30 Saniyede Özet
Birmingham Üniversitesi ve Imperial College London kökenli yeni bir şirket, steroid profilini makine öğrenmesiyle okuyan testleri piyasaya taşımak için kuruldu. İlk hedef, adrenal kitlenin kötü huylu olup olmadığını idrardan kestiren bir test. Dayanak, 2.017 hastanın analiz edildiği 2020 tarihli EURINE-ACT çalışması. Test henüz rutin kullanımda değil ve şirket İngiltere için 2029'u hedefliyor.
Ne oldu?
Birmingham Üniversitesi 22 Eylül 2026'da yeni bir spin-out (üniversiteden doğan girişim) şirketi duyurdu. Şirketin adı Intelligent Mass Spec Solutions, kısaca IMS Solutions. Bilim direktörü, Avrupa Endokrinoloji Derneği'nin (ESE) ilk kadın başkanı Profesör Wiebke Arlt. Şirket 1,1 milyon sterlinlik bir tohum yatırımı topladı.
Platform, kütle spektrometrisi (molekülleri kütlelerine göre ayırıp ölçen yöntem) ile çok sayıda steroid metabolitini aynı anda ölçüyor. Ardından makine öğrenmesi algoritmaları bu örüntüyü bir risk sınıfına çeviriyor. Üniversitenin açıklamasına göre ACC testinin algoritması geriye dönük bir veri setiyle eğitildi. Açıklama, aranan kötü huylu örüntüyü steroid parmak izi olarak adlandırıyor.
İki ürün planlanıyor. Birincisi ACCelerate adlı idrar testi. Bu test, adrenokortikal karsinomu (ACC, böbreküstü bezi kabuğunun nadir kanseri) iyi huylu kitlelerden ayırmayı amaçlıyor.
İkincisi kan temelli bir PMOS sınıflama testi. PMOS (poliendokrin metabolik over sendromu), polikistik over sendromu için Mayıs 2026'da duyurulan yeni ad. Üniversiteye göre bu testin klinik doğrulaması sürüyor ve yayının altı ay içinde çıkması bekleniyor.
Ayrıca Imperial College London, Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü'nden (NIHR) 2,1 milyon sterlin hibe aldı. Duyuruya göre bu hibe, ACC testinin İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) tarafından benimsenmesi için gereken kanıtı üretmeyi destekleyecek.
Kanıt ne kadar güçlü?
ACC testinin arkasında The Lancet Diabetes & Endocrinology dergisinde 2020'de yayımlanan EURINE-ACT çalışması var. Bu, prospektif ve çok merkezli bir tanı testi doğrulama çalışması. Ocak 2011 ile Temmuz 2016 arasında 2.169 hasta alındı ve 2.017'si analiz edildi. Hastalar 11 ülkedeki 14 merkezden geldi ve 98'inde (%4,9) ACC saptandı.
Ekip, sıvı kromatografi-tandem kütle spektrometrisiyle (LC-MS/MS) 15 idrar steroid metaboliti ölçtü. Sınıflandırmayı GMLVQ (genelleştirilmiş matris öğrenme vektör nicemleme) adlı bir makine öğrenmesi algoritması yaptı. Algoritma hastaları düşük, orta ve yüksek ACC riski olarak üç gruba ayırdı. Eğri altı alan %94,6 bulundu.
Düşük risk sonucunun negatif kestirim değeri %99,7 idi. Buna karşılık yüksek risk sonucunun tek başına pozitif kestirim değeri %34,6'da kaldı. Asıl güç, üç ölçütün birlikte kullanılmasından geldi.
Üçlü ölçüt şuydu: tümör çapı 4 cm ve üzerinde, kontrastsız BT yoğunluğu 20 Hounsfield biriminden (HU) büyük ve metabolomik sonuç yüksek risk. Bu durumda pozitif kestirim değeri %76,4'e çıktı. Bu üçlü ölçütü 106 hasta karşıladı. 98 ACC olgusunun 81'i bu grubun içindeydi.
Sınırlılıklar da açık. Çalışma yalnız uzman merkezlerde yürütüldü ve genel pratiğe aktarımı belirsiz. Histopatolojik doğrulama yalnız ameliyat edilen hastalarda vardı. ACC dışındaki kötü huylu adrenal kitleler, örneğin metastazlar, hiçbir birleşik stratejiyle iyi huylu kitlelerden güvenle ayrılamadı.
Şirket, testin görüntülemeden dört kata kadar daha isabetli olduğunu söylüyor. Bu ifade bir kurum açıklaması ve karşılaştırmanın ayrıntısı duyuruda yer almıyor. PMOS testi içinse hakemli tam makale henüz yok.
Arlt ekibi 2023 Avrupa Endokrinoloji Kongresi'nde bir bildiri sunmuştu. Bu bildiride tedavi almamış 488 kadının serum androjenleri denetimsiz kümeleme (etiketsiz veriden grup bulan yöntem) ile üç alt tipe ayrıldı. Adrenal kaynaklı androjen fazlalığı kümesinde insülin direnci ve tip 2 diyabet daha sık görüldü. Ancak bu bir kongre özeti ve dış doğrulaması yok.
Hekim için ne anlama geliyor?
Adrenal insidentaloma (başka nedenle yapılan görüntülemede rastlantısal bulunan kitle) günlük pratikte sık bir sorun. EURINE-ACT'te hastaların %24,2'sinde tümör çapı 4 cm ve üzerindeydi. Yazarlar, yapılan 563 ameliyatın 245'inin (%43,5) aslında gerekmediğini hesapladı. Doğrulanmış bir idrar testi bu yükü azaltabilir; fakat bugün için değişmiş bir standart yok.
Adrenal kitlede görüntüleme özellikleri ve hormon değerlendirmesi temel yaklaşım olmayı sürdürüyor.
EURINE-ACT'te BT eşiğini 10 yerine 20 HU almak, ACC için özgüllüğü %64'ten %80'e çıkardı; duyarlılık %100'den %99'a indi.
Ticari bir steroid profili raporunda, testin hangi hasta grubunda doğrulandığını sorun.
PMOS alt tiplemesi için henüz klinik kullanıma hazır bir test yok.
Makine öğrenmesinin buradaki rolü sınırlı ama ölçülebilir. Model tek başına tanı koymuyor; görüntüleme bulgusunu tamamlayan bir risk katmanı ekliyor. En iyi performans da zaten bu birleşik kullanımdan geldi.
Türkiye'den bakınca
Testin Türkiye'de kullanıma sunulduğuna dair bir bilgi yok. Şirketin ilk hedefi İngiltere pazarı ve öngörülen tarih 2029. Türkiye'de in vitro tanı ürünleri dahil tıbbi cihazların denetiminden Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) sorumlu.
Bu tür modeller büyük hasta veri setleriyle eğitiliyor. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) sağlık verisini özel nitelikli kişisel veri sayıyor. Yerel bir doğrulama çalışması planlayan merkezler, açık rıza ve veri işleme şartlarını baştan kurgulamalı.
Sık sorulan sorular
Bu idrar testi BT ya da MR yerine geçer mi?
Hayır. EURINE-ACT'te en iyi sonuç, tümör çapı ve BT yoğunluğu ile metabolomik sonucun birlikte kullanılmasıyla elde edildi. Test görüntülemeyi tamamlayan bir araç olarak tasarlandı.
Makine öğrenmesi burada tam olarak ne yapıyor?
Algoritma, ölçülen 15 steroid metabolitinin oranlarından bir örüntü çıkarıyor. Bu örüntüye göre hastayı düşük, orta ya da yüksek ACC riski grubuna yerleştiriyor. Kullanılan GMLVQ yöntemi, hangi metabolitlerin karara katkı verdiğini gösterebilen yorumlanabilir bir sınıflandırıcı.
PMOS için steroid testi yakında kullanılabilir mi?
Şimdilik hayır. Kan temelli PMOS testinin doğrulama çalışması sürüyor ve hakemli sonuç henüz yayımlanmadı. Kümeleme verisi şu an yalnızca bir kongre özetine dayanıyor.
Kaynaklar
University of Birmingham (2026) — New spin-out IMS Solutions to commercialise steroid fingerprint technology: https://www.birmingham.ac.uk/news/2026/new-spin-out-ims-solutions-to-commercialise-groundbreaking-steroid-fingerprint-technology
Bancos I, Taylor AE, Chortis V, et al. (2020) — Urine steroid metabolomics for the differential diagnosis of adrenal incidentalomas in the EURINE-ACT study, Lancet Diabetes Endocrinol: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7447976
Melson E, Rocha TP, Veen RJ, ... Arlt W (2023) — Machine learning-based steroid metabolome analysis reveals three distinct subtypes of polycystic ovary syndrome, ECE 2023 bildirisi: https://www.endocrine-abstracts.org/ea/0090/ea0090oc11.2
Endocrine Society (2026) — Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome: new name for PCOS: https://www.endocrine.org/news-and-advocacy/news-room/2026/pcos-name-change
News-Medical (2026) — haber kaynağı: https://www.news-medical.net/news/20260922/New-spin-out-launches-technology-to-revolutionize-hormone-disorder-diagnosis.aspx
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Birmingham kökenli IMS Solutions, idrar steroid profilini makine öğrenmesiyle okuyan adrenal kanser testini ticarileştiriyor. EURINE-ACT verisi ne diyor?