'de Dünya Sağlık Asamblesi, 2030'a kadar kırma kusurunda etkin kapsamın %40, katarakt cerrahisinde etkin kapsamın %30 artırılması hedeflerini kabul etti (IAPB, Global targets for 2030).

Türkiye: Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün (HSGM) Ulusal Görme Taraması Rehberi'ne göre aile hekimleri, Çocuk İzlem Protokolleri kapsamında 0–3 aylık bebeklere göz muayenesi ve kırmızı refle testi yapar. 36–48 aylık çocuklarda ve ilkokul 1. sınıfa başlanacak yıldaki 6 ya da 7 yaş izleminde aile hekimi kırmızı refle testi yapar; ayrıca aile sağlığı çalışanı tek göz kapatılarak 3 metreden LEA Sembol Testi ile görme keskinliğini ölçer. Muayene ve testlerde şüpheli bulgu ya da risk etkeni olan çocuklar görme taraması sevk belgesiyle göz hastalıkları uzmanına yönlendirilir; 32 hafta ve altında ya da 1.500 gram ve altında doğan bebekler prematüre retinopatisi açısından 4. haftada göz muayenesine sevk edilir (HSGM, Ulusal Görme Taraması Rehberi).

Günün tarihçesi: IAPB, günün ekim ayının ikinci perşembesinde kutlandığını ve koordinasyonunu kendisinin yürüttüğünü belirtir.

2026 teması ve kampanya

IAPB, 2026 kampanyasını #LoveYourEyes ("Gözlerini Sev") başlığıyla yürütüyor. IAPB ayrı bir resmî tema cümlesi yayımlamadı; kampanya adı tema yerine kullanılmaktadır (IAPB haber, 2026). IAPB'nin sayfasına göre kampanya 2021'de basit bir eylem çağrısı olarak başladı.

2026 kampanyasının öne çıkan mesajları:

1. Kişisel öncelik: Herkesi kendi göz sağlığını öncelik yapmaya, göz muayenesi yaptırmaya çağırır.
2. Hükümetlere çağrı: Göz sağlığı için finansmanın açılması ve erişilebilir, ulaşılabilir, karşılanabilir göz bakımının önceliklendirilmesi.
3. Deneyim ve topluluk: Kampanya, yaşanmış deneyimleri ve topluluk eylemini merkeze alır.

IAPB'nin 2026 için önerdiği üç etkinlik: kişilerin göz sağlığının neden önemli olduğunu anlattığı "Every Story Counts" (Her Hikâye Önemli); 5 milyon "#LoveYourEyes" taahhüdü toplama hedefi; okullarda, iş yerlerinde ve parlamentolarda göz taraması yapılmasını teşvik eden "Global Challenge" (Küresel Meydan Okuma). IAPB, 2026 Dünya Görme Günü'nü 2 Kasım 2026'da Antigua ve Barbuda'da yapılacak ilk Küresel Göz Sağlığı Zirvesi öncesinde önemli bir aşama olarak konumluyor.

Hekimler için öne çıkan mesajlar

1. Önlenebilir yük büyüktür, çözümler maliyet-etkindir. Görme bozukluğu olan kişilerin yaklaşık yarısında sorun önlenebilir ya da giderilebilir düzeydedir; kırma kusuru düzeltmesi ve katarakt cerrahisi en maliyet-etkin sağlık girişimleri arasındadır (DSÖ, 2026).
2. Tip 2 diyabette ilk göz muayenesi tanı anında yapılmalıdır. Amerikan Diyabet Derneği (ADA) 2026 Bakım Standartları, tip 2 diyabetli kişilerin tanı anında göz hekimi (oftalmolog) ya da optometrist tarafından pupilla genişletilerek kapsamlı göz muayenesinden geçmesini önerir (ADA Standards of Care 2026, Bölüm 12).
3. Tip 1 diyabette ilk muayene tanıdan 5 yıl sonra; retinopati yoksa aralık uzatılabilir. ADA, tip 1 diyabetli erişkinlerde ilk kapsamlı muayeneyi tanıdan 5 yıl sonra önerir. Bir veya daha fazla yıllık muayenede retinopati saptanmamış ve glisemik göstergeler hedefteyse 1–2 yılda bir tarama düşünülebilir (ADA 2026).
4. Gebelik diyabetik retinopati için özel dönemdir. Önceden diyabeti olan kişilerde gebelik öncesi ve ilk trimesterde göz muayenesi önerilir; bazı hastalar her trimesterde ve doğum sonrası 1 yıl izlenebilir (ADA 2026).
5. Uzaktan okumalı retina fotoğrafı ve onaylı yapay zekâ algoritmaları erişimi artırabilir. ADA, retina fotoğrafının uzaktan değerlendirildiği programları ve düzenleyici onaylı yapay zekâ algoritmalarını uygun tarama stratejileri arasında sayar. Bu bir ABD önerisidir; Türkiye'deki uygulamaya otomatik aktarılmamalıdır.
6. 3–5 yaş çocuklarda en az bir kez görme taraması ambliyopiyi yakalamak için önemlidir. Ambliyopi ("tembel göz"), çocuklukta bir gözün yeterince görme gelişimi gösterememesidir. ABD Koruyucu Hizmetler Görev Gücü (USPSTF), 3–5 yaş tüm çocuklarda ambliyopi veya risk etkenleri için en az bir kez görme taramasını B düzeyinde önerir; 3 yaş altında kanıtı yetersiz bulur (USPSTF, 2017). Türkiye'de uygulanan program ve yaşlar için ulusal program esas alınmalıdır.
7. Asemptomatik erişkinlerde toplum taraması ile risk temelli değerlendirmeyi ayırın. USPSTF, 40 yaş ve üzeri asemptomatik erişkinlerde primer açık açılı glokom taramasının yarar-zarar dengesi için kanıtı yetersiz (I) bulmuştur (USPSTF, 2022). Bu, göz muayenesinin gereksiz olduğu anlamına gelmez; aile öyküsü, diyabet veya görme yakınması olan kişiler göz hekimine yönlendirilmelidir.

Klinik pratikte bu hafta

• [ ] Diyabet listenizi gözden geçirin: Son 12 ayda göz muayenesi kaydı olmayan diyabetli hastaları belirleyin; tip 2 diyabette tanı anında muayene yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
• [ ] Görme yakınmasını sorun: Özellikle 40 yaş üstü hastalara yakın ve uzak görme, gece görme, parlama ve tek taraflı bulanıklık yakınmalarını sorgulayın; ani görme kaybı, ağrılı kırmızı göz veya görme alanında perde gibi yakınmalarda aynı gün göz acil değerlendirmesi planlayın.
• [ ] Yaşlı hastada düşme ve görme ilişkisini bağlayın: Düşme öyküsü olan hastada görme değerlendirmesi ve güncel gözlük reçetesi olup olmadığını not edin.
• [ ] Çocuk izlemlerinde görmeyi atlamayın: Okul öncesi yaş grubunda ulusal tarama programına uygun görme değerlendirmesini ve şaşılık/ambliyopi şüphesinde göz hekimine sevki yapın.
• [ ] Gebelik planlayan diyabetli kadınlara gebelik öncesi göz muayenesi önerin.
• [ ] Belgeleyin: Göz muayenesi tarihi, retinopati evresi (varsa) ve bir sonraki kontrol tarihi hasta kaydında görünür olsun.
• [ ] Hasta metnini paylaşın: Aşağıdaki sade dil metnini bekleme salonu ekranında veya mesajlaşma kanalınızda kullanın.

Hastalarınıza sade dille

8 Ekim Dünya Görme Günü: Gözlerinizi sevin

Dünyada görme sorunu yaşayan kişilerin yaklaşık yarısında bu sorun önlenebilir ya da tedavi edilebilir. Gözlük ve katarakt ameliyatı çok kişinin görmesini geri kazandırır.

• Diyabetiniz varsa her yıl göz doktoruna göz dibi muayenesi olun. Diyabet göz ağına zarar verebilir ve başta belirti vermeyebilir.
• Çocuğunuzun gözlerini okul öncesi dönemde muayene ettirin. Tembel göz erken fark edilirse tedavisi daha başarılıdır.
• Görmeniz birden azalırsa, gözünüz ağrıyıp kızarırsa ya da görüşünüzde perde, çok sayıda uçuşan nokta veya ışık çakmaları olursa beklemeden acile başvurun.
• Yakını ya da uzağı görmekte zorlanıyorsanız muayene olun; doğru gözlük hayatı kolaylaştırır.

Gözlerinizi sevmek, onları düzenli kontrol ettirmekle başlar.

Sık yapılan yanlışlar

• Yanlış: "Gözüm iyi görüyor, diyabetim olsa da muayeneye gerek yok." Doğru: Diyabetik retinopati erken dönemde belirti vermeyebilir; tarama muayenesi görme kaybı başlamadan önce yapılır (ADA 2026; DSÖ).
• Yanlış: "Katarakt 'olgunlaşana' kadar beklemek gerekir." Doğru: Ameliyat zamanlaması görmenin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine göre göz hekimiyle birlikte belirlenir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) 2021 kılavuzuna göre ameliyatın temel endikasyonu, görme işlevinin kişinin günlük görme gereksinimlerini artık karşılamayacak kadar azalması ve ameliyatın görmeyi iyileştirme olasılığının makul olmasıdır (AAO, Cataract in the Adult Eye PPP, 2021).
• Yanlış: "Çocuk şikâyet etmiyorsa görmesi normaldir." Doğru: Ambliyopide çocuk çoğu zaman tek gözünün az gördüğünü fark etmez; bu nedenle 3–5 yaşta tarama önerilir (USPSTF).
• Yanlış: "Yakını görememek yaşlılığın kaçınılmaz sonucudur, yapacak bir şey yok." Doğru: Presbiyopi yaygındır ancak basit yakın gözlüğü ile düzeltilebilir; dünyada yakın görme bozukluğu olan 826 milyon kişinin sorunu giderilmemiştir (DSÖ).

Kaynakça

1. Blindness and vision impairment (bilgi notu) — Dünya Sağlık Örgütü. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2,2 milyar / 1 milyar; neden dağılımı (katarakt 94 M, kırma kusuru 88,4 M, AMD 8 M, glokom 7,7 M, DR 3,9 M, presbiyopi 826 M); 411 milyar ABD doları üretkenlik kaybı; gözlük ve katarakt erişim açığı; yaşlılarda düşme/izolasyon, çocuklarda eğitim etkisi; maliyet-etkinlik; SPECS 2030. (Güncelleme tarihi: 10 Şubat 2026.)
2. World report on vision — Dünya Sağlık Örgütü, 2019. https://www.who.int/publications/i/item/9789241516570 — Erişim: 29.09.2026. Destekler: raporun yılı, entegre kişi merkezli göz bakımı önerisi.
3. World Sight Day — IAPB. https://www.iapb.world/world_sight_day (iapb.org yönlendirmesi) — Erişim: 29.09.2026. Destekler: tarih kuralı (ekim ayının ikinci perşembesi), 8 Ekim 2026, IAPB koordinasyonu, kampanyanın 2021'de başlaması, Küresel Zirve bağlantısı.
4. World Sight Day 2026: An important milestone toward eye care for all — IAPB haber. https://www.iapb.org/news/world-sight-day-2026-an-important-milestone-toward-eye-care-for-all/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: #LoveYourEyes, üç etkinlik (Every Story Counts, 5 milyon taahhüt, Global Challenge), 2 Kasım 2026 Küresel Göz Sağlığı Zirvesi.
5. World Sight Day 2026 — ABDO (Association of British Dispensing Opticians). https://www.abdo.org.uk/news/world-sight-day-2026/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: kampanya adından ayrı resmî tema cümlesi bulunmadığı.
6. Global targets for 2030 — IAPB. https://www.iapb.org/learn/resources/global-targets-for-2030/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 2021 DSA hedefleri (eREC %40, eCSC %30 artış).
7. Standards of Care in Diabetes—2026, Bölüm 12: Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care — American Diabetes Association, Diabetes Care 2026;49(Suppl 1). https://doi.org/10.2337/dc26-s012 (tam metin erişimi: https://aotinc.net/wp-content/uploads/2026/02/Retinopathy-Neuropathy-and-Foot-Care-Standards-of-Care-in-Diabetes-2026.pdf) — Erişim: 29.09.2026. Destekler: öneri 12.3–12.8 (ilk muayene zamanlaması, 1–2 yıllık aralık, gebelik, retina fotoğrafı/yapay zekâ).
8. Vision in Children Ages 6 Months to 5 Years: Screening — USPSTF, 2017. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/vision-in-children-ages-6-months-to-5-years-screening — Erişim: 29.09.2026. Destekler: 3–5 yaş B önerisi, <3 yaş I.
9. Primary Open-Angle Glaucoma: Screening — USPSTF, 2022. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/primary-open-angle-glaucoma-screening — Erişim: 29.09.2026. Destekler: ≥40 yaş asemptomatik erişkinde I önerisi.
10. Türk Oftalmoloji Derneği resmî web sitesi — https://www.todnet.org/ — Erişim: 29.09.2026. Destekler: dernek adı (related_dernek).
11. Ulusal Görme Taraması Rehberi — T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Çocuk ve Ergen Sağlığı Dairesi Başkanlığı (PDF; belge özelliklerinde oluşturma tarihi 4 Eylül 2019). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Gorme_Taramasi_Rehberi.pdf — Erişim: 23.10.2026. Destekler: 0–3 ay, 36–48 ay ve 6/7 yaş (ilkokul 1. sınıf) tarama basamakları; aile hekimi/aile sağlığı çalışanı görev paylaşımı; kırmızı refle ve LEA Sembol Testi; sevk belgesi ile göz hastalıkları uzmanına sevk; ≤32 hafta / ≤1.500 g bebeklerin 4. haftada ROP muayenesine sevki.
12. Cataract in the Adult Eye Preferred Practice Pattern — American Academy of Ophthalmology, 2021 (13 Ekim 2021; Ophthalmology 2022). https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/cataract-in-adult-eye-ppp-2021-in-press (tam metin PDF: https://www.aao.org/Assets/a7c4e054-2b43-4ac9-869a-d858ed48bb21/638876828052630000/cataract-in-the-adult-eye-ppp-7-9-25) — Erişim: 23.10.2026. Destekler: katarakt cerrahisinin temel endikasyonu (görme işlevinin kişinin gereksinimlerini karşılamaması ve makul iyileşme olasılığı), "Indications for Surgery" bölümü.