30 Saniyede Özet
Chicago'da dirsek üstü amputasyonlu bir hastaya, kemiğe sabitlenen ve sinir uyarımıyla his vermeyi hedefleyen bir biyonik kol sisteminin implantı yerleştirildi. Duyuruya göre hasta, kemiğe, sinirlere ve kaslara doğrudan bağlanan biyonik kol alacak ABD'deki ilk kişi ve sekiz kişilik araştırmanın ilk katılımcısı. Hasta henüz protezle eğitime başlamadı; ortada fonksiyonel sonuç yok. Kontrol tarafında kas sinyallerini yorumlayan bir örüntü tanıma (makine öğrenmesi) sistemi kullanılıyor.
Ne oldu?
Shirley Ryan AbilityLab rehabilitasyon merkezi 17 Eylül 2026'da bir duyuru yayımladı. Duyuruya göre ameliyat 15 Temmuz 2026'da Northwestern Memorial Hospital'da yapıldı ve yaklaşık sekiz saat sürdü. Hasta, sol kolunu 2016'daki bir inşaat kazasında dirseğin üstünden kaybetmiş Chicago bölgesinden bir erkek. Bu ameliyattan önce hazırlık amaçlı bir ameliyat daha geçirdi.
Ameliyatı Northwestern Medicine cerrahi bölümünden Jason Ko ile ortopedi bölüm başkanı Terrance Peabody yaptı. Beş yıllık çalışmayı Levi Hargrove yönetiyor. Duyusal geri bildirim bileşenini Chicago Üniversitesi'nden Charles Greenspon yürütüyor.
Kullanılan sistem, İsveçli Integrum şirketinin geliştirdiği e-OPRA. Çalışma, ABD Ulusal Nörolojik Hastalıklar ve İnme Enstitüsü'nün (NINDS) 8,7 milyon dolarlık fonuyla yürüyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), çalışma için araştırma amaçlı cihaz muafiyeti (IDE, onaysız cihazın klinik çalışmada kullanılmasına izin) verdi.
Sistem nasıl çalışıyor?
Sistem üç bileşeni birleştiriyor. Birincisi osseointegrasyon: titanyum bir parça kalan kemiğe yerleştiriliyor ve protez doğrudan bu parçaya bağlanıyor. Böylece soket ve askı ihtiyacı ortadan kalkıyor.
İkincisi hedefli kas reinnervasyonu (TMR). Bu yöntemde kopan sinirler, güdükte kalan kaslara aktarılıyor. Hasta elini açmayı düşündüğünde bu kaslar kasılıyor ve ölçülebilir sinyal üretiyor.
Üçüncüsü implante elektrotlar. Kas üzerine yerleştirilen elektrotlar bu sinyalleri kaydediyor. Sinir çevresindeki manşon elektrotlar ise protezdeki sensörlerden gelen bilgiyle siniri uyarıyor. Hedef, eksik elden geliyormuş gibi algılanan bir his oluşturmak.
Makine öğrenmesi bileşeni kontrol tarafında devreye giriyor. Duyuruya göre kas sinyalleri yapay zekâ tabanlı örüntü tanıma ile çözülüyor. Örüntü tanıma, birden fazla kanaldan gelen kas etkinliği desenini belirli bir hareket niyetiyle eşleştiren bir sınıflandırıcıdır. 2023 tarihli fon duyurusunda, e-OPRA'nın Coapt Gen2 örüntü tanıma sistemiyle hem karşılaştırılacağı hem birlikte kullanılacağı belirtiliyor.
Kanıt ne kadar güçlü?
Bu bir sonuç haberi değil, bir ilk uygulama haberi. Hasta rehabilitasyona ve protez eğitimine önümüzdeki aylarda başlayacak. Duyuruda fonksiyonel skor, komplikasyon ya da his kalitesine dair veri yok. Sekiz katılımcılı çalışmanın 2030'da tamamlanması bekleniyor.
Yöntemin arkasında İsveç merkezli daha önceki bir deneyim var. Chalmers Teknoloji Üniversitesi'nden Max Ortiz Catalan ve ekibi, 2020'de New England Journal of Medicine'de dört hastalık bir seri yayımladı (DOI: 10.1056/NEJMoa1917537). Hastaların hepsi dirsek üstü amputasyonluydu ve cihazı 3 ila 7 yıl boyunca kullanmıştı. Yazarlara göre günlük kullanımla duyusal keskinlik ve günlük işlerdeki etkinlik arttı.
Bu seri umut verici ama küçük ve kontrolsüz. ABD çalışmasının farkı, osseointegrasyon, TMR ve implante sensörleri tek protokolde birleştirmesi. Yeni sistemin standart bakıma üstünlüğü henüz gösterilmiş değil.
Güvenlik de izlenecek konular arasında. Deriden geçen implantlarla ilgili bir derlemeye göre, deri geçiş noktasında yüzeyel enfeksiyon sık görülüyor ve çoğu ağızdan antibiyotikle yönetilebiliyor. Derin enfeksiyon ve implantın çıkarılması daha seyrek. Bu verilerin önemli kısmı alt ekstremiteden geliyor; üst ekstremite verisi daha sınırlı.
Hekim için ne anlama geliyor?
Üst ekstremite amputasyonlu hastalarda soketli miyoelektrik protezler her zaman konforlu değil. Kemiğe sabitleme ve implante sensörler bu sorunlara bir çözüm adayı. Ancak cerrahi karmaşıklık, enfeksiyon riski ve uzun rehabilitasyon da denklemin parçası.
Hastalar bu haberi sorarsa şu noktalar yardımcı olabilir.
Sistem ABD'de araştırma amaçlı cihaz muafiyetiyle, yalnızca klinik çalışma içinde uygulanıyor.
İlk hastada henüz protez kullanım sonucu yok.
Uygunluk, amputasyon düzeyi, kemik kalitesi ve deri durumu gibi etkenlere bağlı olabilir.
Protezle eğitim süreci gerekiyor; ilk hasta bu sürece önümüzdeki aylarda başlayacak.
Türkiye'den bakınca
e-OPRA sisteminin Türkiye'de uygulandığına ya da ruhsatlandığına dair bir bilgimiz yok. Böyle bir implant gündeme gelirse, tıbbi cihaz değerlendirmesi Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) yetkisindedir. Kas ve sinir sinyalleri de sağlık verisidir ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında özel nitelikli sayılır. Amputasyon cerrahisi planlanan hastalarda, sinir yönetimi seçeneklerini ortopedi, plastik cerrahi ve rehabilitasyon ekipleri birlikte değerlendirebilir.
Sık sorulan sorular
Bu kol düşünceyle mi kontrol ediliyor?
Beyinden doğrudan sinyal alınmıyor. Hasta hareketi düşündüğünde, sinirleri aktarılmış kaslar kasılıyor ve implante elektrotlar bu sinyali okuyor. Örüntü tanıma yazılımı da sinyali protez hareketine çeviriyor.
Hasta gerçekten dokunmayı hissedecek mi?
Hedef bu, ancak ilk hastada sonuç henüz yok. 2020 NEJM serisinde sinir uyarımıyla günlük hayatta his oluşturulabildiği bildirildi. ABD çalışmasındaki his kalitesi, eğitim sürecinden sonra değerlendirilecek.
Osseointegrasyonun başlıca riski nedir?
Deri geçiş noktasında yüzeyel enfeksiyon sık görülen bir sorun. Derin kemik enfeksiyonu ve implantın çıkarılması daha seyrek. Uzun süreli izlem bu nedenle önem taşıyor.
Kaynaklar
Shirley Ryan AbilityLab / EurekAlert! (2026) — First US patient reaches major milestone toward a bionic arm anchored to bone, nerves and muscles: https://www.eurekalert.org/news-releases/1144060
Shirley Ryan AbilityLab (2023) — Shirley Ryan AbilityLab Receives $8.7 Million NIH Grant for First-of-its-Kind Bionic Arm Osseointegration Study: https://www.sralab.org/articles/press-release/shirley-ryan-abilitylab-receives-87-million-nih-grant-first-its-kind-bionic-arm-osseointegration
The O&P EDGE (2026) — First Patient Receives e-OPRA in Clinical Study: https://opedge.com/first-patient-receives-e-opra-in-clinical-study/
Chalmers Teknoloji Üniversitesi / EurekAlert! (2020) — Mind-controlled arm prostheses that 'feel' are now a part of everyday life (NEJM, DOI 10.1056/NEJMoa1917537): https://www.eurekalert.org/news-releases/879955
Ortiz Catalan M ve ark. (2020) — Self-Contained Neuromusculoskeletal Arm Prostheses, NEJM 382(18):1732–1738 (Chalmers yayın kaydı): https://research.chalmers.se/en/publication/517022
Reif TJ ve ark. (2022) — Osseointegration Amputation Reconstruction, Current Physical Medicine and Rehabilitation Reports: https://link.springer.com/article/10.1007/s40141-022-00344-9
News-Medical (2026) — haber kaynağı, First US patient receives a mind-controlled bone-anchored bionic arm: https://www.news-medical.net/news/20260917/First-US-patient-receives-a-mind-controlled-bone-anchored-bionic-arm.aspx
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Chicago'da dirsek üstü amputasyonlu bir hastaya kemiğe sabitlenen, sinir uyarımıyla his vermeyi hedefleyen e-OPRA kolu takıldı. Çalışma ve kanıt düzeyi.