30 Saniyede Özet
Kanser tedavisi görenlerin büyük bölümü derin bir yorgunluk tarif eder. Bu tablo sıradan bitkinlikten farklıdır. Dinlenmekle ve uyumakla düzelmez. Tıpta buna kansere bağlı yorgunluk denir. İyi haber şudur: nedenlerinin bir kısmı düzeltilebilir ve bu yorgunluk sessizce katlanılması gereken bir durum değildir.
Sıradan yorgunluktan farkı ne?
Normal yorgunluk bir nedene bağlıdır ve dinlenince geçer. Uzun bir iş gününden sonra uyursunuz ve toparlanırsınız.
Bu tabloda ise ilişki kopar. Kişi on saat uyusa da yorgun uyanır.
Yorgunluk ayrıca orantısızdır. Diş fırçalamak ya da duş almak gibi küçük işler bile enerji tüketir.
Bu durum tedavi bittikten sonra da bir süre devam edebilir.
Neden olur?
Tek bir neden yoktur. Birden çok etken üst üste biner.
Katkıda bulunan başlıklar şunlardır:
- Hastalığın kendisinin vücutta yarattığı iltihabi yanıt.
- Kemoterapi ve ışın tedavisinin etkileri.
- Kansızlık, yani anemi.
- Yetersiz beslenme ve kilo kaybı.
- Ağrı ve ağrı kesicilerin etkisi.
- Uyku düzeninin bozulması.
- Depresyon ve kaygı.
- Tiroit sorunları ya da elektrolit dengesizlikleri.
Bu listenin önemi şudur: birkaç madde tedavi edilebilir niteliktedir.
Düzeltilebilir nedenler
Ekibinizin öncelikle aradığı şeyler bellidir.
Kansızlık sık karşılaşılan bir nedendir. Demir, B12 ya da folat eksikliği saptanırsa giderilir.
Tiroit hormonu düşüklüğü benzer şekilde taranır. Elektrolit bozuklukları ve şeker dengesizliği de kontrol edilir.
Uyku ve ağrı yönetimi ayrı bir başlıktır. Geceyi ağrıyla geçiren kişide yorgunluğun düzelmesi beklenemez.
Bu yüzden yorgunluğunuzu mutlaka bildirin. Çoğu hasta bunu "zaten olacak bir şey" sayıp söylemez.
Hareket paradoksu
Sezgiye aykırı gelen bir bulgu vardır. Bu tabloda tam istirahat işe yaramaz.
Uzun süreli hareketsizlik kas gücünü azaltır. Azalan kas, aynı işi daha zor hâle getirir. Böylece bir kısır döngü kurulur.
Araştırmalar, uygun düzeyde fiziksel aktivitenin yorgunluğu azalttığını gösteriyor. Yürüyüş gibi hafif egzersizler en çok incelenen yaklaşımdır.
Programı ekibinizle belirleyin. Kan değerleriniz ve tedavi takviminiz bu kararı etkiler.
Günü yönetmenin pratik yolları
Enerjinizi bir bütçe gibi düşünün.
İşe yarayan yöntemler şunlardır:
- Günün en enerjik saatini belirleyin ve önemli işleri oraya koyun.
- Uzun işleri parçalara bölün ve arada dinlenin.
- Gündüz uykusunu kısa tutun; uzun uyku geceyi bozar.
- Yardım isteyin; alışveriş ve temizlik devredilebilir işlerdir.
- Su tüketimini ve öğün düzenini aksatmayın.
Kendinizi zorlamak zorunda hissetmeyin. Bu yorgunluk isteksizlik değildir.
Takviyelere dikkat
İnternette enerji vaat eden birçok ürün bulunur. Bu ürünlerin bir kısmı tedaviyle etkileşebilir.
Bazı bitkisel karışımlar kemoterapi ilaçlarının etkisini değiştirebilir. Yüksek doz antioksidanlar da tartışmalıdır.
Hiçbir takviyeyi onkoloji ekibinize sormadan kullanmayın. Kullandığınız ürünlerin listesini kontrollere götürün.
Ne zaman ekibinizi hemen aramalı?
Bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Şu durumlarda bekletmeyin:
- Yorgunluğa nefes darlığı ya da çarpıntı eklendiyse.
- Ateşiniz yükseldiyse.
- Ayağa kalkarken baş dönmesi ve bayılma hissi varsa.
- Aniden artan bir bitkinlik yaşadıysanız.
Bu tablolar kansızlık ya da enfeksiyona işaret edebilir. İkisi de hızlı müdahale ister.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
