30 Saniyede Özet
İsviçre'de dört yıllık bir proje, beş yaşından küçük çocuklarda astımı daha erken tanımayı hedefliyor. Yöntem, nefes örneğini kütle spektrometrisiyle ölçüp makine öğrenmesiyle sınıflamaya ve yanak içi sürüntüden DNA incelemeye dayanıyor. Çalışmaya 2–4 yaş arası 180 çocuk alınıyor ve tahminler beş yaşında standart testle kontrol edilecek. Henüz yayımlanmış bir doğruluk sonucu yok, yani bu bir başlangıç haberi.
Ne oldu?
İsviçre Federal Malzeme Bilimi ve Teknolojisi Laboratuvarları (Empa) 17 Eylül 2026'da bir basın açıklaması yaptı. Açıklama, Zürih Üniversitesi Çocuk Hastanesi (Kispi) ile ortak bir araştırma projesini duyuruyor. Metin İsviçre Federal Şansölyeliği'nin haber portalında da yayımlandı.
Projenin Empa tarafını Marija Buljan yönetiyor. Buljan, kurumun sağlık malzemeleri için çoklu omik (genom, metabolit gibi farklı moleküler katmanları birlikte inceleyen yaklaşım) ekibinin başında. Klinik tarafı Kispi'de pnömoloji kıdemli uzmanı Alexander Möller yürütüyor.
Çıkış noktası bilinen bir boşluk. Açıklamaya göre standart akciğer fonksiyon testleri çocuğun yönergelere uymasını gerektiriyor. Bu nedenle astım bu testlerle ancak beş yaşından sonra kesinleştirilebiliyor.
Proje dört yıl sürecek ve beş aşamadan oluşuyor. Finansman, Blumenau-Léonie Hartmann Vakfı, Thomas ve Doris Ammann Vakfı ile adı verilmeyen iki vakıftan geliyor. Açıklamada bütçe rakamı yer almıyor.
Yöntem nasıl işleyecek?
İlk iki aşamada Kispi, 2–4 yaş arası 180 çocuğu çalışmaya alıyor. Bunların 120'si tekrarlayan solunum yolu yakınmaları olan çocuklar, 60'ı sağlıklı kontrol. Tasarım, ileriye dönük ve boylamsal bir gözlem çalışması.
Çocuklar özel bir torbaya nefes veriyor. Örnek, yüksek çözünürlüklü uçuş süreli kütle spektrometresiyle (molekülleri kütlelerine göre ayıran cihaz) inceleniyor. Açıklamaya göre Kispi araştırmacıları bu ölçümlerden astıma özgü molekülleri ayıklayan bir makine öğrenmesi modeli geliştirdi.
Araştırmacılar bu bulgulara dayanarak çocuğun ileride astım tanısı alıp almayacağını tahmin ediyor. Çocuk beş yaşına geldiğinde tahmin, yerleşik tanı protokolüyle karşılaştırılacak. Yani referans, beş yaştaki standart tanı değerlendirmesi.
Projenin sonraki aşamaları genetiğe odaklanıyor. Amaç, tüm genomu okumak yerine astımla ilişkili varyantları arayan, maliyeti düşük bir gen paneli kurmak.
Empa'da Xiaoyue Deng ve Buljan, astımı tetikleyen gen varyantlarını arıyor. Ekip bunun için bağışıklık hücrelerindeki sinyal yollarını haritalayan bir bilgisayar modeli geliştiriyor. Bulunan varyantlar, astım tanılı bir düzine ebeveyn-çocuk çiftinden alınan ağız sürüntüleriyle sınanacak.
Kanıt ne kadar güçlü?
Şu an ortada bir klinik sonuç yok. Açıklama bir proje duyurusu ve hakemli bir makaleye dayanmıyor. Makine öğrenmesi modelinin duyarlılık, özgüllük ya da eğri altı alan gibi performans değerleri paylaşılmamış.
Örneklem de makine öğrenmesi için küçük sayılır. Açıklamaya göre kütle spektrometrisi çok büyük miktarda veri üretiyor. 180 çocuk bu boyutta veri için sınırlı kalabilir.
Böyle durumlarda aşırı uyum (modelin eğitim verisini ezberleyip yeni hastada başarısız olması) önemli bir risktir. Bağımsız bir merkezde dış doğrulama olmadan klinik değer söylemek mümkün değil.
Zaman çizelgesi de temkinli. Açıklamaya göre yeni tanı protokolünün kesinleşip çocuk hekimliğine yerleşmesi beş ila on yıl daha sürebilir. Cihaz tarafında da soru var, çünkü yüksek çözünürlüklü kütle spektrometrisi her hastanede bulunmaz.
Güçlü yan ise tasarımın mantığı. Tahmin, beş yaştaki gerçek tanıyla karşılaştırılacak ve bu ileriye dönük bir doğrulama sağlar. Ayrıca nefes ve genetik verinin birlikte kullanılması tek belirteçten daha zengin bir tablo verebilir.
Hekim için ne anlama geliyor?
Küresel Astım Girişimi (GINA) 2026 raporu, beş yaş ve altındaki çocuklara ayrı bir bölüm ayırıyor. Bölüm, küçük çocuklarda hışıltı ile astım arasındaki ilişkiyi ayrıca ele alıyor.
GINA bu yaş grubunda tanıyı klinik temele oturtuyor ve üç ölçüt sayıyor. Bunlar tekrarlayan akut hışıltı atakları, başka tanıların dışlanması ve astım tedavisine yanıtın değerlendirilmesi. Empa açıklaması da iki yönlü riski vurguluyor. Tedavi edilmeyen astım ağır ataklara ve akciğer fonksiyonunu kısıtlayan skarlaşmaya yol açabilir.
Öte yandan astımı olmayan bir çocuğa astım ilacı vermek de yan etkiler taşıyabilir. Açıklama, bazı durumlarda büyüme geriliğini örnek veriyor. Bugün için pratik çıkarımlar şöyle:
Beş yaş altı hışıltılı çocukta tanı hâlâ klinik değerlendirmeye ve izleme dayanıyor.
Bu projedeki nefes analizi ve yapay zekâ temelli tahmin henüz rutin klinik kullanımda değil.
Bu tür bir test çıkarsa önce dış doğrulama verisi ve performans değerleri istenmeli.
Tedaviye yanıt, GINA'nın üçüncü ölçütünde olduğu gibi tanı sürecinin parçası olarak izlenmeli.
Türkiye'den bakınca
Bu projenin Türkiye ayağı ya da Türkiye'de kullanıma sunulmuş bir ürünü yok. Böyle bir test ileride piyasaya çıkarsa tıbbi cihaz ya da in vitro tanı ürünü mevzuatı kapsamında ele alınması beklenir. Türkiye'de bu alanın yetkili kurumu Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK).
Veri tarafı da hassas. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), sağlık verilerini ve genetik verileri özel nitelikli kişisel veri sayıyor. Türkiye'de çocuklardan DNA ve nefes verisi toplayacak benzer bir çalışma bu çerçevede açık bir hukuki dayanak gerektirir.
Sık sorulan sorular
Bu nefes testi şu an kullanılabiliyor mu?
Hayır. Proje yeni duyuruldu ve dört yıl sürecek. Açıklamaya göre protokolün kliniğe yerleşmesi beş ila on yıl daha alabilir.
Yapay zekâ burada tam olarak ne yapıyor?
Makine öğrenmesi modeli, nefes verisindeki molekülleri tanımlayıp sınıflıyor. Araştırmacılar bu bulgulara dayanarak çocuğun ileride astım tanısı alıp almayacağını tahmin ediyor. Tahminin doğruluğu çocuk beş yaşına geldiğinde standart testlerle kontrol edilecek. Modelin performans verisi henüz açıklanmadı.
Hışıltılı küçük çocukta bugün ne yapmalı?
Tanı, GINA'nın tarif ettiği klinik ölçütlere göre konuyor. Tekrarlayan ataklar, başka nedenlerin dışlanması ve tedaviye yanıt birlikte değerlendiriliyor. Kararlar hekimin muayenesi ve izlemine dayanmalı.
Kaynaklar
Empa / İsviçre Federal Şansölyeliği (2026) — Personalized medicine: An earlier asthma diagnosis could bring relief: https://www.bk.admin.ch/en/newnsb/94Zetb7nYg4J
Empa, Newswise üzerinden (2026) — An Earlier Asthma Diagnosis Could Bring Relief: https://www.newswise.com/articles/an-earlier-asthma-diagnosis-could-bring-relief
Global Initiative for Asthma (2026) — Global Strategy for Asthma Management and Prevention, 2026 Update: https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2026/05/GINA-2026-Strategy-Report-WMS.pdf
T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi (2016) — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6698.pdf
News-Medical (2026, haber kaynağı) — New project aims to diagnose asthma in young children: https://www.news-medical.net/news/20260917/New-project-aims-to-diagnose-asthma-in-young-children.aspx
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
İlgili Yazılar
Bu konuyla ilgili Doktorclub'da ele aldığımız diğer hekim onaylı rehberler:
Empa ve Zürih Çocuk Hastanesi, 2–4 yaş arası 180 çocukta nefes analizi ve makine öğrenmesiyle, DNA paneliyle de erken astım tanısı arıyor.